Podwyższona kara ponad limit z art. 37b k.k. Sąd Najwyższy uchylił wyrok w tej części

Wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie z dnia

21 stycznia 2025 r., III K 554/21, P. R. został uznany za winnego czynu z art. 13 § 1

k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k., za który – na podstawie m.in. art. 37b k.k. – wymierzono

mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 2 lat ograniczenia wolności,

polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w

wymiarze 40 godzin w stosunku miesięcznym (pkt I) oraz czynu z art. 157 § 2 k.k. w

zw. z art. 190 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., za który wymierzono mu karę 3 miesięcy

pozbawienia wolności i roku ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu

nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w

stosunku miesięcznym (pkt II). Powyższe kary jednostkowe zostały połączone i jako

karę łączną wymierzono P.R. kary 6 miesięcy pozbawienia wolności i 2 lat

ograniczenia wolności, polegającą na wykonywaniu nieodpłatnej, kontrolowanej

pracy na cele społeczne w wymiarze 40 godzin w stosunku miesięcznym (pkt III).

Wyrok zawierał ponadto rozstrzygnięcia w przedmiocie nawiązki na rzecz

pokrzywdzonej (pkt IV), zaliczenia na poczet kary okresu rzeczywistego pozbawienia

wolności w sprawie (pkt V) oraz kosztów procesu (pkt V).

Apelacje od tego wyroku wnieśli: oskarżyciel publiczny (w zakresie czynu II

oraz w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze), pełnomocnik oskarżycielki

posiłkowej (obie apelacje na niekorzyść oskarżonego) oraz obrońca oskarżonego na

jego korzyść. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego, Sąd Okręgowy w

Warszawie wyrokiem z dnia 3 czerwca 2025 r., IX Ka 413/25, zmienił zaskarżony

II KK 358/25

3

wyrok w ten sposób, że uchylił punkt III wyroku Sądu I instancji, zawierający

rozstrzygniecie o karze łącznej; w odniesieniu do rozstrzygnięcia w punkcie I za

podstawę skazania przyjął art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k., zaś za podstawę

wymiaru kary przyjął art. 14 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 37b k.k. w

brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. i

orzeczoną karę podwyższył do roku i 5 miesięcy pozbawienia wolności i 2 lat

ograniczenia wolności (pkt 1). W pozostałym zakresie wyrok Sądu I instancji został

utrzymany w mocy (pkt 2). Sąd odwoławczy wymierzył nową karę łączną roku i 6

miesięcy pozbawienia wolności oraz karę łączną 2 lat ograniczenia wolności (pkt 3)

oraz zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych postępowania

odwoławczego, wydatkami obciążając Skarb Państwa (pkt 4).

Kasację od tego wyroku na niekorzyść oskarżonego wniósł Prokurator

Generalny, zaskarżając wyrok Sądu Okręgowego „w zakresie rozstrzygnięć

przyjętych w punkcie 1 części dyspozytywnej” i zarzucił „rażące i mające istotny

wpływ na treść wyroku naruszenie przepisu prawa karnego materialnego, a

mianowicie art. 37b k.k., polegające na wadliwej zmianie rozstrzygnięcia zawartego

w punkcie I części dyspozytywnej wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy-

Mokotowa w Warszawie z dnia 21 stycznia 2025 r., sygn. akt III K 554/21, poprzez

podwyższenie orzeczonej kary do 1 (jednego) roku i 5 (pięciu) miesięcy pozbawienia

wolności i 2 (dwóch) lat ograniczenia wolności, wobec sprawcy czynu z art. 13 § 1

k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k., podczas gdy uwzględniając górną granicę ustawowego

zagrożenia za przypisane przestępstwo, zgodnie z treścią art. 37b k.k. możliwe było

orzeczenie wobec oskarżonego P. R. kary pozbawienia wolności w wymiarze

nieprzekraczającym 6 (sześciu) miesięcy oraz kary ograniczenia wolności do lat 2

(dwóch)”. Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Warszawie do

ponownego rozpoznania.

Drugą kasację wniosła obrońca oskarżonego, zaskarżając wyrok Sądu

odwoławczego w całości i zarzucając m.in.: „1. rażącą i mającą wypływ na treść

orzeczenia obrazę przepisów prawa materialnego w postaci art. 37b k.k., poprzez

jego niewłaściwe zastosowanie polegające na podwyższeniu zastosowanej wobec

II KK 358/25

4

P.R. kary z 6 miesięcy pozbawienia wolności i 2 lat ograniczenia wolności do roku i

5 miesięcy pozbawienia wolności i 2 lat ograniczenia wolności przy zastosowaniu art.

37b k.k., podczas gdy orzeczenie kary pobawienia wolności jednocześnie z karą

ograniczenia wolności na podstawie art. 37b k.k. możliwe jest jedynie w wymiarze

nieprzekraczającym 6 miesięcy pozbawienia wolności, co może stanowić

bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 5) Kodeksu postępowania

karnego”. Obrońca podniosła także inne zarzuty wskazujące na rażące naruszenie

prawa, mające istotny wpływ na treść orzeczenia, wnosząc o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości w odniesieniu do obu czynów i w odniesieniu do

orzeczenia o karze łącznej i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi odwoławczemu.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o „uwzględnienie kasacji

obrońcy skazanego w części w zakresie zarzutu 1, dotyczącego rozstrzygnięcia

przyjętego w punkcie 1 części dyspozytywnej zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego i mającego za przedmiot rażące naruszenie prawa materialnego

mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia w postaci obrazy przepisu art. 37b

k.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na podwyższeniu

wymierzonej skazanemu kary z 6 miesięcy pozbawienia wolności i 2 lat ograniczenia

wolności do roku i 5 miesięcy pozbawienia wolności i 2 lat ograniczenia wolności,

przy zastosowaniu art. 37b k.k., podczas gdy orzeczenie kary pobawienia wolności

jednocześnie z karą ograniczenia wolności na podstawie art. 37b k.k. jest możliwe

jedynie w wymiarze nieprzekraczającym 6 miesięcy pozbawienia wolności, uchylenie

wyroku w części w zakresie rozstrzygnięcia przyjętego w punkcie 1 części

dyspozytywnej i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w

Warszawie do ponownego rozpoznania, zaś w pozostałym zakresie o oddalenie

kasacji jako bezzasadnej i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy”.

Sprawa z kasacji Prokuratora Generalnego została zarejestrowana w Sądzie

Najwyższym pod sygn. akt II KK 358/25, zaś sprawa z kasacji obrońcy pod sygn. akt

II KK 402/25. Postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 25 września 2025 r., II KK

402/25, obie sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania.

II KK 358/25

5

Na rozprawie kasacyjnej w dniu 15 stycznia 2026 r. prokurator poparł kasację

Prokuratora Generalnego. Jednocześnie prokurator wniósł o oddalenie kasacji

obrońcy jako oczywiście bezzasadnej. Obrońcy skazanego zgodnie poparli kasację

na korzyść skazanego i wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania. Obecny na rozprawie skazany przyłączył się do

stanowiska obrońców.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Zasadna okazała się kasacja Prokuratora Generalnego w całości, zaś kasacja

obrońcy jedynie w części wskazującej na rażące naruszenie prawa materialnego przy

wymierzeniu kary za czyn przypisany w punkcie I wyroku Sądu Rejonowego (zarzut

z punktu 1 tej kasacji). Uchylenie wyroku Sądu Okręgowego wyłącznie w zakresie

rozstrzygnięcia co do kary za czyn z punktu I wyroku Sądu Rejonowego i w tym

zakresie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi odwoławczemu

powoduje, że prawomocne pozostaje rozstrzygnięcie co do winy i sprawstwa

skazanego co do tego czynu. Prawomocne pozostaje także rozstrzygnięcie w

przedmiocie odpowiedzialności karnej skazanego za czyn z punktu II wyroku Sądu

Rejonowego. Wyrok Sądu Najwyższego nie wzrusza rozstrzygnięcia w przedmiocie

nawiązki, której orzeczenie w wyroku Sądu I instancji nie zostało powiązane

wyłącznie z czynem przypisanym w punkcie I tego wyroku (w tym zakresie Sąd

odwoławczy utrzymał ten wyrok w mocy).

Z uwagi na fakt, że w pozostałym zakresie kasacja obrońcy została oddalona

jako oczywiście bezzasadna na rozprawie, pisemne uzasadnienie wyroku odnosić

się będzie wyłącznie do rozstrzygnięcia kasatoryjnego.

Pomimo uwzględnienia także pierwszego zarzutu z kasacji obrońcy, nie

można zgodzić się z wyrażonym w tej kasacji stanowiskiem, że zaistniała sytuacja

może być zakwalifikowana jako bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1

pkt 5 k.p.k. Nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 5

k.p.k. zarówno orzeczenie kary nieprzewidzianej za dane przestępstwo, jak i

nieprzewidzianej w danym rozmiarze (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 maja

II KK 358/25

6

2008 r., II KK 92/07). Chodzi bowiem o nieprzewidziany w ustawie rodzaj represji, a

nie o sytuację, gdy zastosowano znany tej ustawie środek reakcji karnej, ale w

nieprzewidzianym przez nią rozmiarze (por. D. Świecki, [w:] Kodeks postępowania

karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, red. D. Świecki, LEX/el 2025, teza 51

komentarza do art. 439).

Sąd Okręgowy zmienił wymiar kary orzeczonej przez Sąd Rejonowy za czyn

z punktu I, wymierzając – na podstawie art. 37b k.k. – karę roku i 5 miesięcy

pozbawienia wolności i 2 lat ograniczenia wolności oraz w konsekwencji orzekł także

nową karę łączną. Jednakże podwyższenie wymiaru kary za czyn z punktu I nastąpiło

z oczywistą obrazą przepisu prawa karnego materialnego, ponieważ zgodnie z art.

37b k.k. zdanie pierwsze, w sprawie o występek zagrożony karą pozbawienia

wolności, niezależnie od dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w

ustawie za dany czyn, sąd może orzec jednocześnie karę pozbawienia wolności w

wymiarze nieprzekraczającym 3 miesięcy, a jeżeli górna granica ustawowego

zagrożenia wynosi przynajmniej 10 lat – 6 miesięcy, oraz karę ograniczenia wolności

do lat 2. O ile górna granica wymiaru orzekanej na podstawie tego przepisu kary

ograniczenia wolności jest stała i wynosi 2 lata (art. 37b zd. pierwsze in fine k.k.), o

tyle maksymalny wymiar orzekanej w oparciu o ten przepis kary pozbawienia

wolności jest różny i zależy od granic ustawowego zagrożenia za przypisane

oskarżonemu przestępstwo. W przedmiotowej sprawie, przypisany oskarżonemu

czyn z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. (przy przyjęciu

stanu prawnego obowiązującego przed dniem 30 września 2023 r.) zagrożony był

karą pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Tym samym, kara pozbawienia wolności

orzeczona na podstawie art. 37b k.k. nie mogła przekroczyć 6 miesięcy. Sąd

odwoławczy wymierzając na podstawie art. 37b k.k. za czyn z punktu I w ramach

kary sekwencyjnej karę pozbawienia wolności w wysokości roku i 5 miesięcy w

sposób rażący naruszył treść wskazanego przepisu. W orzecznictwie trafnie

wskazuje się, że naruszenie ww. reguł wymiaru kary na podstawie art. 37b k.k., gdy

prowadzi do orzeczenia w większym niż to możliwe wymiarze kary pozbawienia

wolności ma istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 11 stycznia 2023 r., V KK 459/22; z dnia 29 września 2021 r., II

II KK 358/25

7

KK 359/21). W konsekwencji bowiem skazany ponosi dolegliwość zbyt surową,

nieznajdującą właściwej podstawy w prawie karnym materialnym.

Uchylenie zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o karze za czyn z

punktu I powoduje automatycznie rozwiązanie węzła kary łącznej i upadek

rozstrzygnięcia w jej przedmiocie. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie Sądu

Najwyższego, kara łączna zostaje rozwiązana wraz z uchyleniem orzeczeń co do

jednej z kar jednostkowych, w związku z czym zbędne jest uchylenie wyroku w części

dotyczącej tej kary. W przypadku uchylenia jednej z kar jednostkowych,

rozstrzygnięcie o karze łącznej traci moc ex lege, a zatem sąd kasacyjny nie musi

zawierać w wydanym wyroku rozstrzygnięcia o uchyleniu orzeczenia o karze łącznej

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2019 r., V KK 617/19; zob.

także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2017 r., II KK 127/17; wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2011 r., III KO 78/11).

Przeprowadzając postępowanie ponownie we wskazanym w wyroku Sądu

Najwyższego zakresie, Sąd odwoławczy uczyni zadość przepisom prawa

materialnego. Jednocześnie z uwagi na uwzględnienie przez Sąd Najwyższy kasacji

zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść skazanego, Sąd odwoławczy będzie miał

swobodę w kształtowaniu wymiaru kary za czyn przypisany w punkcie I wyroku Sądu

Rejonowego (zakwalifikowany z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 197 § 1 k.k.). Oczywistym

jest przy tym, że chcąc orzekać na niekorzyść skazanego, będzie związany

granicami zaskarżenia i zarzutami apelacji wniesionych na niekorzyść.

Z uwagi na częściowe uwzględnienie kasacji obrońcy, konieczne było

rozstrzygnięcie o zwrocie opłaty od kasacji na podstawie art. 527 § 4 k.p.k.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji wyroku.

Michał Laskowski

Małgorzata Wąsek-Wiaderek

Kazimierz Klugiewicz

[WB]

[a.ł]

II KK 358/25

8