Dopuszczenie świadków obrony przed zmianą właściwości. SN odesłał sprawę do Pułtuska

Postanowieniem z dnia 14 listopada 2025 r., sygn. akt X K 594/25, Sąd

Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie wystąpił do Sądu Najwyższego

z wnioskiem o przekazanie, w trybie art. 37 § 1 k.p.k., innemu sądowi

równorzędnemu, sprawy W.W. oskarżonego o czyn z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art.

12 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. Uzasadniając inicjatywę sąd wnioskujący

wskazał, że przedmiotowa sprawa znalazła się w jego właściwości w następstwie

uwzględnienia przez Sąd Okręgowy w Ostrołęce postanowieniem z dnia 10 lipca

II KO 230/25

2

2025 r., sygn. akt II Ko 101/25, wystąpienia Sądu Rejonowego w Pułtusku

zawartego w postanowieniu tego Sądu z dnia 10 czerwca 2025 r., sygn. akt II K

11/25, opartego o przepis art. 36 k.p.k. Podkreślił Sąd Rejonowy dla Warszawy-

Śródmieścia, że przekazanie to nastąpiło po dopuszczeniu przez sąd pierwotnie

właściwy miejscowo dowodów z zeznań szeregu świadków po wcześniejszej

odmowie uwzględnienia przez Sąd Okręgowy w Ostrołęce (postanowienie z dnia 25

kwietnia 2025 r., sygn. akt II Ko 71/25) pierwszej inicjatywy Sądu Rejonowego w

Pułtusku zawartej w postanowieniu z dnia 31 marca 2025 r., sygn. akt II K 11/25.

Deklarując brak po swojej stronie zamiaru kwestionowania orzeczenia Sądu

Okręgowego wydanego w oparciu o przepis art. 36 k.p.k. jako prawomocnego i

obowiązującego, jednocześnie w szerokim wywodzie sąd wnioskujący przedstawił

drogę, która doprowadziła do zmiany właściwości, a także wskazał na „brak

weryfikacji, czy wskazane we wniosku obrońcy o dopuszczenie dowodu z zeznań

świadków adresy są prawidłowe, niedostrzeżenie, że spośród zgłoszonych

świadków, nawet gdyby przyjąć prawidłowość ich adresów, w okręgu tut. Sądu

mieszka jedynie 4 z nich na łączną ilość 31 (…), a w W., jeżeli już przekazać

sprawę do tego miasta, są też inne sądy rejonowe, w okręgu i pobliżu których

zamieszkuje ta sama i większa ilość świadków (…)”.

Nie omieszkał też sąd wnioskujący podnieść konsekwencji dopuszczenia

wnioskowanych przez obrońcę dowodów oraz hipotetycznych skutków tej decyzji

procesowej dla dalszego biegu niniejszego postępowania w sytuacji, gdyby sam

uznał, że nie ma jednak przesłanek do przesłuchania świadków dopuszczonych

przez Sąd Rejonowy w Pułtusku.

Podsumowując stwierdził, że powodem jego wystąpienia z inicjatywą opartą

o przepis art. 37 § 1 k.p.k. było postępowanie sądu, który był właściwy w tej sprawie

miejscowo i rzeczowo, a przez swoje działania ograniczył swobodę orzekania Sądu

Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, stwarzając przy tym realne

niebezpieczeństwo podważenia zaufania do wymiaru sprawiedliwości i nadużycie

instrumentów umożliwiających zmianę właściwości sądu z uwagi na ekonomikę

procesową.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

II KO 230/25

3

Wystąpienie Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie

jest zasadne.

Prima facie mogłoby się wydawać, że niniejsza inicjatywa zmierza do kontroli

i podważenia postanowienia Sądu Okręgowego w Ostrołęce z dnia 10 lipca 2025 r.,

sygn. akt II Ko 101/25, uwzględniającego drugi wniosek Sądu Rejonowego w

Pułtusku o przekazanie sprawy oskarżonego W.W. do rozpoznania Sądowi

Rejonowemu dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie z uwagi na względy

ekonomiki procesowej – art. 36 k.p.k., co należałoby uznać za zabieg

niedopuszczalny, bowiem nie temu służy instytucja o jakiej mowa w art. 37 § 1 k.p.k.

(zob. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego.

Komentarz do art. 1-296, Warszawa 2011, tom I, s. 311; J. Kosonoga (w:) R. A.

Stefański, S. Zabłocki (red), Kodeks postępowania karnego. Komentarz do art. 1-

166, Warszawa 2017, tom I, s. 533; tak też Sąd Najwyższy w postanowieniach: z

dnia 4 maja 2006 r., II KO 21/06; z dnia 13 sierpnia 2013 r., III KO 55/13; z dnia 25

listopada 2020 r., IV KO 110/20).

Rzecz jednak w tym, że nie można odmówić słuszności sądowi

wnioskującemu, który trafnie wskazał na instrumentalne potraktowanie możliwości

przekazania niniejszej sprawy w oparciu o przepis art. 36 k.p.k. przez właściwy do

jej rozpoznania tak miejscowo jak i rzeczowo Sąd pierwszej instancji. Świadczy o

tym precyzyjne opisany przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia przebieg

postępowania przed Sądem Rejonowym w Pułtusku, który po nieskuteczności

swojej pierwszej inicjatywy opartej o przepis art. 36 k.p.k. dopuścił – jeszcze przed

rozprawą – dowody z wnioskowanych przez obronę świadków, co zmieniło układ

ilościowy osób zamieszkujących w pobliżu siedziby tego Sądu, stanowiąc

jednocześnie poddanie się sugestii obrońcy oskarżonego, która wnioskowała o

przekazanie niniejszej sprawy właśnie do Sądu Rejonowego dla Warszawy-

Śródmieścia.

Zgodzić należy się też z poglądem sądu występującego z inicjatywą opartą o

przepis art. 37 § 1 k.p.k., że takie postępowanie powoduje obiektywne wrażenie, iż

celem dopuszczenia wnioskowanych przez obronę dowodów nie było rzeczywiste

ustalenie istotnych dla sprawy okoliczności czy zaplanowanie rozprawy i

przeprowadzenie postępowania dowodowego, lecz doprowadzenie do „wyłączenia

II KO 230/25

4

się” od jej merytorycznego rozpoznania poprzez stworzenie formalnej przesłanki do

przekazania tej sprawy innemu sądowi równorzędnemu w obliczu wcześniejszego

niepowodzenia takiego wniosku.

Takie postępowanie nie mogło zyskać akceptacji Sądu Najwyższego.

Słusznie podniósł Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia, że „taki sposób

działania stwarza realne niebezpieczeństwo podważenia zaufania do wymiaru

sprawiedliwości i może być odbierane jako nadużycie instrumentów

umożliwiających zmianę właściwości sądu z uwagi na ekonomikę procesową.

Instytucja określona w art. 36 k.p.k. nie może bowiem służyć sądowi właściwemu

jako środek do unikania rozpoznania sprawy wymagającej dużego nakładu pracy

(jak ma to miejsce w realiach niniejszej sprawy), gdyż prowadziłoby to do

wypaczenia jej sensu”.

Przypomnieć należy, że dobrem wymiaru sprawiedliwości, o którym mowa w

art. 37 § 1 k.p.k., jest także rozstrzygnięcie sprawy w rozsądnym terminie (art. 2 § 1

pkt 4 k.p.k.). Tymczasem w tym wypadku akt oskarżenia wpłynął do Sądu

Rejonowego w Pułtusku w dniu 14 stycznia 2025 r. i przez kilka kolejnych miesięcy

Sąd ten nie przystąpił do merytorycznego rozpoznania sprawy skupiając się

wyłącznie na działaniach zmierzających do zmiany właściwości.

Z tych względów Sąd Najwyższy postanowił jak na wstępie, a obowiązkiem

sądu, któremu przekazano sprawę w trybie art. 37 § 1 k.p.k. będzie niezwłoczne

przystąpienie do jej rozpoznania.

[WB]

[r.g.]