Zarzut znęcania nad żoną. SN uchylił wyrok, bo w składzie była sędzia z wadliwą nominacją

D. C. oskarżony został o to, że w okresie od daty dziennej nieustalonej

miesiąca lipca 2010 r. do dnia 18 grudnia 2022 r. w B., w miejscu zamieszkania bez

żadnej przyczyny wszczynał awantury domowe, w trakcie których wyzywał żonę E.

C. słowami powszechnie uznanymi za obelżywe, popychał, szarpał za ubranie,

wyganiał z domu, wzbudzał poczucie ciągłego niepokoju, to jest o czyn z art. 207 §

1 k.k.

Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku, wyrokiem z

dnia 22 lipca 2024 r., sygn. II K 269/23, ustalając, że zarzucane zachowanie D. C.

stanowiło znęcanie fizyczne i psychiczne nad E. C., na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k.

i art. 67 § 1 k.k. warunkowo umorzył postępowanie karne na okres próby w wymiarze

2 lat, oddając oskarżonego w tym okresie pod dozór kuratora sądowego.

Wyrok ten zaskarżony został w całości apelacją Prokuratora Rejonowego w

Lublinie na niekorzyść oskarżonego. Prokurator zarzucił wyrokowi błąd w ustaleniach

faktycznych, polegający na przyjęciu, iż wina i szkodliwość społeczna czynu nie są

znaczne, co w konsekwencji doprowadziło do warunkowego umorzenia

postępowania karnego. Prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i

wymierzenie oskarżonemu kary roku pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres 4 lat próby i orzeczenie w tym okresie dozoru

kuratora.

Wyrok opisany powyżej zaskarżony został nadto w całości na niekorzyść

oskarżonego przez pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej. W apelacji zarzucono

wyrokowi liczne naruszenia przepisów postępowania i błędy w ustaleniach

faktycznych. W apelacji tej wniesiono o wymierzenie oskarżonemu stosownej kary

pozbawienia wolności i o zastosowanie wobec niego środków karnych w postaci

zakazu zbliżania i kontaktowania z pokrzywdzoną oraz nakazu opuszczenia lokalu

zajmowanego wspólnie z pokrzywdzoną.

Apelację od wyroku wniósł ponadto obrońca oskarżonego, który również

zaskarżył wyrok w całości i sformułował szereg zarzutów obrazy przepisów prawa

procesowego, to jest art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k. i i art. 410 k.p.k. i w konsekwencji wniósł

II KK 349/25

3

o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu

czynu.

Po rozpoznaniu tych apelacji, Sąd Okręgowy w Lublinie, wyrokiem z dnia 25

kwietnia 2025 r., sygn. V Ka 1131/24, zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca D. C.. Zaskarżył wyrok w całości i

zarzucił mu:

1. „rażące naruszenie prawa, które miało wpływ na treść zaskarżonego

rozstrzygnięcia, a to art. 42a § 5 Prawa o ustroju sądów powszechnych -

poprzez brak zawiadomienia oskarżonego o składzie rozpoznającym sprawę

i uniemożliwienie mu skutecznego złożenia wniosku, o którym mowa w art.

42a § 3 ww. ustawy, a w konsekwencji odrzucenie wniosku D. C. o wyłączenie

Sędziego referenta od rozpoznania niniejszej sprawy poprzez błędne

stwierdzenie, że oskarżony został zawiadomiony o składzie Sądu, co stanowi

rażące uchybienie przepisom postępowania karnego kwalifikowane jako

bezwzględna przyczyna uchylenia wyroku określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

w postaci nienależytej obsady Sądu;

2. rażącą obrazę prawa karnego procesowego mającą istotny wpływ na treść

orzeczenia poprzez naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.

wynikające z nierzetelnego odniesienia się przez Sąd Odwoławczy do

zarzutów wskazanych w apelacji obrońcy w postaci obrazy przepisów

postępowania, tj. art. 7, k.p.k. dotyczących oceny dowodu z zeznań świadków,

w szczególności pokrzywdzonej E. C. i dowodu z nagrań, oraz zarzutu błędu

w ustaleniach faktycznych, pomimo szerokiego uzasadnienie wskazanych

zarzutów zawartych w apelacji oraz przeprowadzonego dowodu z opinii

uzupełniających biegłego lekarza psychiatry J. G. oraz biegłego psychologa

M. T., skutkiem których niezasadnie przyjęto, że D. C. dopuścił się czynu

wyczerpującego dyspozycję art. 207 § 1 k.k. podczas gdy Sąd Okręgowy nie

był w stanie wyjaśnić z jakich powodów uznał ocenę dowodów dokonaną

przez Sąd Rejonowy i poczynione na jej podstawie ustalenia faktyczne za

słuszne, w sytuacje gdy przeczą temu wnioski opinii biegłych opiniujących w

niniejszej sprawie, wskazujące na zasadnicze wątpliwości w zakresie

prawidłowego spostrzegania przez pokrzywdzoną zdarzeń objętych

II KK 349/25

4

przedstawionym oskarżonemu zarzutem oraz fakt, iż biegli stwierdzili, że nie

przejawia ona cech charakterystycznych dla ofiary fizycznego i psychicznego

znęcania się.”

Obrońca D. C. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w

Lublinie z dnia 25 kwietnia 2025 r. w całości i przekazanie niniejszej sprawy do

ponownego rozpoznania temu Sądowi w postępowaniu apelacyjnym.

Prokurator Rejonowy w L. w pisemnej odpowiedzi na kasację wniósł o jej

oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Rozpocząć wypada od rozważenia kwestii dopuszczalności kasacji obrońcy.

Biorąc pod uwagę treść wyroku Sądu pierwszej instancji, kasacja obrońcy opierać

się mogła wyłącznie na zarzucie zaistnienia bezwzględnej przesłanki odwoławczej –

zob. art. 523 § 2 i § 4 pkt 1 k.p.k. Zarzut rażącego uchybienia prawa, które skutkowało

bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. znalazł się w kasacji.

Okazał się on wprawdzie niezasadny, ale aby to stwierdzić uruchomiona została

kontrola kasacyjna zaskarżonego wyroku, w toku której ujawniono zaistnienie

bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady sądu, chociaż

nie z powodu wskazanego w uzasadnieniu kasacji. Zauważyć należy, że oskarżony

powiadomiony został przez Sąd Okręgowy w Lublinie o terminie rozprawy

odwoławczej i w zawiadomieniu tym wymieniona została sędzia X. Y. (k. 638 akt).

Można zastanawiać się czy tego typu zawiadomienie o składzie spełnia wszelkie

wymogi obowiązku poinformowania o składzie sądu, niemniej, w razie wątpliwości

oskarżony mógł uzyskać stosowne informacje w sądzie, korzystał nadto z pomocy

obrońcy. O ile zatem rozważać można czy w ogóle, a jeśli tak, to jakiego rodzaju

uchybienie miało miejsce, to nie jest to uchybienie rangi bezwzględnej przyczyny

odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Badanie, czy w danej sprawie nie doszło do ziszczenia bezwzględnej

przesłanki odwoławczej stanowi obowiązek Sądu Najwyższego jako sądu

kasacyjnego. Zgodnie z art. 536 k.p.k. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w

granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym, między

innymi w wypadku określonym w art. 439 k.p.k. Przepis ten zawiera katalog

bezwzględnych przesłanek odwoławczych i w razie ich stwierdzenia nakazuje uchylić

II KK 349/25

5

zaskarżone orzeczenie niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów

oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia – art. 439 § 1 k.p.k. Jedną z

bezwzględnych przesłanek odwoławczych jest sytuacja, w której sąd, który wydał

zaskarżone orzeczenie był nienależycie obsadzony - art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Sąd

Najwyższy z urzędu, także wtedy gdy nie sformułowano zarzutu w kasacji, w każdej

z rozpoznawanych spraw, dokonuje sprawdzenia, czy nie doszło do zaistnienia

bezwzględnej przyczyny odwoławczej. W razie jej stwierdzenia, do uchylenia

dochodzi bez względu na to, czy leży to w interesie strony wnoszącej środek

zaskarżenia. Wyjątek stanowią powody określone w § 1 art. 439 w punktach 9-11.

Wówczas uchylenie orzeczenia może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego. We

wszystkich pozostałych wypadkach uchylenie ma charakter bezwzględny. Dotyczy

to także wyroków uniewinniających.

Rozpoznanie sprawy zainicjowanej przedmiotową kasacją musiało być zatem

poprzedzone odpowiedzią na pytanie, czy doszło w niej do zaistnienia bezwzględnej

przyczyny odwoławczej, w tym do wydania orzeczenia przez sąd w składzie

nienależycie obsadzonym, w związku z instytucjonalną wadą w przeprowadzonym

przez Krajową Radę Sądownictwa, ukształtowaną w oparciu o przepisy ustawy z 8

grudnia 2017 r., procesie nominacyjnym sędziego zasiadającego w składzie

orzekającym. Odpowiedź na te wątpliwości wymaga przeprowadzenia tzw. ,,testu

niezawisłości”, którego założenia szczegółowo wskazano w uchwałach Sądu

Najwyższego: z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 i z 2 czerwca 2022 r., I KZP

2/22. Kryteria tego testu oparte na wytycznych zawartych w wyroku Europejskiego

Trybunału Praw Człowieka z 1 grudnia 2020 r., nr 26374/18 przeciwko Islandii w

sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson, wymagają ustalenia czy w procesie

powoływania sędziego doszło do naruszenia prawa krajowego, czy naruszenie to

miało dostatecznie poważny charakter i czy zostało ono ustalone i naprawione na

szczeblu sądów krajowych.

Do naruszenia prawa krajowego dojść może m.in. w układzie, w którym

rekomendacja powołania sędziego pochodzi od organu uważanego za gremium

niekonstytucyjne, ukształtowane odmiennie niż wynika to z art. 187 Konstytucji, który

wbrew treści art. 186 ust.1 Konstytucji nie spełnia swej ustrojowej roli „stania na

straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów”. Za taki właśnie organ uznać

II KK 349/25

6

należy ukształtowaną ustawą z 8 grudnia 2017 r. wadliwie powołaną i obsadzoną

obecną Krajową Radę Sądownictwa, która notabene 28 października 2021 r. została

wykluczona z Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa po ustaleniu, że nie jest

niezależna od władzy. Ze względu na uwarunkowania ustrojowe kreowane przez

skrajnie upolitycznioną Krajową Radę Sądownictwa w obecnym kształcie, wolno

stwierdzić, że tryb, któremu poddały się osoby następnie nominowane do pełnienia

urzędu sędziego w wyniku rekomendacji udzielonej przez ten organ, stanowił

naruszenie prawa. Stanowiska organów międzynarodowych w wyrokach ETPCz

przeciwko Polsce: z 22 lipca 2021 r., nr 43447/19 w sprawie Reczkowicz; z 8

listopada 2021 r., nr 49868/19 i nr 57511/19 w sprawie Dolińskiej-Ficek oraz Ozimka;

z 3 lutego 2022 r., nr 1469/20 w sprawie Advance Pharma sp. z o.o.; z 15 marca

2022 r., nr 43572/18 w sprawie Grzędy; z 23 listopada 2023 r., nr 50849/21 w sprawie

Wałęsy oraz w wyrokach TSUE z: 15 lipca 2021 r., C-791/19 i z 21 grudnia 2023 r.,

C-718/21a, a także pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z 16

września 2022 r., III KK 339/22 głoszący, że wejście w życie przepisów art. 29 § 4 –

25 ustawy o Sądzie Najwyższym nie może prowadzić do obniżenia standardu

dopuszczalności badania bezstronności (…) sędziowskiej oraz określenia skutków

ich braku, wypracowanego w orzecznictwie TSUE i ETPCz - dopełniają twierdzenia,

że dwa pierwsze kryteria testu wynikające z powołanej uchwały Sądu Najwyższego

z 23 stycznia 2020 r., zawsze będą wypadały negatywnie dla kandydata do pełnienia

urzędu sędziego rekomendowanego przez mającą istotną rolę w procesie nominacji

sędziowskich Krajową Radę Sądownictwa w obecnym kształcie.

Pozostaje kwestia wykazania, czy w stosunku do danych sędziów, którzy

uzyskali nominację w wyżej opisanych warunkach, zachodzi przesłanka

stronniczości (jest to trzeci punkt testu). Krótko mówiąc należy zbadać czy sąd z

udziałem tych sędziów spełnia standardy niezawisłości i bezstronności, czy też

konieczne będzie przyjęcie, że w sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna

odwoławcza określona w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

W składzie Sądu Okręgowego w Lublinie rozpoznającym apelację w

przedmiotowej sprawie zasiadała sędzia Sądu Okręgowego X. Y.. Sędzia ta

poddawana była testowaniu, o którym wspomniano wcześniej i wynik tego testowania

był dla niej negatywny i to zarówno jako sędzi Sądu Okręgowego w Lublinie, jak i

II KK 349/25

7

sędzi tego Sądu delegowanej do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Warszawie.

Stało się tak w sprawach Sądu Najwyższego o sygnaturach: III KK 375/21, II KK

607/22, II KK 296/23, II KK 289/23, II KK 434/23, II KK 447/23, II KK 523/23, II KK

271/24, II KK 279/24, II KK 37/24, II KK 487/24 i II KS 47/24. Sąd Najwyższy

orzekający w sprawie D. C. w pełni podziela argumenty i wnioski zawarte w

uzasadnieniach orzeczeń wydanych we wskazanych sprawach Sądu Najwyższego.

Śledząc ścieżkę zawodową tej sędzi, która rozwijała się po 2018 r., przeanalizowaną

w uzasadnieniach wskazanych wyżej orzeczeń, Sąd Najwyższy rozpoznający

przedmiotową sprawę doszedł do wniosku, że zależność sędziego od

reprezentującego ówczesną władzę wykonawczą Ministra Sprawiedliwości jest

bezsprzeczna, a jej charakter w sposób oczywisty zaprzecza kryterium niezależności

sędziowskiej. Należy podnieść, że ustalenie o sprzyjaniu przez sędziów

zamierzeniom poprzedniej władzy wykonawczej co do podporządkowania sobie

sądów i sędziów, nie oznacza, iż po zmianie władzy wykonawczej sędziowie ci mogą

być postrzegani jako bezstronni i niezawiśli. Skoro już raz sędzia wyraził swoją

czynną gotowość na realizację zamierzeń władzy wykonawczej w celu

podporządkowania sądów, to przecież wobec zapowiedzi czynionych przez

przedstawicieli obecnej władzy wykonawczej przywracania porządku prawnego

także w kontekście wadliwych powołań sędziowskich, strona obecnie toczącego się

procesu nie będzie miała i teraz gwarancji, że sędzia ten nie będzie gotowy sprzyjać

przedstawicielom władzy wykonawczej w sporze z obywatelem, aby poprawić swoją

pozycję zawodową. Niezawisłość jest niezależnością sędziego w orzekaniu i choć

nie oznacza braku podporządkowania służbowego, to jednak oznacza m.in.

niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, samodzielność sędziego

wobec władz i innych organów sądowych, niezależność od wpływu czynników

politycznych oraz wewnętrzną niezależność sędziego.

Ujawnione ustalenia zmaterializowały uzasadnione wątpliwości odnośnie

instytucjonalnej bezstronności sędziego Sądu Okręgowego w Lublinie, co

implikowało stwierdzenie, że skład sądu nie spełniał standardu należytej obsady

sądu, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., z uwagi na niedochowanie gwarancji

bezstronności i niezależności wymaganych przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6

§ 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 47 Karty Praw Podstawowych.

II KK 349/25

8

Tytułem zakończenia trzeba podkreślić, że w demokratycznym państwie

prawa każdemu przysługuje prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły i

bezstronny sąd, ustanowiony zgodnie z ustawą, a standard tej niezawisłości i

bezstronności sądu, jako element prawa do sądu ustanowionego ustawą,

wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. 1 EKPC oraz art. 47 Karty

Praw Podstawowych musi być rozumiany jako niezawisłość i bezstronność członków

składu orzekającego. Niezawisłość jako dbałość o niezależnych sędziów i niezależne

sądy uzasadnia się interesem ogółu społeczeństwa. Ma ona zapewniać stabilność w

wykonywaniu funkcji wymiaru sprawiedliwości bez względu na zmiany, jakie mogą

zachodzić w organach władzy ustawodawczej i wykonawczej.

Mając powyższe na względzie, stwierdzenie, że na etapie kontroli instancyjnej

skład sądu odwoławczego był nienależycie obsadzony i zachodziła na tym etapie

procedowania bezwzględna przyczyna odwoławcza, o której mowa w art. 439 § 1 pkt

2 k.p.k., spowodowało wydanie orzeczenia kasatoryjnego i przekazanie sprawy w

trybie art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym. Zgodnie z art. 436 k.p.k. w zw. z art. 518 k.p.k. Sąd Najwyższy

ograniczył rozpoznanie wniesionych kasacji do opisanego naruszenia art. 439 § 1

pkt 2 k.p.k., rozpoznawanie pozostałych zarzutów kasacji byłoby obecnie

przedwczesne.

Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[JJ.]

[r.g.]

Jerzy Grubba Michał Laskowski Barbara Skoczkowska