Renta wdowy po funkcjonariuszu resortu bezpieczeństwa obniżona. SN nie przyjął skargi

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 stycznia 2025 r. zmienił

zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 9 maja 2024 r. w całości

w ten sposób, że oddalił odwołanie T. G. od decyzji Dyrektora Biura Emerytalnego

Służby Więziennej w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2017 r. w przedmiocie

ponownego ustalenia wysokości renty rodzinnej przysługującej T. G. po zmarłym

mężu C. G., określając wysokość świadczenia od dnia 1 października 2017 r. na

kwotę 1.747,19 zł. Podstawę wydania decyzji stanowił art. 24a ustawy z 18 lutego

1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

II USK 167/25

2

Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby

Więziennej oraz ich rodzin (aktualnie jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 1121 ze

zm., dalej jako „ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy” lub „ustawa

zaopatrzeniowa”), w brzmieniu nadanym przez art. 1 i 2 ustawy z 16 grudnia 2016 r.

o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (Dz.U. z

2016 r. poz. 2270, dalej jako „ustawa nowelizacyjna”).

Odwołująca wywiodła skargę kasacyjną od powyższego wyroku. W

podstawach skargi podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego

przez ich błędną wykładnię w postaci przepisu art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 64

ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 24a ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy; art. 67 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w

zw. z art. 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Przy tak

przedstawionych zarzutach skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i ustalenie prawa wnioskodawczyni

do renty rodzinnej w wysokości ustalonej przed 1 października 2017 r. oraz o

zasądzenie od organu emerytalnego na rzecz skarżącej kosztów postępowania

kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca powołała

się na występującą w sprawie potrzebę wykładni przepisów prawnych

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, ewentualnie o jej przyjęcie do

rozpoznania w przypadku uznania, iż skarga jest oczywiście uzasadniona. W

argumentacji zawartej we wniosku odwołująca podniosła, że Sąd drugiej instancji

wydając zaskarżony wyrok, oparł się na przepisie art. 24a ustawy o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy pozwalającym na zrównanie renty rodzinnej członków

rodzin byłych funkcjonariuszy pełniących służbę na rzecz państwa polskiego przed

rokiem 1989 do wysokości kwoty przeciętnej renty rodzinnej. Jednakże według niej,

zapisy art. 24a ustawy zaopatrzeniowej budzą poważne wątpliwości w zakresie ich

zgodności z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 64 ust. 1 oraz 67 Konstytucji RP jako

naruszających zasadę ochrony praw nabytych, zasadę sprawiedliwości społecznej,

a także zasadę zaufania obywatela do państwa. W orzecznictwie nie tylko sądów

II USK 167/25

3

powszechnych, ale także Sądu Najwyższego istnieją w tym zakresie rozbieżności

przemawiające za powinnością rozpatrzenia niniejszej skargi przez Sąd Najwyższy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej

merytorycznego rozpoznania.

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Powołanie się na przesłanki

przedsądu związane jest z funkcją przypisaną Sądowi Najwyższemu, jako sądowi

kasacyjnemu, który nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga

kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z

uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu

publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie

następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W

konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi

kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi

do rozpoznania z powołaniem się na jedną z ustawowych przyczyn wraz ze

stosownym do niej uzasadnieniem. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem,

polegającym między innymi na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno

przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże,

jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadni, dlaczego

odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 25 września 2024 r., III USK 91/24, LEX nr 3777577; 25 lutego

2025 r., III USK 5/24, LEX nr 3842853).

II USK 167/25

4

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest

sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

nawiązując do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może być

osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu

Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez skarżącego

odpowiadają okolicznościom, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Stosownie do utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, oparcie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w

art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., to jest istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem

poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo

niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,

przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; 18 lutego

2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383; 17 kwietnia 2024 r., III USK 9/24, LEX nr

3707191; 11 marca 2025 r., III USK 118/24, Legalis nr 3202221). Powołanie się na

rozbieżności w orzecznictwie wymaga ponadto przytoczenia i poddania analizie

rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że różnice w orzecznictwie mają

swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów

wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna

jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego.

Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący

powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd

Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu

Najwyższego z 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124; 22 maja 2024 r.,

II USK 167/25

5

II USK 240/23, LEX nr 3735929; 30 września 2025 r., III USK 53/25, LEX nr

3919825). Twierdzenie o występowaniu potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów jest uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie

został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne

poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów

konstruujących owo zagadnienie. W tym wyraża się publicznoprawny charakter

skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej

jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni

przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój jurysprudencji i prawa

pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000,

nr 7-8, poz. 147; 24 kwietnia 2024 r., III USK 244/23, Legalis nr 3071269; 15

kwietnia 2025 r., III USK 323/24, Legalis nr 3215908).

Odnosząc się do sugerowanej przez odwołującą potrzeby wykładni przepisu

art. 24a ustawy zaopatrzeniowej w zakresie jego zgodności z art. 2, art. 31 ust. 3,

art. 32, art. 64 ust. 1 oraz 67 Konstytucji RP i usankcjonowanych tymi przepisami

konstytucyjnych zasad ochrony praw nabytych, sprawiedliwości społecznej, a także

zasady zaufania obywatela do państwa, należy uwzględnić, że przedstawiane

wątpliwości na tle wykładni przywołanego przepisu zostały wyjaśnione w

judykaturze.

Sformułowane przez skarżącą wątpliwości powstały na gruncie

wprowadzanych do ustawy zaopatrzeniowej ustawą nowelizacyjną zmian w

wysokości świadczeń pobieranych przez funkcjonariuszy, którzy pełnili służbę na

rzecz państwa totalitarnego. Zmiany te polegające na obniżeniu wysokości

świadczeń emerytalno-rentowych byłych funkcjonariuszy służb, jak wynika z

uzasadnienia do projektu tej ustawy, miały na celu wprowadzenie rozwiązań

zapewniających w pełniejszym zakresie zniesienie przywilejów emerytalnych

związanych z pracą w aparacie bezpieczeństwa PRL przez ustalenie na nowo

świadczeń emerytalnych i rentowych osobom pełniącym służbę na rzecz

totalitarnego państwa w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r.

wprowadzone na gruncie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o zmianie ustawy o

II USK 167/25

6

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych (…) (Dz. U. poz. 145) tzw.

„ustawy dezubekizacyjnej”, gdyż rozwiązania te nie okazały się w pełni skuteczne,

wobec uznania, że cel tej ustawy nie został osiągnięty w zakładanym zakresie.

Projektodawcy ww. ustawy wskazywali bowiem w uzasadnieniu, że

„niedopuszczalne jest dalsze trwanie systemu prawnego, który przewiduje dla

byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa państwa oraz WRON wysokie

przywileje emerytalne, szczególnie w kontekście trudnej obecnie sytuacji

materialnej wielu ludzi walczących w tych latach o wolność, niepodległość i prawa

człowieka”.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podnosi się, że okolicznościami

przesądzającymi o kwalifikacji służby danej osoby jako „służby na rzecz

totalitarnego państwa” są wyłącznie ramy czasowe i miejsce pełnienia służby. Tak

zdefiniowana ustawowa „służba na rzecz totalitarnego państwa” stanowi jedynie

kryterium wyjściowe w analizie sytuacji prawnej indywidualnych funkcjonariuszy.

Konstrukcja ta tworzy domniemanie ustawowe, które funkcjonariusz może obalić,

czy to w postępowaniu administracyjnym, czy to przed sądami powszechnymi, w

celu uniknięcia niekorzystnych konsekwencji w zakresie ustalania wysokości

świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Z treści art. 15c ust. 5 i 6, art. 22a ust. 5 i

6, art. 24a ust. 4 i 6 ustawy zaopatrzeniowej wynika, że ustalenie emerytury, renty

inwalidzkiej i renty rodzinnej w sposób wskazany w art. 15c ust. 1, art. 22a ust. 1 i

art. 24a ust. 1 nie następuje wobec wskazanych w tych przepisach osób, jeżeli

osoby te udowodnią, że przed rokiem 1990, bez wiedzy przełożonych, podjęły

współpracę i czynnie wspierały osoby lub organizacje działające na rzecz

niepodległości Państwa Polskiego. Takie rozumienie przepisów ustawy

zaopatrzeniowej, w ocenie Sądu Najwyższego, uwzględniające obok wykładni

językowej art. 13b w związku z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej i pozostałe

unormowania tej ustawy, pozwala na odkodowanie treści pojęcia „służby na rzecz

totalitarnego państwa” w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami wyznaczającymi

standardy demokratycznego państwa prawnego. Pojęcie „państwa totalitarnego” z

punktu widzenia aksjologii demokratycznego państwa prawnego,

urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej w świetle art. 2

Konstytucji RP, podlega negatywnej ocenie (wyroki Sądu Najwyższego z: 13

II USK 167/25

7

czerwca 2023 r., II USKP 95/22, Legalis nr 2952051; 25 października 2023 r., III

USKP 39/23, LEX nr 3619227; 5 grudnia 2023 r., I USKP 73/23, LEX nr 3643732;

29 października 2024 r., III USKP 77/24, Legalis nr 314712620; 29 października

2024 r., III USKP 77/24, Legalis nr 314712620; 20 listopada 2024 r., II USKP 83/23,

LEX nr 3814246; 11 marca 2025 r., III USKP 108/24, LEX nr 3845589).

Zasada ochrony praw nabytych nie może mieć zastosowania do praw

nabytych niesłusznie lub niegodziwie, a także praw niemających oparcia w

założeniach uznawanego w demokratycznym ustroju porządku konstytucyjnego.

Uprzywilejowane prawa emerytalno-rentowe nabyte przez funkcjonariuszy państwa

totalitarnego i członków ich rodzin zostały przy spełnieniu zakreślonych przesłanek

nabyte niegodziwie. Służba w instytucjach i organach państwa, które systemowo

naruszały przyrodzone prawa człowieka i rządy prawa, nie może w

demokratycznym państwie prawnym uzasadniać roszczeń do utrzymania

przywilejów (wyrok Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2025 r., II USKP 148/23, LEX nr

3847761). Państwo jest uprawnione do rozliczeń z byłym reżimem, który w

warunkach demokratycznych zmian ustrojowych został skutecznie

zdyskredytowany. Zasada ochrony praw nabytych nie rozciąga się na prawa

ustanowione niesprawiedliwie. Ochrony praw nabytych nie można rozumieć w

sposób bezwzględny, gdyż stworzyłoby to niebezpieczeństwo blokowania realizacji

przez państwo spoczywających na nim zadań (wyrok Sądu Najwyższego z 12 maja

2025 r., I USKP 23/25, LEX nr 3861320). Analiza ta dotyczy także świadczeń

pochodnych, jakimi są renty rodzinne, nabyte przez członków rodziny po

funkcjonariuszach pełniących taką służbę. Uprawniony członek rodziny nabywa

prawo do renty rodzinnej po osobie, która w chwili śmierci, miała ustalone prawo do

emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy z zaopatrzenia emerytalnego (art.

23 ustawy zaopatrzeniowej). Ponowne ustalenie wysokości renty rodzinnej nie

dotyczy zmarłego funkcjonariusza, który nabył prawo do świadczenia emerytalnego

w związku ze służbą na rzecz totalitarnego państwa, a przedmiotem sprawy jest

wydanie przez organ rentowy nowej decyzji w przedmiocie wysokości świadczenia

w wyniku zmiany stanu prawnego (nienastępcza weryfikacja błędu organu

rentowego odnośnie do nabycia przez funkcjonariusza świadczenia). Przepisy

omawianej ustawy nowelizacyjnej stanową ingerencję prawodawcy w prawa

II USK 167/25

8

wcześniej nabyte, jakim jest prawo do świadczenia z zabezpieczenia emerytalno-

rentowego. Ingerencja ta nastąpiła w drodze aktu rangi ustawy, a podyktowana była

celem, jak wynika z uzasadnienia, wprowadzenia rozwiązań zapewniających w

pełniejszym zakresie zniesienie przywilejów związanych z pracą w aparacie

bezpieczeństwa PRL, przez ustalenie na nowo świadczeń emerytalnych i

rentowych osobom pełniącym służbę na rzecz totalitarnego państwa w okresie od

22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r.

W kontekście otwartej konstrukcji wyznaczników branych pod uwagę w

stosowanej weryfikacji działań byłych funkcjonariuszy Trybunał Konstytucyjny w

wyroku zapadłym jeszcze przed uchwaleniem Konstytucji (wyrok z 15 lutego 1994

r., K 15/93, OTK 1994, Nr 1, poz. 4) stwierdził, że „współpraca z organami represji

nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być

oceniana negatywnie i to bez względu na to, o jakie stanowiska i o jaki charakter

zatrudnienia w tych organach chodzi”. Trybunał Konstytucyjny potwierdził też swoje

stanowisko, że ochronie konstytucyjnej podlegają tylko prawa nabyte słusznie, co

wyklucza stosowanie niniejszej zasady nie tylko w wypadku praw nabytych contra

legem czy praeter legem, lecz także uzyskanych z naruszeniem zasady

sprawiedliwości społecznej albo w sposób niedopuszczalny w demokratycznym

państwie prawnym (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 19 grudnia 2012 r., K 9/12,

OTK ZU nr 11/A/2012, poz. 136). Należy dodać, że teza wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z 16 czerwca 2021 r. (P 10/20, OTK Seria A 2021, poz. 40) brzmi,

że art. 22a ust. 2 ustawy jest zgodny z art. 2 oraz z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31

ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd Najwyższy w wyroku z 3 czerwca 2025 r. (I USKP 11/25, LEX nr

3888781) kontestując idee sprawiedliwości społecznej i sposobu jej

urzeczywistniania na gruncie ustaw nowelizujących ustawę o zaopatrzeniu

emerytalnym funkcjonariuszy (art. 15c oraz art. 22a ustawy zaopatrzeniowej)

zaakcentował, że obniżając wysokość należnych świadczeń, ustawodawca

zapewnił jednocześnie, że będą one na poziomie zbliżonym do tego, który

przysługuje osobom, które były represjonowane przez system totalitarny. Ochronie

konstytucyjnej podlegają tylko prawa nabyte słusznie, co wyklucza stosowanie

niniejszej zasady nie tylko w wypadku praw nabytych contra legem czy praeter

II USK 167/25

9

legem, lecz także uzyskanych z naruszeniem zasady sprawiedliwości społecznej

albo w sposób niedopuszczalny w demokratycznym państwie prawnym (wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 19 grudnia 2012 r., K 9/12, OTK ZU 2012, nr 11/A,

poz. 136). Państwo jest uprawnione do rozliczeń z byłym reżimem, który w

warunkach demokratycznych zmian ustrojowych został skutecznie

zdyskredytowany. Zasada ochrony praw nabytych nie rozciąga się na prawa

ustanowione niesprawiedliwie. Ochrony praw nabytych nie można rozumieć w

sposób bezwzględny, gdyż stworzyłoby to niebezpieczeństwo blokowania realizacji

przez państwo spoczywających na nim zadań (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z:

6 kwietnia 2004 r., SK 56/03, OTK-A 2004, Nr 4, poz. 29; 19 grudnia 2012 r., K 9/12,

OTK-A 2012, Nr 11, poz. 136; uchwała Sądu Najwyższego z 28 listopada 2019 r.,

III UZP 5/19, OSNP 2020, Nr 6, poz. 57). Co do zasady w praktyce dochodzi do

balansowania rywalizujących ze sobą zasad, aby nadać pierwszeństwo w

określonych okolicznościach jednej z nich. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu

wyroku z 11 maja 2007 r. (K 2/07, OTK-A 2007, Nr 5, poz. 48) podkreślił, że

demokratyczne państwo oparte na rządach prawa posiada wystarczające

instrumenty zabezpieczenia gwarancji, aby sprawiedliwości stało się zadość.

Zasada demokratycznego państwa urzeczywistniającego zasadę sprawiedliwości

wyprowadzana jest z art. 2 Konstytucji. Sprawiedliwość społeczna jest definiowana

jako „dążenie do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i

powstrzymywanie się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych

obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów dla wybranych grup obywateli”.

Akcentuje się także, że „sprawiedliwość społeczna jest celem, który ma

urzeczywistniać demokratyczne państwo prawne. Nie jest demokratycznym

państwem prawnym państwo, które nie realizuje idei sprawiedliwości” (wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z 12 kwietnia 2000 r., K 8/98, OTK 2000, Nr 3, poz. 87).

W wyroku z 9 czerwca 2022 r. (III USKP 145/21) odnoszącym się do decyzji

zmniejszania emerytury Sąd Najwyższy podniósł, że ingerencja ta jest

dopuszczalna, powinna jednak realizować zadania mieszczące się w granicach

interesu publicznego, być odpowiednia dla realizowanego celu, co należy rozumieć

jako sprawiedliwą równowagę pomiędzy wymogami interesu publicznego a

wymogami ochrony praw podstawowych. Co się natomiast tyczy renty z tytułu

II USK 167/25

10

niezdolności do pracy, to do wnioskodawczyni stosuje się art. 22a ust. 2 ustawy

zaopatrzeniowej, który stanowi, że w przypadku osoby, która pełniła służbę na

rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b i została zwolniona ze służby

przed dniem 1 sierpnia 1990 r. rentę inwalidzką, wypłaca się w kwocie minimalnej

według orzeczonej grupy inwalidzkiej. W wyroku z 16 czerwca 2020 r. (P 10/20,

OTK-A 2021, poz. 40) Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przepis ten jest zgodny

z art. 2 oraz z art. 67 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W wyroku z

16 czerwca 2021 r. (P 10/20, OTK Seria A 2021, poz. 40) Trybunału

Konstytucyjnego uznał, że art. 22a ust. 2 ustawy jest zgodny z art. 2 oraz z art. 67

ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ustawodawca, wprowadzając nowe zasady ustalania świadczenia emerytalnego

funkcjonariuszy, wziął pod uwagę konieczność zapewnienia im minimum

socjalnego. Zagwarantowanie, że świadczenie emerytalne jest wypłacane w kwocie

przeciętnej lub minimalnej emerytury stanowi realizację prawa, o którym mowa w

art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. Konstytucyjny standard jest w tym obszarze

wyznaczany przez powszechny system emerytalno-rentowy, a nie systemy

preferencyjne, takie jak emerytury i renty mundurowe lub emerytury w obniżonym

wieku, które nie należą do istoty konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia

społecznego, zagwarantowanego w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. Pomimo uznania,

że prawo do świadczeń nieproporcjonalnie wyższych od uposażenia osób

pracujących poza aparatem bezpieczeństwa PRL za okres od 1944 r. do 1990 r.

zostało nabyte w sposób niegodziwy, ustawodawca nie pozostawił byłych

funkcjonariuszy bez środków do życia, zapewniając im uposażenie na poziomie co

najmniej minimalnego świadczenia (i nie wyższego niż przeciętne), jakie otrzymują

wszyscy obywatele RP, również represjonowani przez aparat bezpieczeństwa

państwa komunistycznego. Nie można zatem uznać, by stanowiło to

nieproporcjonalną ingerencję w prawo do zabezpieczenia społecznego (wyrok

Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r., I USKP 72/24, LEX nr 3767410). Służba

w instytucjach i organach państwa, które systemowo naruszały przyrodzone prawa

człowieka i rządy prawa, nie może w demokratycznym państwie prawnym

uzasadniać roszczeń do utrzymania niesłusznie nabytych przywilejów.

II USK 167/25

11

Dokonując oceny charakteru służby C. G. (męża wnioskodawczyni), Sąd

Apelacyjny doszedł do przekonania, że służba C. G. w latach 1952-1956 w

strukturach wojewódzkich i powiatowych resortu Bezpieczeństwa Publicznego

spełniała kryteria służby na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ust. 1

ustawy zaopatrzeniowej. Skoro w świetle powołanych wyżej poglądów judykatury,

w zestawieniu do poczynionych przez Sąd Apelacyjny ustaleniami, w ujęciu

„instytucyjnym” pełniona przez C. G. służba wypełniała kryterium „służby na rzecz

totalitarnego państwa” użytego w art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym

funkcjonariuszy, przy ustaleniach, że działania C. G. nie były ukierunkowane na

ochronę praw i wolności obywatelskich czy też ochronę interesów państwa

demokratycznego, lecz były podjęte w celu bezpośrednio zmierzającym do

naruszania podstawowych praw i wolności człowieka, to uzasadniona pozostaje

ocena, że renta rodzinna przysługująca T. G. w wysokości stanowiącej pochodną

świadczenia przysługującego C. G. kwalifikuje ją z mocy art. 24a ustawy

zaopatrzeniowej do obniżenia pobieranej przez nią renty rodzinnej w wysokości

ustalonej zaskarżaną decyzją Dyrektora Biura Emerytalnego Służby Więziennej w

Warszawie z dnia 31 sierpnia 2017 r. Odwołująca nie została więc pozbawiona

prawa do renty rodzinnej, a jedynie, w oparciu o uczciwie zweryfikowane kryteria

„służby na rzecz totalitarnego państwa” pełnionej przez zmarłego męża pozbawiona

ich części. Należy przy tym zwrócić uwagę, że wysokość świadczenia odwołującej

została ograniczona do kwoty przeciętnej renty rodzinnej wypłaconej przez Zakład

Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 24a ust. 2

ustawy zaopatrzeniowej).

Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania także,

powołując się na występowanie w sprawie przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt

4 k.p.c. Odnosząc się do powołanej przez wnioskodawczynię oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej, wskazać trzeba, że w orzecznictwie Sądu

Najwyższego utrwalony jest pogląd, że uzasadnienie oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej jako przesłanki jej przyjęcia do rozpoznania wymaga powołania się na

kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa

materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego do

jego wykazania. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy jest ono

II USK 167/25

12

widoczne prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr

4, poz. 75; 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; 1 stycznia 2012 r., I PK

104/11, LEX nr 1215774; 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; 17

kwietnia 2024 r., I CSK 890/23, Legalis nr 3070390; 1 kwietnia 2025 r., III USK

285/24, LEX nr 3853576), bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania

pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich

znaczenia, ponieważ wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 marca 2002 r. I PKN 34/01, OSNP 2004, nr

6, poz. 100; 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; 11

stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; 10 listopada 2022 r., I CSK 4192/22,

Legalis nr 2916618; 23 kwietnia 2025 r., I CSK 505/24, LEX nr 3858825). Taka

sytuacja w przedmiotowej sprawie nie występuje.

Zaprezentowana przez Sąd Apelacyjny interpretacja powyższych przepisów

jest zgodna z linią orzeczniczą Sądu Najwyższego i nie zachodzi podstawa od

odstąpienia od przyjętej wykładni. Ustawa nowelizująca nie odebrała prawa do

świadczeń, a jedynie zweryfikowała ich wysokość w ściśle określonych sytuacjach,

zrównując je z przeciętnym świadczeniem w systemie świadczeń powszechnych.

Podnoszone przez skarżącą wątpliwości na tle wykładni powołanych przepisów

zostały zatem wyjaśnione w judykaturze. Zapadle w sprawie rozstrzygnięcie Sądu

Apelacyjnego wpisuje się w wyżej zaprezentowaną linię orzeczniczą.

W konsekwencji rozstrzygnięcie zaskarżonego wyroku jest spójne z

przedstawionymi wyżej poglądami orzecznictwa w sprawie funkcjonariuszy, którzy

pełnili służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b ustawy

zaopatrzeniowej. Chybiona jest zatem teza skarżącej, jakoby Sąd Apelacyjny

naruszył wskazane we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania przepisy prawa

materialnego, a tym bardziej w sposób kwalifikowany, mogący być podstawą do

stwierdzenia oczywistej zasadności skargi kasacyjnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy nie znalazł zatem podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania i w związku z tym na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

II USK 167/25

13

(J.K.)

[a.ł]