Pracodawca płatnikiem składek od umowy z osobą trzecią. SN odmówił przyjęcia skargi

Sąd Okręgowy w Warszawie w sprawie o wysokość podstawy wymiaru

składki z udziałem K. P. i A. D. sp. z o.o.o. w W. wyrokiem z dnia 10 czerwca 2022

r. oddalił odwołanie A. P. S.A. w W. (odwołująca się Spółka) od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie z dnia 17 lipca 2013 r.

ustalającej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia

II USK 66/25

2

zdrowotne dla K. P. za okres od czerwca 2008 r. do lipca 2008 r., od września 2008

r. do grudnia 2008 r., od stycznia 2009 r. do grudnia 2009 r. i od stycznia 2010 r. do

marca 2010 r. podlegającego ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek A.

P. S.A.

Od powyższego wyroku odwołująca się Spółka wniosła apelację. Sąd

Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 września 2024 r. oddalił apelację A. P.

S.A. w W. , nie znajdując podstaw do uwzględnienia.

Skarga kasacyjna odwołującej się Spółki została oparta na podstawie

naruszenia prawa materialnego, a mianowicie: a) art. 8 ust. 2a ustawy o systemie

ubezpieczeń społecznych przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż

zastosowanie tej normy prawnej do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego jest

uzasadnione, podczas gdy nie zostały spełnione wszystkie przesłanki, o których

mowa w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej niezbędne dla uznania, iż odwołujący był

zobowiązany odprowadzać składki na ubezpieczenie społeczne za

zainteresowanego K. P. jak za pracownika z tytułu jego zatrudnienia na podstawie

umowy cywilnoprawnej z osobą trzecią, z uwagi na brak wykonywania przez niego

w ramach umowy cywilnoprawnej pracy na rzecz pracodawcy;

b) art. 8 ust. 2a w zw. z art. 4 pkt 2a ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych przez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż płatnikiem

składek za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z

osobą trzecią, jeżeli w ramach takiej umowy i umowy o pracę czynności nie można

rozdzielić, jest pracodawca, podczas gdy treść tego przepisu nie daje podstaw do

takiego przyjęcia, a prezentowana przez Sąd pierwszej i Sąd drugiej instancji

interpretacja narusza art. 2 w zw. z art. 64 ust. 3 oraz art. 84 Konstytucji RP.

Odwołująca się Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

rozstrzygnięcie sprawy co do istoty przez uwzględnienie apelacji w całości oraz

zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także

o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, skarżąca wskazała

na potrzebę wykładni przepisów prawa materialnego, to jest: art. 8 ust. 2a ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów powszechnych. Wskazała również na zagadnienia prawne, powstałe na

II USK 66/25

3

kanwie niniejszej sprawy, a mianowicie: czy wystarczającą przesłanką do

zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej jest fakt, iż obowiązków

zainteresowanego (pracownika/zleceniobiorcy) wykonywanych w ramach umowy o

pracę zawartej z pracodawcą i w ramach umowy zlecenia zawartej z podmiotem

trzecim nie da się rozdzielić, czy też do zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy

systemowej konieczne jest, żeby rezultat pracy/usług zainteresowanego

wykonywanych w ramach umowy zlecenia otrzymywał pracodawca

zainteresowanego. Zagadnienie to sprowadza się do kwestii uznania, czy

płatnikiem składek za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia

zawartej z osobą trzecią (zleceniodawcą), jeżeli w ramach takiej umowy i umowy o

pracę czynności nie można rozdzielić, jest pracodawca, pomimo iż rezultaty pracy

otrzymywał inny niż pracodawca i inny niż zleceniodawca podmiot?”. Przepis art. 8

ust. 2a ustawy systemowej nie daje podstaw do takiego przyjęcia, a prezentowana

przez Sąd pierwszej i drugiej instancji wykładnia w powyższym zakresie uznawana

jest w doktrynie za naruszającą art. 2 w zw. z art. 64 ust. 3 oraz art. 84 Konstytucji

RP.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie

o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od odwołującej się na rzecz organu

rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według

norm przepisanych.

W piśmie procesowym z dnia 29 stycznia 2025 r., zatytułowanym odpowiedź

na skargę kasacyjną odwołującego, zainteresowany A.D. sp. z o.o.o. w W. podniósł,

że w całości podziela i podtrzymuje prezentowane w skardze kasacyjnej

stanowisko i zawarte w niej twierdzenia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, nie znajdując też

okoliczności, które obowiązany jest brać pod uwagę z urzędu w ramach przedsądu.

II USK 66/25

4

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność

postępowania lub 4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na

przesłance występowania w sprawie istotnych zagadnień prawnych (art. 3989 § 1

pkt 1 k.p.c.). W ocenie Sądu Najwyższego przesłanka ta w istocie nie występuje.

Zagadnienie prawne, uzasadniające przyjęcie skargi do rozpoznania przez

Sąd Najwyższy, musi odpowiadać określonym wymaganiom, a mianowicie: 1) być

sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy

wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń, 2) być przedstawione w sposób

ogólny i abstrakcyjny – tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie

uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumcji i

rozstrzygnięcia konkretnego sporu, 3) pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą – tak, aby udzielenie odpowiedzi na postawione pytanie ułatwiło sądowi

odwoławczemu podjęcie decyzji jurysdykcyjnej co do istoty sprawy, 4) dotyczyć

zagadnienia budzącego rzeczywiście poważne wątpliwości, ze względu na użycie

przez ustawodawcę przymiotnika kwalifikującego „istotne”. W sprawie nie

występuje więc istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.,

jeżeli ocena sformułowanego przez skarżącego problemu jest jednoznaczna

(postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 grudnia 2007 r., I PK 220/07, LEX nr

864044: 10 stycznia 2014 r., III UK 59/13, LEX nr 1648611; 31 stycznia 2018 r., II

UK 147/17, LEX nr 3373309). Ponadto, nie można uznać, aby w sprawie

występowało zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w

kwestii prawnej przedstawianej przez skarżącego, a nie zachodzą żadne

okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka z 2003 r. nr 13,

poz. 5; 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; 29 sierpnia 2025 r., I CSK

1937/24, LEX nr 3922096).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

II USK 66/25

5

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że

określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się

wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez

skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub

podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Nie istnieje przy tym

istotne zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia oraz wykładni

przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą

żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (postanowienia Sądu

Najwyższego z: 17 marca 2015 r., I PK 4/15, LEX nr 1661934; 23 kwietnia 2015 r., I

CSK 691/14, LEX nr 1678062; 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; 5

sierpnia 2025 r., III USK 143/24, LEX nr 3900096).

Sformułowane przez skarżącą zagadnienia prawne nie spełniają

wymienionych wyżej kryteriów, gdyż kwestie w nich ujęte zostały już wielokrotnie i

jednolicie rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy, co jasno wynika z licznych orzeczeń

tego Sądu. Podnoszone przez skarżącą kwestie, związane z obowiązkami

spoczywającymi na płatniku składek oraz łączące się z wątpliwościami

formułowanymi na tle powołanych przez nią przepisów art. 8 ust. 2a ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowią o wątpliwościach w wykładni

prezentowanej dotychczas w orzecznictwie Sądu Najwyższego odnośnie do

interpretacji pojęcia pracodawcy i płatnika składek na gruncie przepisów ustawy

systemowej.

Przedstawione przez skarżącą wątpliwości, ujęte jako „istotne zagadnienia

prawne” w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

zostały rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy we wcześniejszych orzeczeniach.

Sformułowane przez skarżącą problemy, nazwane „zagadnieniami prawnymi”, nie

spełniają zatem wymienionych wyżej kryteriów, były bowiem wielokrotnie i

jednolicie rozstrzygane przez Sąd Najwyższy i nie wykazano, że zachodzi

rozbieżność w orzecznictwie.

Wykładnia art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych została

dokonana w uchwale Sądu Najwyższego z 2 września 2009 r., II UZP 6/09 (OSNP

2010, nr 3-4, poz. 46). Do uzasadnienia tej uchwały nawiązują motywy

II USK 66/25

6

zaskarżonego wyroku. W uchwale tej Sąd Najwyższy zauważył, że z art. 18 ust. 1a

ustawy wynika logicznie, iż w odniesieniu do pracowników (w rozumieniu przyjętym

w art. 8 ust. 2a ustawy) płatnikiem składek jest pracodawca, a przychód z tytułu

umowy cywilnoprawnej „uwzględnia się” w podstawie wymiaru składek z tytułu

stosunku pracy. Pracodawca, ustalając podstawę wymiaru składek na

ubezpieczenia społeczne z tytułu stosunku pracy, powinien więc zsumować

wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy.

Wniosek powyższy nie budzi wątpliwości w przypadku pracownika, z którym sam

pracodawca zawarł umowę cywilnoprawną w sytuacji określonej w art. 8 ust. 2a.

Takie samo rozwiązanie jest uzasadnione również w sytuacji, gdy umowa

cywilnoprawna została zawarta z innym podmiotem (osobą trzecią), lecz praca w

ramach tej umowy jest wykonywana na rzecz pracodawcy. Obowiązki płatnika

powinny bowiem obciążać podmiot, na rzecz którego praca w ramach umowy

cywilnoprawnej jest faktycznie świadczona i który w związku z tym uzyskuje jej

rezultaty, unikając obciążeń i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy

(np. co do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych). Należy też wziąć

pod uwagę, że przewidzianej w art. 18 ust. 1a ustawy systemowej operacji

uwzględnienia w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy przychodu

uzyskiwanego z tytułu umowy cywilnoprawnej nie jest w stanie wykonać osoba

trzecia, będąca zamawiającym (zlecającym) w umowie cywilnoprawnej zawartej z

pracownikiem. Teoretycznie może ona nawet nie wiedzieć, że zleceniobiorca

(przyjmujący zamówienie) jest pracownikiem podmiotu, dla którego świadczy usługi

(wykonuje dzieło) w ramach własnej umowy. Konkludując, Sąd Najwyższy

stwierdził, że pracodawca, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w

ramach umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią, jest płatnikiem składek na

ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe z tytułu tej umowy.

W przywołanej uchwale Sądu Najwyższego z 2 września 2009 r., II UZP 6/09,

rozstrzygnięto zatem jednoznacznie przedstawione we wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej pytania o to, który z podmiotów – pracodawca czy strona umowy

cywilnej (osoba trzecia) – jest płatnikiem składek w opisanej konfiguracji

podmiotowej. Przymiot płatnika składek przypisano pracodawcy, którego pracownik

wykonuje na rzecz swojego pracodawcy pracę w ramach umowy cywilnoprawnej (w

II USK 66/25

7

tym przypadku umowy o dzieło) zawartej z osobą trzecią. Poglądy te zostały

zaaprobowane w późniejszych wyrokach Sądu Najwyższego (m.in. wyroki z: 14

stycznia 2010 r., I UK 252/09, LEX nr 577824; 22 lutego 2010 r., I UK 259/09, LEX

nr 585727; 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012, nr 21-22, poz. 266;

13 sierpnia 2024 r., II USKP 30/24, LEX nr 3746342).

W wyroku z 14 stycznia 2010 r. (I UK 252/09) Sąd Najwyższy stwierdził, że

przedstawiona wykładnia art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

pozostaje aktualna także w stosunku do pracowników wykonujących na rzecz

swojego pracodawcy pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z osobą trzecią.

Dla celów ubezpieczeń społecznych zarówno wykonywanie pracy na podstawie

umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z

osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest

traktowane tak jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy

łączącego jedynie pracownika z pracodawcą (uchwała Sądu Najwyższego z 26

sierpnia 2021 r., III UZP 3/21, OSNP 2022, nr 2, poz. 17; wyroki Sądu Najwyższego

z: 6 lutego 2014 r., II UK 279/13, LEX nr 1436176; 27 kwietnia 2017 r., I UK 182/16,

LEX nr 2279009; 20 sierpnia 2020 r., III UK 93/19, LEX nr 3225129; 18 września

2024 r., II USKP 13/24, LEX nr 3771406).

W wyroku z 18 października 2011 r. (III UK 22/11) Sąd Najwyższy przyjął, że

pracodawca (w rozumieniu art. 3 k.p.) jest z mocy art. 4 pkt 2 lit. a ustawy o

systemie ubezpieczeń społecznych płatnikiem składek za pracowników

pozostających z nim w stosunku pracy i jednocześnie wykonujących na jego rzecz

pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią (art. 8 ust. 2a

tej ustawy). Sąd Najwyższy przedstawił obszerne uzasadnienie poglądu, zgodnie z

którym płatnikiem składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne pracowników

wykonujących na rzecz pracodawcy pracę na podstawie umów cywilnoprawnych

jest pracodawca, także wtedy, gdy umowa cywilnoprawna została zawarta przez

pracownika z osobą trzecią. W świetle art. 9 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych (ustawy systemowej) stosunek pracy jest bezwzględnym tytułem

ubezpieczeń, gdyż nigdy nie może dojść do zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia

osoby mającej status pracownika. Jednocześnie ustawodawca wprowadził

normatywny prymat tego tytułu ubezpieczenia, albowiem w razie zbiegu tytułu

II USK 66/25

8

pracowniczego z innym pracownik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym tylko z racji pozostawania w stosunku pracy. W tym kontekście należy

wyjaśnić znaczenie pojęcia „pracownik” jako podmiotu obowiązkowych

ubezpieczeń społecznych. Zamieszczona w art. 8 ust. 1 ustawy systemowej

regulacja, zgodnie z którą pracownikiem jest osoba pozostająca w stosunku pracy,

w zasadzie nie definiuje samodzielnie tego pojęcia, lecz odsyła do przepisów

Kodeksu pracy (art. 2 k.p.). Korespondujący z unormowaniami prawa pracy zakres

pojęcia „pracownik” uległ jednak rozszerzeniu w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

Według tego przepisu za pracownika, w rozumieniu ustawy, uważa się także osobę

wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej

umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się

przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z

pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej

umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy.

W literaturze prawniczej akcentuje się użycie przez ustawodawcę konstrukcji

„uznania za pracownika”. W art. 8 ust. 2a ustawy systemowej ustawodawca nie

podważył zatem wyrażonej w art. 65 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasady

wolności pracy i nie zakwestionował cywilnoprawnego charakteru wymienionych w

tym przepisie umów, ale z ich zawarciem, w okolicznościach opisanych hipotezą

komentowanej normy prawnej, związał skutki w zakresie ubezpieczeń społecznych

takie jak przy umowie o pracę (I.Jędrasik – Jankowska, Konstrukcja uznania za

pracownika w prawie ubezpieczenia społecznego, Praca i Zabezpieczenie

Społeczne 2011, nr 8, s. 23 – 24). Skoro jednak omawiany przepis stanowi o

uznaniu za pracownika „w rozumieniu ustawy”, to znaczy, że owo uznanie ma

zastosowanie tylko na gruncie tego aktu, ale zarazem we wszystkich jego

unormowaniach. Nie można zatem zawężać konsekwencji prawnych omawianego

przepisu tylko do skutków wynikających z art. 6, art. 11, art. 12 oraz art. 9 ustawy

systemowej, a dotyczących istnienia obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego,

rentowych, chorobowego i wypadkowego takiej osoby oraz nadrzędności tego

tytułu ubezpieczeń nad innymi. Zastosowana przez ustawodawcę konstrukcja

„pracownika” odnosi się do całej regulacji ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych, a więc także do tych przepisów, które dotyczą funkcjonowania

II USK 66/25

9

stosunku ubezpieczeń społecznych, a określają m.in. podstawę wymiaru i

wysokość składek na te ubezpieczenia oraz obowiązki płatnika w zakresie

obliczania i opłacania składek, a następnie przekazywania Zakładowi Ubezpieczeń

Społecznych imiennych raportów. Skutki prawne w sferze samego podlegania

ubezpieczeniom społecznym osób uznanych za pracowników w rozumieniu ustawy

są zaś dalekosiężne. Ten sam punkt widzenia należy odnieść do sytuacji

zatrudnienia pracownika na podstawie umowy cywilnoprawnej przez osobę trzecią

w razie wykonywania pracy na rzecz pracodawcy.

U źródeł wprowadzenia w życie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej legło

dążenie do ograniczenia korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych

celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które

wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, aby w ten sposób ominąć

ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy (m.in. w zakresie

reglamentacji czasu pracy) oraz uniknąć obciążeń z tytułu składek na

ubezpieczenia społeczne od tych umów. Chodziło również o ochronę pracowników

przed skutkami zmian podmiotowych po stronie zatrudniających w trakcie procesu

świadczenia pracy, polegających na przekazywaniu pracowników przez

macierzystego pracodawcę innym podmiotom (podwykonawcom), którzy

zatrudniają pracowników w ramach umów cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych

obowiązkiem ubezpieczeń społecznych (umowa o dzieło) lub zwolnionych z tego

obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy (umowa agencyjna, umowa zlecenia lub

inna umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu).

W art. 8 ust. 2a ustawy systemowej posłużono się jednak konstrukcją,

szerokiego rozumienia pojęcia pracownika na gruncie unormowań tego aktu.

Objęcie definicją pracownika (dla potrzeb ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych) nie tylko pracowników w znaczeniu, jakie temu pojęciu nadają

przepisy Kodeksu pracy, ale także osób zatrudnionych na podstawie umów

cywilnoprawnych (agentów, zleceniobiorców, wykonawców dzieła) oznacza

jednoczesne rozszerzenie pracowniczego tytułu obowiązkowego podlegania

ubezpieczeniom społecznym. Tytułem tym przestaje być jedynie stosunek pracy, o

jakim mowa w art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 8 ust. 1 ustawy systemowej, a staje

się – w okolicznościach opisanych hipotezą normy art. 8 ust. 2a ustawy – szersza

II USK 66/25

10

więź prawna między pracownikiem i pracodawcą, a nawet między pracownikiem,

pracodawcą i osobą trzecią. Wprowadzając do ustawy systemowej regulację art. 8

ust. 2a, ustawodawca nie miał na celu objęcia powszechnym systemem

ubezpieczeń społecznych również tej grupy zawodowej, gdyż – poza wykonawcami

dzieła – osoby wymienione w cytowanym przepisie są już z mocy art. 6 ust. 1 pkt 4

ustawy podmiotami obowiązkowych ubezpieczeń - emerytalnego i rentowych. W

konsekwencji umowy agencji, zlecenia, inne umowy, do których na podstawie

Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy o zleceniu, oraz umowy o dzieło, zawarte

lub wykonywane na rzecz własnego pracodawcy, nie stanowią samodzielnych

tytułów obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym pracownika, o

jakim mowa w art. 8 ust. 2a ustawy. Nie mamy też do czynienia ze zbiegiem tytułów

ubezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 9 ustawy. Norma art. 8 ust. 2a

wykreowała nie tylko szerokie pojęcie „pracownika”, ale także szeroką definicję

pracowniczego tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Tytułem tym jest

łączący pracodawcę z pracownikiem stosunek pracy (który w układzie

warunkującym powstanie obowiązku ubezpieczeń społecznych ma podstawowe

znaczenie) oraz dodatkowo umowa cywilnoprawna zawarta przez pracownika z

pracodawcą lub z osobą trzecią, ale wykonywana na rzecz pracodawcy.

Konsekwencją tej konstrukcji jest przypisanie pracodawcy roli płatnika składek –

także w odniesieniu do tej części przychodów pracownika, których źródłem jest

umowa cywilnoprawna.

Hipotezą art. 8 ust. 2a ustawy objęte są dwa rodzaje relacji pomiędzy

zainteresowanymi podmiotami. Pierwszą jest sytuacja, gdy oba stosunki

(pracowniczy i cywilnoprawny) dotyczą tych samych podmiotów, jednocześnie

występujących wobec siebie w roli pracodawcy-zleceniodawcy i pracownika-

zleceniobiorcy, drugą zaś sytuacja, gdy na istniejący stosunek pracy nakłada się

stosunek cywilnoprawny między pracownikiem i osobą trzecią, na podstawie

którego pracownik wykonuje pracę na rzecz pracodawcy w ramach łączącej go z

ową osobą trzecią (zleceniodawcą) umownej więzi prawnej. W tym ostatnim

przypadku pracodawca jest rzeczywistym beneficjentem pracy świadczonej przez

pracownika-zleceniobiorcę, bez względu na to, czy w trakcie jej wykonywania

pracownik pozostawał pod faktycznym kierownictwem pracodawcy i czy korzystał z

II USK 66/25

11

jego majątku. Określone hipotezą normy art. 8 ust. 2a ustawy systemowej dwie

sytuacje faktyczne, w jakich może się znaleźć osoba, do której przepis ten jest

adresowany (pracownik wykonujący pracę na podstawie wymienionych umów

cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą oraz omów cywilnoprawnych zawartych

wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca jest świadczona na rzecz pracodawcy),

mają równorzędny charakter z punktu widzenia skutków opisanych dyspozycją

omawianej normy prawnej. Oznacza to, że konsekwencje prawne na gruncie

ustawy systemowej, wynikające z realizacji takich umów, muszą być takie same –

dla celów ubezpieczeń społecznych zarówno wykonywanie pracy na podstawie

umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z

osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest

traktowane tak, jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy

łączącego jedynie pracownika z pracodawcą.

Żaden z przepisów ustawy systemowej nie upoważnia do postawienia tezy o

możliwości różnicowania pojęcia płatnika składek w odniesieniu do sytuacji

faktycznych, o jakich mowa w art. 8 ust. 2a ustawy i przyjęcia, że w przypadku

wykonywania pracy na podstawie jednej z wymienionych w tym unormowaniu

umów cywilnoprawnych przez osobę, która umowę tę zawarła z własnym

pracodawcą, należy osobę taką traktować za pracownika podmiotu, z którym łączy

ją stosunek pracy, a w przypadku wykonywania pracy na podstawie umowy

cywilnoprawnej przez osobę, która umowę tę zawarła wprawdzie z innym

podmiotem, lecz w jej ramach wykonuje pracę na rzecz macierzystego pracodawcy,

należy osobę taką uważać za pracownika podmiotu będącego stroną stosunku

cywilnoprawnego (zleceniodawcy).

Przepisy ustawy systemowej nie definiują pojęcia „płatnik składek”,

aczkolwiek w art. 4 pkt 2 lit. a-z wymieniono enumeratywnie wszystkie podmioty

mające ten status. Z całokształtu unormowań tego aktu można natomiast wysnuć

wniosek, że płatnikiem jest osoba fizyczna lub jednostka organizacyjna

zobowiązana do comiesięcznego obliczenia, pobrania i przekazania do Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych składek na ubezpieczenia ze środków ubezpieczonego

oraz własnych lub będących w jej dyspozycji (I. Jędrasik–Jankowska, Pojęcia i

konstrukcje prawne ubezpieczenia społecznego, tom I, Warszawa 2006, s. 42).

II USK 66/25

12

Jednym z owych płatników jest w myśl art. 4 pkt 2a ustawy pracodawca. W żadnym

z przepisów ustawy systemowej nie zamieszczono jednak własnej, autonomicznej

definicji tego pojęcia. Na potrzeby regulacji omawianego aktu (a więc także jego art.

8 ust. 2a) należy zatem stosować termin „pracodawca” w znaczeniu, jakie nadaje

mu art. 2 Kodeksu pracy. Według tego przepisu pracodawcą jest osoba fizyczna

oraz jednostka organizacyjna, nawet nieposiadająca osobowości prawnej, jeśli

zatrudnia pracowników. Tak zdefiniowany pracodawca jest z mocy art. 4 pkt 2a

ustawy systemowej płatnikiem składek dla wszystkich pracowników w rozumieniu

tego aktu, a zatem także dla tych, o jakich mowa w art. 8 ust. 2a, w tym dla

pracowników pozostających z nim w stosunku pracy i jednocześnie wykonujących

na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią.

Za słusznością powyższego poglądu przemawia także zawarta w art. 18

ustawy systemowej regulacja problematyki podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a wobec odesłania z art. 20 ust. 1 – także na

ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe. Skoro w sytuacjach, o jakich mowa w art.

8 ust. 2a ustawy, mamy do czynienia z jednym, szeroko ujętym pracowniczym

tytułem obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznych, w art. 20 ust. 1a

ustawy nakazano – w odniesieniu do osób wymienionych w tym ostatnim przepisie

– uwzględnienie w postawie wymiaru składek również przychodu z tytułu umowy

agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy, do której zgodnie z Kodeksem

cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło. Oznacza to,

że w przypadku pracowników, o jakich mowa w art. 8 ust. 2a ustawy, podstawę

wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód w

rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 4 pkt 10 w

związku z art. 18 ust. 1 ustawy), uzyskany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku

pracy, i wspomnianych umów cywilnoprawnych. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy na

płatniku (w tym przypadku – na pracodawcy) spoczywa zaś obowiązek obliczania,

rozliczania i przekazywania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Przytoczone obszerne fragmenty uzasadnienia wydanych wcześniej

wyroków w sprawach analogicznych do sprawy obecnie przedstawianej w skardze

kasacyjnej pozwalają na ocenę, że skarga ta nie zasługuje na przyjęcie jej do

rozpoznania. Wskazane przez skarżącą przepisy prawa materialnego były

II USK 66/25

13

przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego i to w wielu orzeczeniach, a wyrażone w

tym zakresie poglądy są jednolite. Autor skargi kasacyjnej nie przedstawił

argumentów jurydycznych przemawiających za ewentualną zmianą dotychczasowej

linii orzeczniczej.

Z tych względów na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego

orzeczono - uwzględniwszy uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2019

r., III UZP 9/19, (OSNP 2020, nr 10, poz. 109) - zgodnie z art. 108 § 1 k.p.c. i art. 98

§ 1 i 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w zw. z oraz § 20 w związku § 2 pkt 5 i §

10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października

2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z

2023 r., poz. 1935 ze zm.).

(J.K.)

[a.ł]