Sąd Najwyższy uchylił wyrok kasatoryjny i oddał sprawę W. K. sądowi odwoławczemu

Sąd Okręgowy w Warszawie, wyrokiem z dnia 3 lutego 2026 r., sygn. akt IX

Ka 1411/25, uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Piasecznie z dnia 11 września 2025

r. sygn. akt II K 1196/22 – skazujący W. K. za przestępstwa z art. 190 § 1 k.k. i art.

II KS 15/26

2

157 § 2 k.k. na karę łączną 5 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat tytułem próby – i sprawę przekazał

Sądowi meriti do ponownego rozpoznania.

Ze skargą na wyrok kasatoryjny skierowaną na niekorzyść oskarżonego

wystąpił prokurator. Skarżący zarzucił naruszenie art. 437 § 2 zd. drugie in fine k.p.k.,

poprzez uchylenie wyroku Sądu Rejonowego w Piasecznie i przekazanie sprawy

Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania na skutek błędnego uznania, że w

sprawie zaszła określona we wskazanym przepisie przesłanka do wydania

rozstrzygnięcia kasatoryjnego w postaci konieczności przeprowadzenia na nowo

przewodu w całości.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga prokuratora okazała się zasadna.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że aktualnie obowiązujące przepisy

procedury karnej (art. 437 § 1 i 2 k.p.k.) ustanawiają regułę, że sąd odwoławczy, po

rozpoznaniu sprawy wydaje orzeczenie merytoryczne (utrzymujące w mocy

zaskarżone orzeczenie lub zmieniające zaskarżone orzeczenie), a nie orzeczenie

kasatoryjne (uchylające zaskarżone orzeczenie i przekazujące sprawę sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania). Możliwość wydania przez sąd

odwoławczy orzeczenia o charakterze kasatoryjnym stanowi wyjątek, uzasadniony

bądź procesowymi ograniczeniami swobody orzekania sądu odwoławczego, bądź

też zaistnieniem takich rażących uchybień w procedowaniu sądu pierwszej instancji,

które wręcz dyskwalifikują postępowanie przed sądem a quo jako podstawy

rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego (zob. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, OSNKW

2019, z. 6, poz. 31).

Z powyższymi uregulowaniami koresponduje również przepis art. 452 § 2

k.p.k. wprowadzający zasadę, że sąd odwoławczy sam przeprowadza dowody, nie

II KS 15/26

3

uchyla zaś – w celu ich przeprowadzenia – zaskarżonego wyroku przekazując

sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (zob. D. Świecki,

Postępowanie odwoławcze w sprawach karnych. Komentarz i orzecznictwo.

Warszawa 2018, s. 348; wyroki Sądu Najwyższego m.in.: z 20.12.2018 r., IV KS

29/18; z 4.07.2019 r., V KS 18/19).

Takie ukształtowanie pozycji i zadań sądu odwoławczego powiązane z

przyznaniem mu szerokich uprawnień w sferze postępowania dowodowego

uzasadnione było potrzebą ograniczenia liczby wyroków kasatoryjnych do tych

sytuacji, w których przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi meriti

było niezbędne dla realizacji celów postępowania karnego (por. również

postanowienie SN z 26.01.2021 r., IV KS 1/21).

Analiza pisemnego uzasadnienia zaskarżonego skargą wyroku wskazuje, że

w ocenie instancji odwoławczej Sąd I instancji niezasadnie przyjął, iż zeznania

świadków w osobach C. L. oraz K. K. są spójne konsekwentne i wiernie

odzwierciedlają przebieg wydarzeń z dnia 7 maja 2020 r. na ul. G. w P., podczas gdy

zeznania świadków wraz z biegiem sprawy ulegały istotnym zmianom, co Sąd

Okręgowy szczegółowo omówił na s. 4-5 pisemnych motywów wyroku.

Ponadto Sąd odwoławczy uznał, że wyrok Sądu Rejonowego oparto na

materiale dowodowym nieujawnionym podczas rozprawy głównej tj. na zeznaniach

małoletniej K. 1. K. 2. , których zapis audio-video nie został odtworzony podczas

rozprawy. W tym zakresie Sąd II instancji dostrzegł, że sprawa niniejsza była

początkowo prowadzona przez sędzię, która przed jej zakończeniem przeszła w stan

spoczynku. Małoletnia K. 1. K. 2. została przesłuchana na wniosek oskarżonego, na

posiedzeniu w dniu 24 marca 2023 r., zaś nagranie z przesłuchania małoletniego

świadka zostało odsłuchane na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2023 r. Po zmianie

składu orzekającego w dniu 28 listopada 2023 r. Sąd Rejonowy w nowym składzie

orzekającym był obowiązany, z mocy art. 402 § 2 k.p.k., powtórzyć wszystkie

czynności dowodowe przeprowadzone w toku przewodu sądowego przez

wcześniejszy skład. Takie postąpienie nie miało miejsca, albowiem na rozprawie w

dniu 8 września 2025 r. Sąd meriti na podstawie art. 405 § 2 k.p.k. ujawnił bez

odczytania protokół przesłuchania małoletniej K. 1. K. 2. . W ocenie Sądu

odwoławczego przepisy art. 185b § 1 k.p.k. w zw. z art. 185a § 3 k.p.k. nakazują

II KS 15/26

4

odtworzyć na rozprawie głównej sporządzony zapis obrazu i dźwięku przesłuchania

oraz odczytać protokół przesłuchania. Zaniechanie przez Sąd Rejonowy odtworzenia

nagrania z przesłuchania małoletniej K. 1. K. 2. miało wpływ na wydanie

zaskarżonego wyroku, albowiem jak wynika w sporządzonego do niego

uzasadnienia, to między innymi na podstawie zapisu z nagrania przesłuchania

zostały ustalone fakty odnośnie zarzutu postawionego oskarżonemu w pkt. 2 aktu

oskarżenia. Nie ulega również wątpliwości, że dowód z zeznań małoletniej K. 1. K. 2.

należało – zdaniem Sądu Okręgowego – prawidłowo przeprowadzić na rozprawie

głównej, a następnie poddać wnikliwej ocenie, albowiem świadek widziała na własne

oczy przebieg zdarzenia w dniu 7 maja 2022 r.

Wreszcie, zdaniem instancji odwoławczej, Sąd Rejonowy uchybił art. 167 k.p.k.

w zw. z art. 193 k.p.k. nie dopuszczając z urzędu dowodu z opinii dwóch biegłych

psychiatrów odnośnie poczytalności oskarżonego w trakcie popełnienia zarzucanych

mu czynów, za czym miało przemawiać podniesienie na rozprawie w dniu 13 stycznia

2023 r. przez oskarżonego, że w 2022 r., a więc w czasookresie popełnienia

zarzucanych mu czynów leczył się na depresję, zaś w dniu 8 października 2024 r.

podał więcej szczegółów wskazując, że w 2022 r. z powodu serii wypadków życia

osobistego trafił do psychiatry, leczył się 8 miesięcy z czego 6 miesięcy był na

zwolnieniu, brał leki na depresję afektywną, Oskarżony nie stawił się również na

terminach rozpraw w dniach 28 marca 2024 r. oraz 20 czerwca 2024 r., a jak

wskazywał jego obrońca, wynikało to z poważnych problemów spowodowanych

depresją.

W odniesieniu do ustnej opinii uzupełniającej biegłej psycholog dr. I.P., która

była obecna przy przesłuchaniu małoletniej K. 1. K. 2. , obrońca wniósł o

przeprowadzenie powyższego dowodu na rozprawie w dniu 26 maja 2023 r. Sąd I

instancji rozpoznając sprawę w pierwszym wylosowanym składzie dopuścił

powyższy dowód i wezwał biegłą psycholog na kolejny termin rozprawy, który – w

związku z chorobą SSR A.G., pierwotnie wyznaczonej do rozpoznania sprawy –

został następnie zdjęty z wokandy. Po zmianie składu orzekającego Sąd I instancji

kontynuując postępowanie w nowym składzie nie przeprowadził dowodu z ustnej

opinii biegłego psychologa, poprzestając na ujawnieniu bez odczytania pisemnej

opinii sądowo - psychologicznej, która zresztą została w protokole rozprawy z dnia 8

II KS 15/26

5

września 2025 r. błędnie określony jako opinia sądowo - psychiatryczna. Sąd

Rejonowy orzekający w składzie zmienionym dysponował protokołem rozprawy z

dnia 26 maja 2023 r. i miał wiedzę odnośnie tego, jakie czynności zostały

zaplanowane przez poprzedni skład orzekający. Dlatego powinien był wykazać się

większą ostrożnością i co najmniej ustalić, czy obrońca oskarżonego podtrzymuje

swój wniosek o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającego przesłuchania biegłej

psycholog, a następnie się ustosunkować do powyższego wniosku.

Powyżej podniesiona argumentacja Sądu Okręgowego znalazła swe lustrzane

odbicie w sformułowanych przez ten Sąd zapatrywaniach prawnych i wskazaniach

co do dalszego postępowania. Sąd Okręgowy uznał, że Sąd meriti obowiązany jest

– przeprowadzając postępowanie w całości – odtworzyć na rozprawie zapis z

nagrania przysłuchania małoletniej K. 1. K. 2. oraz odczytać złożone przez nią

zeznania. Ponadto Sąd I instancji winien dopuścić dowód z ustnej opinii

uzupełniającej biegłej psycholog dr I.P., na okoliczność zeznań złożonych przez

małoletnią K. 1. K. 2. oraz umożliwić oskarżonemu i jego obrońcy zadanie pytań

biegłej. Sąd I instancji przeprowadzić powinien również dowód z opinii dwóch

biegłych psychiatrów, na okoliczność stwierdzenia poczytalności oskarżonego w

trakcie popełnienia zarzucanych mu czynów. Dodatkowo Sąd I instancji dokonać

ponownej oceny zeznań świadków C. L. oraz K. 3. K. 4. , uwzględniając występujące

w nich rozbieżności.

Rozpoznając zarzut skargi Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że w niniejszej

sprawie przeprowadzono, w ramach przewodu sądowego na rozprawie głównej,

postępowanie dowodowe, a jedynie jego zakres wymaga pewnego poszerzenia w

kierunku wskazywanym przez Sąd odwoławczy. Stwierdzenie że materiał dowodowy

wymagał częściowego tylko uzupełnienia, względnie – że niektóre tylko dowody nie

zostały poprawnie ocenione przez Sąd meriti, przeczy wnioskowi o ziszczeniu się w

sprawie warunku z art. 437 § 2 in fine k.p.k. który przecież dotyczy przeprowadzenia

na nowo przewodu w całości (podkr. SN). Potrzeba taka zachodzi bowiem jedynie

wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa

procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego

postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na

II KS 15/26

6

nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w

sądzie pierwszej instancji (zob. uchwałę SN z 22.05.2019 r., I KZP 3/19, OSNKW

2019, nr 6, poz. 31).

Stwierdzenie pewnych tylko mankamentów postępowania dowodowego

obligowało Sąd II instancji do samodzielnej konwalidacji tych uchybień, również

poprzez przeprowadzenie określonych czynności dowodowych we własnym zakresie

(odtworzenia nagrania przesłuchania małoletniej K. 1. K. 2. , pozyskanie ustnej opinii

uzupełniającej biegłej psycholog, czy opinii sądowo-psychiatrycznej dotyczącej

oskarżonego). Ma to tym większe znaczenie, jeżeli uwzględnić, że Sąd Okręgowy

przeanalizował już wnikliwie zeznania świadków w osobach C. L. oraz K. K. – które

to depozycje uznał za ocenione niewłaściwie przez Sąd I instancji.

Sytuacja, w której – w wyniku stwierdzonych niedociągnięć w sferze

kompletowania i oceny materiału dowodowego przez sąd meriti – ciężar prowadzenia

postępowania dowodowego przesunięty zostaje na sąd drugiej instancji nie prowadzi

jeszcze do wniosku, że nieodzowne jest przeprowadzenie na nowo przewodu

sądowego w całości. Spostrzeżenie to nie traci na aktualności także w przypadkach,

w których zakres i czasochłonność postępowania dowodowego, które wymaga

przeprowadzenia w instancji odwoławczej, mogą być znaczące. Bez znaczenia jest

przy tym szacowana waga i znaczenie tych dowodów dla określenia podstawy

faktycznej orzeczenia (zob. wyroki SN: z 8.10.2024 r., I KS 29/24; z 23.07.2025 r., V

KS 17/25).

Stwierdzenie, że w sprawie doszło do naruszenia podniesionego w skardze

przepisu art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. nakazywało jej uwzględnienie, co

skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd ten będzie miał na uwadze powyższe

zapatrywania Sądu Najwyższego.

Z tych wszystkich względów należało orzec jak w części dyspozytywnej

wyroku.

II KS 15/26

7

[J.J.]

[a.ł]

Tomasz Artymiuk Marek Pietruszyński Kazimierz Klugiewicz