Wyłączenie dwóch sędziów SN za ich powołanie. Wniosek Rzecznika Finansowego oddalony

Pismem z 1 grudnia 2025 r. Rzecznik Finansowy (dalej także: „Rzecznik”

lub „wnioskodawca”) i pismem z 7 stycznia 2026 r., na podstawie art. 49 § 1

i art. 50 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego

(Dz.U. 2024, poz. 1568 ze zm., dalej: „k.p.c.”), w związku z art. 95 pkt 1 ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. 2024, poz. 622) i w związku

II NSNc 124/25

2

z art. 39821 oraz art. 391 § 1 k.p.c., wniósł o wyłączenie sędziów

Sądu Najwyższego Janusza Niczyporuka i Aleksandra Stępowskiego

od orzekania w sprawie o sygn. akt II NSNc 124/25.

W uzasadnieniu Rzecznik wskazał, że „[u] podstaw niniejszego wniosku

o wyłączenie sędziów Sądu Najwyższego leży wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej z dnia 4 września 2025 r., C-225/22. „R" S.A. przeciwko

A W „T” sp. z o.o.”. Jednocześnie, powołując się na zasadę pierwszeństwa

prawa UE, zaznaczył, że jest on zobowiązany do korzystania ze swoich

kompetencji w taki sposób, aby wyroki TSUE były wykonywane. Stąd – jak dalej

wywodził – ciąży na nim obowiązek podejmowania wszelkich czynności

procesowych, które mogą doprowadzić do tego, aby skład orzekający w sprawie,

w której wniósł środek zaskarżenia, był ukształtowany w sposób zgodny

ze standardami europejskimi.

Rzecznik przytaczając pkt 2 sentencji wyroku TSUE z dnia 4 września

2025 r., zauważył dodatkowo, że w określonych okolicznościach orzeczenie

Sądu Najwyższego powinno być uznane za niebyłe. Podniósł, że z treści samego

wyroku TSUE wynika, iż „(…) nie każde orzeczenie wydane z udziałem każdego

sędziego powołanego po zmianie sposobu doboru składu Krajowej Rady

Sądownictwa, dokonanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., powinno być uznane

za nieistniejące, lecz takie, które zostało wydane przez sąd w składzie

obejmującym przynajmniej jednego sędziego powołanego w identycznych

okolicznościach z tymi, które charakteryzowały powołanie trzech sędziów,

tworzących organ odsyłający w sprawie zakończonej wyrokiem TSUE z dnia

21 grudnia 2023 r.. C-718/21. Chodzi o orzeczenia wydane przez Sąd Najwyższy

w składzie, którego zasiadał sędzia powołany na podstawie uchwały Krajowej Rady

Sądownictwa nr 331/2018 z dnia 28 sierpnia 2018 r., której wykonanie zostało

wstrzymane postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego,

a która następnie została uchylona przez ten sąd”.

W kontekście powyższego Rzecznik podkreślił, że sędziowie

Sądu Najwyższego Janusz Niczyporuk i Aleksander Stępowski zostali powołani

na podstawie wskazanej wyżej uchwały i że w momencie ich powołania

przez Prezydenta RP na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego wykonanie

II NSNc 124/25

3

uchwały Krajowej Rady Sądownictwa było wstrzymane postanowieniem

Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaznaczył zarazem, że okoliczności

powołania sędziów objętych wnioskiem są tożsame z tymi, o których mowa

w wyroku TSUE z 4 września 2025 r., wobec czego istnieje realne

prawdopodobieństwo, że orzeczenie wydane z udziałem tych sędziów zostanie

w przyszłości uznane za niebyłe.

Wnioskodawca sygnalizacyjnie wskazał na fakt istnienia w obrocie prawnym

uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 września 2025 r.,

sygn. III PZP 1/25, podnosząc jednocześnie, że w jego ocenie rozstrzygniecie

to w znacznym stopniu zwiększa skalę analizowanego ryzyka.

Dalej Rzecznik zauważył, że za swój obowiązek poczytuje mitygację ryzyka,

iż orzeczenie wydane przez Sąd Najwyższy zostanie uznane za niebyłe i nie będzie

respektowane przez sądy powszechne, a przez to nie będzie wywoływało skutków

prawnych. Jak zaznaczył, podważałoby to zaufanie osoby, która zwróciła się

do Rzecznika Finansowego o wywiedzenie środka zaskarżenia, do państwa

i wymiaru sprawiedliwości, ale też podważałoby zasadę pewności prawa, prawa

do sądu i rzetelnego procesu.

Sędzia Sądu Najwyższego Aleksander Stępkowski wskazał, że mocą zasady

prawnej wynikającej z uchwały składu siedmiu sędziów III CZP 44/23

z 10 października 2024 r. wiążącej wszystkie składy Sądu Najwyższego

„wniosek o wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy oparty wyłącznie

na okolicznościach towarzyszących powołaniu tego sędziego nie wywołuje skutków

prawnych; w takiej sytuacji stosuje się per analogiam art. 531 § 2 i 3 k.p.c.”.

Podniósł przy tym, że wniosek Rzecznika oparty jest wyłącznie na okolicznościach

towarzyszących jego powołaniu na urząd sędziego i ma do niego zastosowanie

powoła wyżej zasada prawna. W jego ocenie skierowania wniosku do przydziału,

jak i wezwania do zajęcia stanowiska w sprawie bezskutecznego wniosku stanowi

naruszenie ww. zasady prawnej. Sędzia zauważył też, że sposób zorganizowania

wymiaru sprawiedliwości państwa członkowskiego UE nie jest objęty zakresem

prawa Unii Europejskiej, o czym wyraźnie przypomniano w mającej moc zasady

prawnej uchwale połączonych izb Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2025 r.,

I NZP 7/25. Zaznaczył zarazem, że Uchwała ta odstąpiła od zasady prawnej

II NSNc 124/25

4

wynikającej z powołanej we wniosku Rzecznika Finansowego – uchwale siedmiu

sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych III PZP 1/25, która tym samym

utraciła jakąkolwiek doniosłość normatywną.

Sędzia Sądu Najwyższego Janusz Niczyporuk nie złożył w sprawie

oświadczenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 48 § 1 k.p.c, Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:

1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim

stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;

2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej,

krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego

stopnia; 3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia,

opieki lub kurateli; 4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem

albo był radcą prawnym jednej ze stron; 5) w sprawach, w których w instancji

niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach

o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego

rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;

6) w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie

prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu

tego orzeczenia.

W art. 48 § 2 k.p.c. wskazano, że powody wyłączenia trwają także po ustaniu

uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.

Natomiast w art. 48 § 3 k.p.c. przewidziano, że sędzia, który brał udział w wydaniu

orzeczenia objętego skargą o wznowienie lub skargą nadzwyczajną, nie może

orzekać co do tej skargi.

Stosownie do art. 49 § 1 k.p.c., niezależnie od przyczyn wymienionych

w art. 48, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony,

jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

II NSNc 124/25

5

Artykuł 50 § 1 k.p.c. stanowi, że wniosek o wyłączenie sędziego strona

zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy,

uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.

Jak wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego (m.in. w sprawie

Sądu Najwyższego o sygn. II CSKP 989/22), przepisy art. 49 k.p.c. i art. 48

§ 1 k.p.c. służą nie tylko zabezpieczeniu neutralnego osądu w konkretnej sprawie,

lecz mają także na celu zapewnienie, aby osąd ten prezentował się jako bezstronny

w ocenie opinii publicznej (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 13 grudnia

2005 r., SK 53/04, OTK-A 2005, Nr 11, poz. 134 i z 24 lipca 2008 r., P 8/07, OTK-

A 2008, nr 5, poz. 84).

Ocena, czy konkretna okoliczność może budzić uzasadnioną wątpliwość

co do bezstronności sędziego, powinna mieć charakter obiektywny; decydujące

znaczenie w tej mierze ma możliwość powstania uzasadnionej wątpliwości

co do bezstronności sędziego w sprawie, nie zaś to, czy sędziemu da się postawić

zasadny zarzut braku obiektywizmu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z:

19 listopada 1981 r., IV PZ 63/81; 17 grudnia 2014 r., I UO 3/14, niepubl.).

Nie bez znaczenia mogą być w tym zakresie także pozory lub przypuszczenia,

jeśli są obiektywnie uzasadnione (por. postanowienia Sądu Najwyższego z:

18 marca 1970 r., II CO 18/69, niepubl.; 30 kwietnia 1975 r., II CZ 60/75,

niepubl.). Standard tej oceny powinien być wysoki, chodzi bowiem nie tylko

o zapewnienie rzeczywiście neutralnego rozstrzygnięcia sprawy, lecz także dbałość

o wizerunek sądu jako bezstronnego, która służy budowaniu zaufania

społeczeństwa do wymiaru sprawiedliwości.

W odróżnieniu od art. 48 k.p.c. wymieniającego expressis verbis przypadki,

w których dochodzi do wyłączenia sędziego, art. 49 § 1 k.p.c. określa dwie

przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego.

Po pierwsze, może to nastąpić, gdy w okolicznościach konkretnej sprawy

występuje obiektywna, a więc weryfikowalna, wątpliwość co do jego

bezstronności. Po drugie, gdy wątpliwość ta ma charakter uzasadniony

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 stycznia 2025 r., I Zo 188/24).

II NSNc 124/25

6

Bezstronność jest synonimem obiektywizmu, braku uprzedzeń i neutralności

wobec stron, a także niekierowania się przy rozstrzyganiu sprawy względami,

które miałyby charakter inny niż merytoryczny.

Dla oceny, czy sędzia zachowuje obiektywizm, nie jest wystarczające

subiektywne przekonanie wnioskodawcy o braku bezstronności sędziego.

Z uwagi na przyjętą przez ustawodawcę konstrukcję tej instytucji niezbędne staje

się tutaj uwzględnienie obiektywnych, racjonalnych i dających się zweryfikować

okoliczności konkretnej sprawy, przemawiających za wyłączeniem sędziego

od jej rozpoznania.

W orzecznictwie podkreśla się, że instytucja wyłączenia nie tylko wzmacnia

zasadę bezstronności i niezawisłości, ale również pozbawia sędziego prawa

rozpoznania przydzielonej mu sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego

z 21 kwietnia 2004 r., III CO 2/04). Z tego względu wnoszący o wyłączenie

sędziego powinien uprawdopodobnić wystąpienie takich okoliczności,

które obiektywnie mogą rzutować na bezstronność i niezawisłość sędziowską

(por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z: 10 stycznia 2017 r., III UO 3/16;

13 września 2017 r., IV CO 124/17; 29 listopada 2018 r., IV CO 222/18; 10 maja

2023 r., II NSNc 133/23; 16 stycznia 2025 r., I Zo 188/24).

Jednocześnie w piśmiennictwie zauważa się, że wobec aktualnego

brzmienia art. 49 § 1 k.p.c. potencjalnie każda okoliczność może stanowić

o wyłączeniu sędziego, o ile rzecz jasna będzie ona budzić uzasadnioną

wątpliwość co do bezstronności sędziego i będzie mieć charakter obiektywny. „(…)

gwarancje bezstronności sędziowskiej nie mogą być ograniczone jedynie

do istnienia możliwości wyłączenia sędziego ze względu na istnienie jego

bezpośrednich relacji ze stroną o charakterze osobistym, lecz muszą być

pojmowane szerzej; sędzia powinien być wyłączony także wtedy, gdy z powodów

innych niż osobiste (interpersonalne) zachodzą uzasadnione wątpliwości co tego,

że wydane orzeczenie będzie efektem w pełni neutralnego rozpoznania

i rozstrzygnięcia” (J. Gudowski, Komentarz do art. 49 k.p.c., [w:] Ereciński T.

(red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Postępowanie

rozpoznawcze. Artykuły 1-124, wyd. VI).

II NSNc 124/25

7

W realiach rozpoznawanej sprawy Rzecznik oparł wniosek o wyłączenie

wskazanych sędziów Sądu Najwyższego na art. 49 § 1 k.p.c., uzasadniając

go wyrokiem TSUE z 4 września 2025 r. dotyczącym w istocie rzeczy zasiadania

w składach sędziów powołanych w 2018 r. na podstawie uchwały Krajowej Rady

Sądownictwa, której wykonanie zostało wstrzymane postanowieniem Naczelnego

Sądu Administracyjnego, wydanym na podstawie art. 388 § 1 k.p.c. w związku

z ówczesnym brzmieniem art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej

Radzie Sądownictwa (tekst jedn. Dz.U. 2018, poz. 389), a która następnie została

uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wskazał przy tym wyraźnie,

że sędziowie objęci przedmiotowym wnioskiem zostali powołani na podstawie

ww. uchwały. Jednocześnie, przytaczając takie podstawy wniosku o wyłączenie,

wspomniał o uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 września

2025 r., sygn. III PZP 1/25.

W uznaniu Sądu Najwyższego tak ukształtowany wniosek nie zasługuje

na uwzględnienie. Ocena ta bierze się stąd, że wnioskodawca nie przedstawił

okoliczności, które budzą uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności

ww. sędziów i mają charakter obiektywny. Tym samym nie spełnił on wymogów

określonych w art. 49 § 1 k.p.c.

Do powyższej konkluzji prowadzi analiza uzasadnienia przedmiotowego

wniosku. Z tej bowiem wynika, że Rzecznik, wyjaśniając swoje stanowisko,

nie odniósł się w żaden sposób ani do przedmiotu sprawy, ani do występujących

w niej podmiotów, podał natomiast wyłącznie sygnaturę, strony i nazwisko sędziów

wyznaczonych do jej rozpoznania. W takiej sytuacji trudno uznać, że wskazane

przezeń okoliczności mają związek z ww. sprawą i w konsekwencji –

przy uwzględnieniu użytej argumentacji – mogą być potraktowane jako racjonalne

i obiektywne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziów objętych

wnioskiem.

Niezależnie od wysuniętej wyżej argumentacji Sąd Najwyższy wskazuje,

że orzeczenie TSUE, które zostało przytoczone przez Rzecznika i które tenże uznał

za okoliczność uzasadniającą wyłączenie, z uwagi na fakt, że w istocie rzeczy

ogranicza się do okoliczności powołania ww. sędziów na urząd sędziego

Sądu Najwyższego na wniosek KRS ukształtowanej przepisami ustawy z dnia

II NSNc 124/25

8

8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych

innych ustaw, nie może stanowić podstawy wniosku składanego w trybie art. 49

§ 1 k.p.c. Konieczność takiego kierunku interpretacji obowiązujących przepisów

narzucają wydane w przeszłości orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 23 lutego

2022 r., P 10/19 oraz z 2 czerwca 2020 r., P 13/19.

Zajmując takie stanowisko, Sąd Najwyższy przypomina, że zgodnie

z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc

powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Oznacza to, że wszystkie podmioty

występujące w postępowaniu, w tym wnioskodawca oraz organy stosujące prawo –

także Sąd Najwyższy – pozostają nimi związane.

Mając na uwadze powyższe rozważania, Sąd Najwyższy orzekł

jak w sentencji postanowienia.

[D.Z.]

[a.ł]