Pozorna likwidacja stanowiska wiceprzewodniczącego związku. SN nie przyjął skargi pracodawcy

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 17 lutego 2025 r. oddalił apelację

pozwanego N. w W. wniesioną od wyroku Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy

w Warszawie z 27 września 2024 r. przywracającego powoda K. F. do pracy w

pozwanym N. z siedzibą w W. na tożsamych warunkach pracy i płacy.

Pozwany wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając

wyrok Sądu Okręgowego w całości. W podstawach skargi podniósł zarzut

naruszenia prawa materialnego, a mianowicie: art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23

II PSK 80/25

2

maja 1991 r. o związkach zawodowych (aktualnie tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r.,

poz. 440) w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników (Dz. U. 2024 r., poz. 61, dalej „ustawa o zwolnieniach

grupowych”); art. 42 k.p. zw. z art. 38 k.p. przez jego niezastosowanie i w

konsekwencji wadliwe przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie zgoda zarządu

związku zawodowego na zmianę powodowi warunków pracy miała charakter

wiążący; art. 30 § 4 k.p. w zw. z art. 45 k.p. w zw. z art. 42 § 1 k.p. przez jego

błędne zastosowanie i przyjęcie, że w realiach niniejszej sprawy, wypowiedzenie

dotychczasowych warunków pracy i płacy było pozorne, podczas gdy likwidacja

stanowiska pracy miała charakter rzeczywisty, a także zarzucił naruszenie prawa

procesowego - art. 387 § 21 k.p.c. Wobec tych naruszeń skarżący wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w całości

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie i jego zmianę przez

oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego

kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Jako przesłankę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

powołał się na oczywistą zasadność wniesionej skargi. Według pozwanego Sąd

drugiej instancji rażąco naruszył art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o związkach

zawodowych przez przyjęcie, że do wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i

płacy pracownikowi chronionemu, wskazanemu uchwałą zarządu zakładowej

organizacji związkowej jego członkowi, wymagana jest zgoda zarządu zakładowej

organizacji związkowej, mimo że z literalnego brzmienia art. 32 ustawy o związkach

zawodowych wynika jednoznacznie, że pracodawca ma do tego prawo w

przypadku, gdy (między innymi) przepisy odrębne to dopuszczają, a takim

przepisem jest art. 5 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach

grupowych, a także wobec rażącego naruszenia art. 30 § 4 k.p. i art. 45 § 1 k.p. w

zw. z art. 42 § 1 k.p. polegającego na przyjęciu, że z pozorną likwidacją stanowiska

pracy mamy do czynienia w sytuacji, gdy pracodawca w całości likwiduje komórkę

organizacyjną, a zadania tej komórki zostają rozdzielone i przeniesione, wraz z

II PSK 80/25

3

pracownikami zlikwidowanej komórki, do dwóch innych komórek i stosowne zmiany

struktury organizacyjnej pracodawcy zostały przeprowadzone oraz znalazły

odzwierciedlenie w obowiązujących u niego regulacjach wewnętrznych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi

do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego na rzecz

powoda zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym trzeciej instancji, natomiast skarga kasacyjna nie jest

środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w

charakterze skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest

wszak szczególnym środkiem zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes

publiczny, polegający na usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów

powszechnych oraz na wspomaganiu rozwoju prawa, zatem wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien zostać sformułowany o jedną z

ustawowych przyczyn przedsądu, zaś uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, że takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego z: 31 stycznia 2008 r., II UK

246/07, LEX nr 449007; 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291; 9 czerwca

2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134; 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr

406392; 17 października 2024 r., III PSK 110/23, LEX nr 3793388; 26 listopada

2024 r., III USK 55/24, LEX nr 3801315; 28 stycznia 2025 r., I USK 399/23, LEX nr

3825094; 18 marca 2025 r., I USK 290/24, LEX nr 3847037).

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

II PSK 80/25

4

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Przekonanie Sądu Najwyższego oceniającego na etapie przedsądu o

zasadności przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w oparciu o przesłankę z art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. jaką jest oczywista zasadność skargi kasacyjnej, wymaga od

wnoszącego skargę kasacyjną zawarcia wywodu prawnego wyjaśniającego w

motywach wniosku, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawienia

argumentów na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego z:

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06,

LEX nr 421035; 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; 11 stycznia 2008 r.,

I UK 283/07, LEX nr 448205; 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859;

5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050; 17 października 2024 r., III PSK

110/23, LEX nr 3793388; 11 marca 2025 r., III USK 77/24, LEX nr 3847433;

9 października 2025 r., III USK 320/24, LEX nr 3940628). O ile dla uwzględnienia

skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do

rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez

potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej analizy przepisów i

doszukiwania się ich znaczenia. W judykaturze podkreśla się, że przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.

Oczywista zasadność zachodzi jedynie wówczas, gdy bez dokonania głębszej

analizy dla przeciętnego prawnika jest oczywiste, że podstawy skargi zasługują na

uwzględnienie, a zatem ma miejsce kwalifikowana postać naruszenia prawa,

zauważalna prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej i

przesądza to o wadliwości zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym

uwzględnienie (postanowienia Sądu Najwyższego z: 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02,

OSNP 2004 nr 13, poz. 230; 1 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743;

9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133; 10 września 2025 r., I CSK 424/24,

LEX nr 3937673).

II PSK 80/25

5

Podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa wymagają

odniesienia do ustalonego przez Sąd Okręgowy stanu faktycznego, którym z mocy

art. 39813 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy jest związany w postępowaniu kasacyjnym.

Powód, któremu pracodawca złożył wypowiedzenie, był w dacie wręczenia

wypowiedzenia zmieniającego wiceprzewodniczącym Komisji Oddziałowej NSZZ

„Solidarność”, podlegał zatem szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem na

podstawie art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych. Jednakże przepisem modyfikującym przepis ochronny, który

znajdował zastosowanie do sytuacji powoda, na który powołuje się pozwany, jest

art. 5 ust. 5 pkt 4 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników.

Zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach

zawodowych pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej

nie może zmienić jednostronnie warunków pracy lub wynagrodzenia na niekorzyść

osoby wykonującej pracę zarobkową, o której mowa w pkt 1, a więc ze wskazanym

uchwałą zarządu jego członkiem lub z inną osobą wykonującą pracę zarobkową

będącą członkiem danej zakładowej organizacji związkowej, upoważnioną do

reprezentowania tej organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby

dokonującej za pracodawcę czynności w sprawach z zakresu prawa pracy - z

wyjątkiem przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także, jeżeli

dopuszczają to przepisy odrębne, takim przepisem, na który powołała się pozwana

w wypowiedzeniu warunków pracy i płacy powodowi jest art. 5 ust. 5 pkt 3 w zw. z

art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych. Zgodnie z tym przepisem w

okresie objęcia szczególną ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem

stosunku pracy pracodawca może jedynie wypowiedzieć dotychczasowe warunki

pracy i płacy pracownikowi będącemu członkiem zarządu zakładowej organizacji

związkowej. W orzecznictwie przyjęto, że ustawę z dnia 13 marca 2003 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników, stosuje się także do wypowiedzenia

zmieniającego. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 maja 2007 r. (III BP 5/07,OSNP

2008, nr 13-14, poz. 188 oraz Ł. Pisarczyk, Zmiana warunków pracy i płacy przez

II PSK 80/25

6

ich wypowiedzenie - obowiązek stosowania trybu przewidzianego przy

zwolnieniach grupowych. Glosa do wyroku SN z dnia 17 maja 2007 r., III BP 5/07,

OSP 2009, nr 3, s. 28) wskazał, że pracodawca ma obowiązek przestrzegania trybu

postępowania ustanowionego w przepisach art. 2-4 ustawy o zwolnieniach

grupowych nie tylko w razie dokonania wypowiedzeń definitywnych, ale także w

razie wypowiedzeń zmieniających. Wynika to z art. 42 § 1 k.p. zgodnie z którym

przepisy o wypowiedzenie umowy o pracę stosuje się odpowiednio do

wypowiedzenia zmieniających umowę warunków pracy i płacy. Powód w dacie

złożenia przez pracodawcę wypowiedzenia zmieniającego był pracownikiem, który

podlegał szczególnej ochronie stosunku pracy, do którego z mocy przepisu

stanowiącego lex specialis do art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych, a

więc z mocy art. 5 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach

grupowych dopuszczalne było jedynie wypowiedzenie powodowi dotychczasowych

warunków pracy i płacy.

Oceniając zasadność wypowiedzenia zmieniającego warunki umowy o pracę

powoda, Sąd Okręgowy uznał, podzielając ocenę Sądu pierwszej instancji, że

likwidacja stanowiska pracy powoda była pozorna. Przeprowadzone zmiany w

strukturze organizacyjnej polegały na zmianie nazwy Działu ds. List Oczekujących

na Dział Raportów i Monitorowania Dostępności do Świadczeń i tym samym

dotychczas zajmowane przez powoda stanowisko […] Wydziału zostało zmienione

na stanowisko Kierownika Działu Raportów i Monitorowania Dostępności do

Świadczeń. W tym przypadku doszło do likwidacji obu komórek organizacyjnych

przez ich połączenie, co oznacza, że w ogóle nie doszło do likwidacji komórki

organizacyjnej, którą kierował K. F. Sąd uznał, że zasadnie jest przywrócenie

powoda do pracy na podstawie 45 § 3 k.p. w związku z art. 42 § 1 k.p., na

dotychczasowe stanowisko, które w dalszym ciągu funkcjonuje u pozwanego

pracodawcy pod zmienioną nazwą i na warunkach sprzed wypowiedzenia.

Z pozorną likwidacją stanowiska pracy, która nie uzasadnia wypowiedzenia

zmieniającego (art. 42 w związku z art. 45 § 1 k.p.) mamy do czynienia wówczas,

gdy jest ono wprawdzie likwidowane, ale w jego miejsce jest tworzone inne

stanowisko pracy (o innej nazwie), które w istotnych elementach nie różni się od

zlikwidowanego (wyroki Sądu Najwyższego z: 4 września 2007 r., I PK 92/07,

II PSK 80/25

7

OSNP 2008, nr 19-20, poz. 286; 7 sierpnia 2019 r., I PK 100/18, LEX nr 3363975;

20 września 2023 r., II PSKP 5/22, LEX nr 3607011).

Podkreślenia przy tym wymaga, iż zgodnie z orzecznictwem Sądu

Najwyższego, przy rozpatrywaniu przypadków zastosowania do pracownika

szczególnie chronionego art. 10 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych

zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn

niedotyczących pracowników istotne jest, aby wypowiedzenie warunków

zatrudnienia pracownikowi szczególnie chronionemu spowodowane było „likwidacją

jego stanowiska pracy” w aspekcie zapotrzebowania na pracę danego rodzaju, a

nie tylko w aspekcie organizacyjnym. Tymczasem, jak to ustalił Sąd Okręgowy (za

Sądem Rejonowym) z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego

jednoznacznie wynika, iż u pracodawcy, nawet po zmianach organizacyjnych,

istniało zapotrzebowanie na pracę dotychczas wykonywaną przez powoda. W

świetle powyższych ustaleń w pełni zasadna była ocena, iż w rzeczywistości nie

doszło do likwidacji stanowiska pracy powoda. Jak to bowiem wskazał Sąd

Najwyższy „z pozorną likwidacją stanowiska pracy, która nie uzasadnia

wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 w związku z art. 45 § 1 k.p.) mamy do

czynienia wówczas, gdy jest ono wprawdzie likwidowane, ale w jego miejsce jest

tworzone inne stanowisko pracy (o innej nazwie), które w istotnych elementach nie

różni się od zlikwidowanego” (wyrok z 4 marca 2021 r., II PSKP 14/21; M. Wujczyk,

4. Przyczyny uzasadniające wypowiedzenie warunków pracy lub płacy leżące po

stronie pracodawcy (w:) Wypowiedzenie warunków pracy lub płacy w umownym

stosunku pracy, Warszawa 2015).

Wobec powyższego należało uznać, że Sąd Okręgowy nie naruszył

wskazanych we wniosku przepisów prawa materialnego, dokonał prawidłowej

subsumcji ustalonego stanu faktycznego, z którego wynikało, że nie doszło do

likwidacji stanowiska pracy powoda, co skutkowało niezasadnością wypowiedzenia

powodowi warunków pracy i płacy i uzasadniało przywrócenie powoda na

poprzednio obowiązujące go warunki (art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 42 § 1 k.p.).

Prawidłowo zastosowano przepisy prawa, co skutkowało uznaniem, że nie doszło

do rażącego naruszenia prawa.

II PSK 80/25

8

Wobec niewykazania przez skarżącego istnienia powołanych przesłanek

przedsądu Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł

stosownie do art. 108 § 1 k.p.c. i art. 98 § 1, 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.

oraz § 9 ust. 1 pkt 1 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (jednolity

tekst: Dz.U. z 2023 r., poz.1964 ze zm.).

(J.K.)

[a.ł]