Umowa z ciężarną pracownicą nie była pozorna. SN nie przyjął skargi organu rentowego

Decyzją z dnia 11 maja 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Gdańsku stwierdził, że A.S. jako pracownik u płatnika składek G.S. nie podlega

obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i

wypadkowemu od 1 grudnia 2022 r.

Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 czerwca 2024 r., oddalił

odwołania odwołującej się i płatnika składek. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem

II USK 141/25

2

z dnia 10 grudnia 2024 r. zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i ustalił, że A.S.

podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u G.S.

od dnia 1 grudnia 2022 r.

Sąd odwoławczy odmiennie od Sądu pierwszej instancji ustalił, że A.S.

rzeczywiście świadczyła na rzecz G.S. pracę w ramach stosunku pracy, co

wyklucza ustalenie pozorności umowy o pracę. Zdaniem Sądu odwoławczego Sąd

Okręgowy popadł w sprzeczność czyniąc ustalenia faktyczne, z których wynikało że

ubezpieczona świadczyła pracę na rzecz płatnika składek, a jednocześnie

wskazując, że oświadczenia woli składające się na umowę o pracę złożone zostały

dla pozoru.

Prawdą jest – argumentował Sąd drugiej instancji - że w dniu zawarcia

umowy o pracę strony wiedziały, że ubezpieczona jest w ciąży. Nie mniej jednak

nie stanowi to podstawy do twierdzeń, że zawarta umowa była pozorna. Materiał

dowodowy w żadnym stopniu nie wskazywał, aby strony, zawierając sporną umowę

o pracę, z góry zakładały, że nie będą ściśle realizowały swoich praw i obowiązków,

wypełniających treść stosunku pracy. A.S. nie miała podstaw, aby przewidzieć, że

po tak krótkim czasie otrzyma zwolnienie lekarskie. W ocenie Sądu odwoławczego

niewątpliwie celem umowy - jak każdej umowy o pracę - jest umożliwienie

skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenie społecznego, ale ponieważ strony

wykazały, że umowa o pracę była realizowana, to w tej sytuacji zarzut pozorności

umowy nie mógł się ostać. Wskazać należy, że samo podjęcie zatrudnienia przez

kobietę w ciąży niezależnie od tego, czy jest to ciąża początkowa, czy

zaawansowana nie może być oceniane w kategoriach czy to pozorności czy

obejścia prawa. Nie można czynić zarzutu ubezpieczonej z chęci zabezpieczenia

finansowego w przyszłości swojego jak i dziecka. W orzecznictwie jednolity jest

pogląd, że podjęcie zatrudnienia przez kobietę w ciąży, nawet gdyby głównym

motywem było uzyskanie przez nią świadczeń z ubezpieczeń społecznych nie jest

naganne, ani tym bardziej sprzeczne z prawem, jeżeli umowa jest wykonywana, a

tak było w przedmiotowej sprawie.

Skargę kasacyjną wywiódł organ rentowy, zarzucił naruszenie: art. 6 ust. 1

pkt 1, art. 11 i art.12 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń

społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024, poz.497 – dalej jako ustawa systemowa)

II USK 141/25

3

w związku z art. 22 k.p.; art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 65 § 1-2 k.c. w związku z

art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 300 k.p.; art. 2 k.p. w związku z art. 22 § 1 k.p.; art.

6 ust. 1 punkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 w związku z art. 11 ust. 1 w związku z art.

12 ust. 1 w związku z art. 13 pkt 1 ustawy systemowej w związku z art. 22 § 1 k.p.

Zdaniem organu rentowego skarga kasacyjna powinna zostać przyjęta do

rozpoznania, gdyż jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p. „uwzględniając okoliczność dokonania przez Sąd Apelacyjny błędnej (zupełnie

odmiennej od dokonanej przez Sąd Okręgowy) wykładni przepisów prawa

materialnego, w oparciu o którą to błędną wykładnię zapadło wadliwe prawomocne

orzeczenie tego Sądu. W niniejszej sprawie wątpliwość budzi dokonana przez Sąd

Apelacyjny ocena prawna w świetle przeprowadzonego przed Sądem Okręgowym

szczegółowego postępowania dowodowego. Mając zatem na uwadze różnice w

ocenach dokonanych przez oba Sądy zasadne wydaje się wniesienie w niniejszej

sprawie skargi kasacyjnej”.

W dalszej części wywodu mającego uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania (po zaprezentowaniu poglądów prezentowanych w orzecznictwie

Sądu Najwyższego) skarżący stwierdził: „Pomimo bardzo szerokiego,

rozbudowanego stanowiska i wielorakiej argumentacji pozwanego organu, która

uznał Sąd Okręgowy za przekonującą , Sąd Apelacyjny pominął rozważania Sądu I

instancji uznając je w świetle regulacji art. 233 § 1 k.p.c. za nieprawidłowe. Finalnie

więc, pomimo powyższych okoliczności, Sąd Apelacyjny stanął na stanowisku, że

doszło do faktycznego wykonywania stosunku pracy (świadczenia pracy i jej

przyjmowania). Tym samym, w ocenie skarżącego, w przedmiotowej sprawie

doszło do oczywistego, rażącego naruszenia przepisów prawa, nadto wadliwej

wykładni przepisów prawa materialnego z jego brzmieniem - w sytuacji, w której w

sposób oczywisty należało dojść do wniosku co do braku zaistnienia przesłanek do

stwierdzenia zawarcia i wykonywania w spornym okresie stosunku pracy w

rozumieniu art. 22 § 1 k.p. - podpisanie umowy o pracę było czynnością od

początku pozorną, w zakresie której podjęto szereg czynności technicznych

mających uwiarygodnić podpisaną umowę o pracę (sporządzenie dokumentów

prywatnych, zgłoszenie do ubezpieczenia, przygotowanie stanowiska pracy),

jednakże praca nie była w ogóle wykonywana, także z uwagi na brak racjonalnej,

II USK 141/25

4

obiektywnej potrzeby gospodarczej zatrudnienia (czego dowodzi bardzo krótki

okres zatrudnienia)”. Zdaniem skarżącego uzasadnia to twierdzenie, że

sformułowane w skardze kasacyjnej zarzutu są uzasadnione w stopniu

kwalifikowanym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania z co najmniej

dwóch powodów. Po pierwsze, trzeba przypomnieć, że podstawą skargi kasacyjnej

nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3

k.p.c.), a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Organ rentowy

wskazując na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. w istocie kontestuje poczynione

przez Sąd odwoławczy ustalenia faktyczne. Strategia ta nie jest skuteczna. Jeśli

sąd drugiej instancji uznaje za prawdziwe określone zdarzenia, które determinują

sposób zastosowania przepisów prawa materialnego, to skarga kasacyjna -

zakładająca, że było odmiennie, a tym samym, że sytuacja prawna ubezpieczonego

powinna wyglądać odmiennie – nie jest „oczywiście uzasadniona”. W

rozpoznawanej sprawie, kwestią zasadniczą, którą podkreślił Sad Apelacyjny, było

ustalenia, że odwołująca się faktycznie wykonywała zakontraktowane pracownicze

obowiązki. Organ rentowy zakłada, że tak nie było. Różnica ta bezpośrednio

oddziałuje na zastosowanie wobec odwołującej się przepisów prawa materialnego.

Staje się to zrozumiałe, jeśli uwzględni się, że organ rentowy ma możliwość

podważenia pracowniczego tytułu ubezpieczenia tylko w przepadku wykazania

pozorności umowy o pracę. Wada ta nie występuje, jeśli strony faktycznie

realizowały umowę o pracę – pracownik świadczył pracę, a pracodawca za nią

płacił. W takich przypadkach nie jest oczywiście uzasadniony zarzut naruszenia art.

6 ust. 1 pkt 1, art. 11 i art.12 ustawy systemowej w związku z art. 22 k.p.; art. 83 § 1

k.c. w związku z art. 65 § 1-2 k.c. w związku z art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 300

k.p.; art. 2 k.p. w związku z art. 22 § 1 k.p.; art. 6 ust. 1 punkt 1 w związku z art. 8

ust. 1 w związku z art. 11 ust. 1 w związku z art. 12 ust. 1 w związku z art. 13 pkt 1

ustawy systemowej w związku z art. 22 § 1 k.p.

II USK 141/25

5

Po drugie, przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. ma miejsce wtedy, gdy

zasadność podniesionych w niej zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy

prawnej. Dotyczy to więc jedynie uchybień przepisom prawa materialnego albo

procesowego, zarzucanym sądowi drugiej instancji, o charakterze elementarnym,

polegających w szczególności na oparciu rozstrzygnięcia na wykładni przepisu

oczywiście sprzecznej z jednolitą i ugruntowaną jego wykładnią przyjmowaną w

orzecznictwie i nauce prawa, na zastosowaniu przepisu, który już nie obowiązywał,

względnie na oczywiście błędnym zastosowaniu określonego przepisu w ustalonym

stanie faktycznym (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV

CSK 263/15, LEX nr 1940571). Oczywiste jest przy tym tylko to, co można dostrzec

bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań.

Zarzucane uchybienia muszą zatem mieć kwalifikowany charakter i być

dostrzegalne w sposób oczywisty dla przeciętnego prawnika (postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001 nr 3, poz. 52;

z dnia z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001 nr 10, poz. 156).

Zastosowanie tego wzorca w rozpoznawanej sprawie nie prowadzi do pewnych

konkluzji. Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania organ rentowy w

istocie domaga się aby Sąd Najwyższy jeszcze raz, dogłębnie przeanalizował cały

materiał dowodowy i na podstawie tego złożonego procesu myślowego ocenił, czy

kwalifikacji prawna dokonana przez Sąd odwoławczy była prawidłowa. Wnosząc o

przeprowadzenie tego badania organ rentowy wskazuje tylko na okoliczności

korzystne dla siebie, pomija natomiast te, które przemawiają na korzyść

odwołującej się i płatnika składek. W tych okolicznościach trudno uznać, że

spojrzenie organu rentowego jest „oczywiście uzasadnione” i każdy prawnik

dokonujący tej oceny doszedłby do tożsamych wniosków. Rzecz w tym, że

postępowanie kasacyjne nie stanowi „trzeciej instancji”, Sąd Najwyższy ma

obowiązek przyjąć skargę kasacyjna do rozpoznania, tylko wtedy, gdy

rozstrzygnięcie sądu odwoławczego w sposób graniczący z pewnością jest

nieprawidłowe, co jest dostrzegalne „od ręki”, bez konieczności żmudnego

weryfikowania całego materiału dowodowego. W rozpoznawanej sprawie tak nie

jest.

II USK 141/25

6

Dlatego zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. i art. 98 § 1 § 11 k.p.c. oraz art. 99

k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

[A.P.]

[a.ł]