SN uchylił wyrok w sporze o składki ubezpieczonej na zasiłkach wobec ZUS

II USKP 475/26

2

Sąd Okręgowy w Kielcach, wyrokiem z dnia 29 lipca 2020 r., oddalił odwołanie

E. L. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Kielcach z dnia 1

lutego 2019 r., stwierdzającej, że odwołująca się nie podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako osoba prowadząca

pozarolniczą działalność gospodarczą od 17 kwietnia 2016 r.

W sprawie ustalano, że ubezpieczona rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej

działalności gospodarczej od 26 maja 2008 r. W okresie 2016 r. - 2018 r. korzystała

z zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego, przy czym ubezpieczona

nie osiągała z tytułu działalności gospodarczej żadnych dochodów. Do aktywności

zawodowej wróciła w styczniu 2019 r.

Sąd Okręgowy uznał odwołanie za niezasadne. Wskazał na zasadę równego

traktowania ubezpieczonych wyrażoną w art. 2a ust. 1-2 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie jednolity tekst:

Dz.U. z 2026 r., poz. 199, dalej jako ustawa systemowa) oraz art. 6 ust. 1 pkt 5, art.

12 ust. 1 i art. 13 pkt 4 tej ustawy oraz odwołał się do art. 3 ustawy z dnia 6 marca

2018 r. - Prawo przedsiębiorców (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 1480) i

podniósł, że dla zakwalifikowania danej aktywności jako działalności gospodarczej,

konieczne jest jej prowadzenie w sposób ciągły i zorganizowany, w celu osiągania

stałych dochodów. Wszystkie te przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie.

W sprawie odwołująca się podnosiła, że w spornym okresie, z uwagi na stan

zdrowia, początkowo swój a następnie jej dziecka, nie zajmowała się prowadzeniem

działalności gospodarczej, niemniej przez cały ten okres miała plany wznowienia

swojej aktywności zawodowej. Zdaniem Sądu, determinujący dla rozstrzygnięcia

omawianej kwestii, jest związek czasowy między podjęciem ewentualnych czynności

przygotowawczych, związanych z powrotem do pracy, a faktycznym rozpoczęciem

działalności. W okolicznościach sprawy takiego związku nie było.

Dalej Sąd wskazał, że wysoką podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia

społeczne ubezpieczona zadeklarowała w 2014 r., a nie od razu po rozpoczęciu

działalności gospodarczej, przy czym od 2014 r. rozpoczęła się jej absencja.

Rozpoczęcie działalności gospodarczej powinno być działaniem konsekwentnym i

przemyślanym pod względem organizacyjnym, technicznym, ekonomicznym,

finansowym, marketingowym, handlowym itd. Działania podjęte przez odwołującą się

II USKP 475/26

3

w spornym okresie tym warunkom nie odpowiadały, gdyż nie wykonywała ona

żadnych czynności świadczących o faktycznym, rzeczywistym wykonywaniu w

sposób ciągły i zorganizowany działalności gospodarczej. Nie zgłosiła też

zawieszenia ani zakończenia prowadzenia działalności. Ostatecznie w spornym

okresie nie uczestniczyła w obrocie gospodarczym.

Skoro odwołująca się od dnia 17 kwietnia 2016 r. faktycznie nie wykonywała

działalności gospodarczej i nie podjęła czynności przygotowawczych, Sąd Okręgowy

uznał, że nie ma podstaw do objęcia jej w tym czasie obowiązkowymi

ubezpieczeniami społecznymi oraz dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 9 października 2024 r., oddalił

apelację odwołującej się

W ocenie Sądu Apelacyjnego, do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych,

mimo jej rozpoczęcia w 2008 r., odwołująca się została zgłoszona dopiero od 11

marca 2012 r. Od kwietnia 2014 r. do czerwca 2014 r. odwołująca się zadeklarowała

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 9.365 zł.

Natomiast już od 2 lipca 2014 r. rozpoczęła korzystanie z zasiłków z ubezpieczenia

chorobowego, które pobierała niemal nieprzerwanie (przerwy w pobieraniu zasiłków:

od 1 do 4 grudnia 2015 r., 17 kwietnia 2016 r., 13 lipca 2016 r., od 2 do 5 marca 2018

r., 12 marca 2018 r., 25 i 26 marca 2018 r., 11 kwietnia 2018 r., od 21 do 24 kwietnia

2018 r. i od 1 do 11 września 2018 r.) do 23 października 2018 r., czyli przez 4 lata i

4 miesiące. Z pierwszego zasiłku macierzyńskiego korzystała przy tym od 3 listopada

2014 r. do 1 listopada 2015 r., a już od następnego dnia (2 listopada 2015 r.)

przebywała na zasiłku opiekuńczym i tak naprzemiennie z zasiłkiem chorobowym do

następnego zasiłku macierzyńskiego od 3 marca 2017 r., a po jego wykorzystaniu na

kolejnych zasiłkach chorobowym lub opiekuńczym właśnie do 23 października 2018

r. Za okresy od 24 października 2018 r. do 26 października 2018 r. i od 29

października 2018 r. do 2 listopada 2018 r. zgłosiła roszczenie o wypłatę zasiłku

opiekuńczego.

Sąd odwoławczy wskazał, że w sytuacji określonej w art. 9 ust. 1c ustawy

systemowej z mocy prawa ustaje tytuł podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu

chorobowemu, gdyż nie jest wówczas możliwe podleganie z racji prowadzonej

działalności pozarolniczej obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.

II USKP 475/26

4

Przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego staje się możliwe po wyczerpaniu

zasiłku macierzyńskiego, kiedy ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu

prowadzenia pozarolniczej działalności staje się obowiązkowe (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 11 lipca 2019 r, III UZP 2/19, OSNP 2020/1/80). Do tego

natomiast, aby po zaprzestaniu pobierania zasiłku macierzyńskiego powstał

obowiązek podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu

prowadzenia działalności gospodarczej, a w konsekwencji możliwość podlegania

dobrowolnie z tego tytułu ubezpieczeniu chorobowemu, konieczne jest podjęcie na

nowo takiej działalności.

Sąd Apelacyjny podkreślił, że o braku zamiaru dalszego, ciągłego prowadzenia

pozarolniczej działalności gospodarczej świadczyła długotrwała niezdolność do jej

wykonywania przez skarżącą, skoro po zakończeniu pobierania zasiłku

macierzyńskiego w dniu 1 listopada 2015 r. od razu rozpoczęła korzystanie z zasiłku

opiekuńczego, a następnie przebywała naprzemiennie na zasiłkach z ubezpieczenia

chorobowego przez kolejne 3 lata - w zasadzie nieprzerwanie, gdyż przerwy między

zasiłkami wynosiły najczęściej 1 dzień, zaś w sumie nie przekroczyły 1 miesiąca.

Trudno zatem przyjmować, że zgłaszając się od 2 listopada 2015 r., po pierwszym

urlopie macierzyńskim, do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia

działalności pozarolniczej miała ona zamiar faktycznego podjęcia na nowo i

kontynuowania rozpoczętej w 2008 r. działalności gospodarczej.

Skargę kasacyjną wywiódł pełnomocnik odwołującej się, zaskarżając wyrok

Sądu Apelacyjnego w całości. W podstawach skargi wskazał na naruszenie

przepisów prawa materialnego, a mianowicie: (-) art. 13 ust. 4 ustawy systemowej w

związku z art. 17 ust. 1 i art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o

świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i

macierzyństwa (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 854, dalej jako ustawa

zasiłkowa), przez błędną wykładnię i przyjęcie, że od 17 kwietnia 2016 r., to jest od

niedzieli (a nawet już od 2 listopada 2015 r. czyli od razu po zakończeniu pobieraniu

zasiłku macierzyńskiego), ubezpieczona nie miała zamiaru prowadzić działalności

gospodarczej a zatem nie podlega pod ubezpieczenia społeczne; (-) art. 8 ust. 6 pkt

1 ustawy systemowej w związku z art. 3 Prawa przedsiębiorców przez ich błędną

wykładnię prowadzącą do wadliwego uznania, że działalność ubezpieczonej nie

II USKP 475/26

5

miała charakteru zarobkowego, gdyż w okresie pobierania niemal nieprzerwanie

zasiłków ubezpieczona nie wykazywała przychodu w sytuacji gdy nawet uzyskiwanie

straty z tytułu działalności gospodarczej w żaden sposób nie zwalnia z obowiązku

podlegania ubezpieczeniom społecznym, co oznacza, że fakt czasowego

nieosiągania przychodu nie niweczy obowiązku podlegania ubezpieczeniu, albowiem

istotą działalności gospodarczej jest to, że jest prowadzona na rachunek i na ryzyko

przedsiębiorcy.

Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie odwołania

ubezpieczonej od decyzji organu rentowego w całości i zmianę decyzji organu

rentowego przez ustalenie, że ubezpieczona podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu oraz dobrowolnemu

ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 17 kwietnia 2016 r. do nadal oraz o zasądzenie

od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej kosztów dotychczasowego

postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego za postępowanie przed

Sądem pierwszej i drugiej instancji oraz kosztów postępowania kasacyjnego według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie z uwagi na trafność

podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Stosownie do art. 39813 § 1 i § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej (jej podstaw) i jest związany ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu

naruszenia przepisów postępowania (bądź jeżeli taki zarzut okaże się niezasadny).

Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym emerytalnemu i rentowym

reguluje art. 6 ustawy systemowej. Stanowi on, że obowiązkowo wymienionym

ubezpieczeniom podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej

Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz są osobami z nimi

współpracującymi (art. 6 ust. 1 pkt 5). Z kolei z mocy art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1

ustawy systemowej, osoby prowadzące pozarolniczą działalność w rozumieniu art. 8

II USKP 475/26

6

ust. 6 podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu, a na ich wniosek -

także dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

Zgodnie z art. 13 pkt 4 ustawy systemowej, obowiązek podlegania osób

prowadzących pozarolniczą działalność ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym

oraz wypadkowemu trwa od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności do dnia

zaprzestania wykonywania jej, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie

działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności

gospodarczej, zaś stosownie do art. 14 ust. 1 i 2 ustawy systemowej, objęcie

dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym i ustanie tego ubezpieczenia następuje

od dnia wskazanego we wniosku o objęcie ubezpieczeniem i o wyłączenie z tego

ubezpieczenia, nie wcześniej jednak niż od dnia złożenia wniosku tej treści.

Określenie czasowych granic podlegania tej kategorii podmiotów obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym dokonane zostało przez ustawodawcę w sposób

formalny, wyznacza je bowiem rozpoczęcie i zaprzestanie wykonywania działalności.

Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie wyjaśnił, że w polskim porządku

prawnym nie ma regulacji prawnej przesądzającej wprost, że niezdolność do pracy,

a tym bardziej długotrwała, osoby prowadzącej jednoosobową działalność

gospodarczą jest równoznaczna z jej zaprzestaniem (zob. wyrok Sądu Najwyższego

z dnia 10 kwietnia 2024 r., III USKP 34/23, LEX nr 3703557). Jak dotąd orzecznictwo

Sądu Najwyższego dość jednoznacznie i zasadniczo ujmowało ciągłość działalności

gospodarczej, uznając, że nie każda przerwa w jej wykonywaniu stanowi

uzasadnienie dla wyłączenia z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym

z tytułu tej działalności (por. wyroki: z dnia 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04, OSNP

2005 Nr 13, poz. 198; z dnia 30 listopada 2005 r., I UK 95/05, OSNP 2006 nr 19-20,

poz. 311; z dnia 16 maja 2006 r., I UK 289/05, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 168; z dnia

9 czerwca 2006 r., III UK 38/06, LEX nr 957423; z dnia 27 czerwca 2006 r., I UK

340/05, LEX nr 376431; z dnia 19 marca 2007 r., III UK 133/06, OSNP 2008 nr 7-8,

poz. 114; z dnia 14 września 2007 r., III UK 35/07, LEX nr 483284; z dnia 4 stycznia

2008 r., I UK 208/07, LEX nr 442841 i z dnia 4 kwietnia 2008 r., I UK 293/07, Monitor

Prawa Pracy 2008 nr 9, s. 495).

Przyjmuje się także, że niewykonywanie działalności gospodarczej w okresie

oczekiwania na kolejne zamówienie lub w czasie poszukiwania takiego zamówienia,

II USKP 475/26

7

nie oznacza zaprzestania prowadzenia takiej działalności i nie powoduje uchylenia

obowiązku ubezpieczenia społecznego (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 17 lipca 2003 r., II UK 111/03, Monitor Prawa Pracy 2004 nr 7, s. 16).

Przedsiębiorca rozpoczynający działalność powinien liczyć się bowiem z ryzykiem

gospodarczym obejmującym okresy faktycznego przestoju w jej wykonywaniu, czy

to z powodu braku płynności finansowej, czy z powodu choroby lub braku zamówień

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 marca 2007 r., I UK 300/06, LEX nr 338807;

z dnia 16 maja 2006 r., I UK 289/05, OSNP 2007 nr 11 - 12, poz. 168 i z dnia 30

listopada 2005 r., I UK 95/05, OSNP 2006 nr 19 - 20, poz. 311). Także w wyroku z

dnia 13 września 2016 r., I UK 455/15 (LEX nr 2122404).

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że stopień natężenia aktywności osoby

prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą może być różny. Zarazem

jednak Sąd Najwyższy podkreślił wagę faktycznego prowadzenia tej działalności,

zauważając, że "prowadzenie działalności gospodarczej o tyle stanowi tytuł

podlegania ubezpieczeniom, o ile faktycznie ubezpieczony działalność tę wykonuje"

(zob. też przywołane wyżej wyroki z dnia 5 października 2017 r., I UK 395/16, LEX

nr 2400313 oraz wyrok z 30 października 2018 r., I UK 277/17, LEX nr 2570510).

Nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana okresowo i

sporadycznie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 marca 1991 r.,

II SA 898/90, ONSA 1992 nr 3-4, poz. 58 oraz z dnia 17 września 1997 r., II SA/Wa

1089/96, Pr. Gosp. 1998 nr 1, s. 32), a także jeśli nie jest ona prowadzona w celu

osiągnięcia dochodu (zarobku) rozumianego jako nadwyżka przychodów nad

poniesionymi kosztami. Istotą działalności gospodarczej jest jej prowadzenie w

sposób ciągły i zorganizowany, na własny rachunek i ryzyko przedsiębiorcy.

Działalność taka nie może mieć charakteru przypadkowego, a zatem nieuprawnione

jest twierdzenie, że wykonywana jest wyłącznie wówczas, gdy przedsiębiorca

świadczy konkretną usługę. Prowadzenie działalności gospodarczej polega bowiem

tak na stworzeniu odpowiednich warunków do jej wykonywania, składaniu ofert,

oczekiwaniu na zamówienie, jak i na faktycznym wykonywaniu zleconej pracy (por.

wyroki Sądu Najwyższego: z 27 stycznia 2021 r., II USKP 5/21, LEX nr 3119601 i z

11 lutego 2021 r., II USKP 21/21, LEX nr 3119631).

II USKP 475/26

8

Faktyczne wykonywanie działalności gospodarczej musi być także oceniane

w kontekście przesłanki zorganizowanego charakteru działalności gospodarczej. W

tym kontekście należy wskazać, że zorganizowanie działalności gospodarczej w

płaszczyźnie materialnej odbywa się na przykład przez: zapewnienie kapitału, lokalu,

środków biurowych, maszyn, sprzętu, technologii, zatrudnienie pracowników,

przedsięwzięcie działań o charakterze marketingowym (informacja, reklama) oraz

przez podejmowanie działań zmierzających do uzyskania i utrzymania wymaganych

kwalifikacji niezbędnych ze względu na rodzaj wykonywanej działalności (por. wyroki

Sądu Najwyższego: z dnia 10 lutego 2016 r., I UK 65/15, LEX nr 2118451; z dnia 16

lutego 2016 r., I UK 77/15, LEX nr 2000382 i wyrok z dnia 21 kwietnia 2021 r., II

USKP 43/21, OSNP 2022 Nr 9, poz. 89).

Natomiast ocena, czy w okolicznościach konkretnej sprawy działalność

gospodarcza rzeczywiście jest wykonywana należy zasadniczo do sfery ustaleń

faktycznych (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 5 października 2017 r., I UK

395/16; z dnia 10 maja 2017 r., I UK 184/16, LEX nr 2305920; z dnia 22 lutego 2010

r., I UK 240/09, LEX nr 585723 i z dnia 21 kwietnia 2021 r., II USKP/43/21), ale

zawsze musi ona obejmować całokształt okoliczności sprawy świadczących o tym

(bądź nie), że podjęta działalność charakteryzowała się zorganizowaniem, ciągłością

i nastawiona była na cel zarobowy, które mogą przesądzić o kwalifikacji prawnej.

W swoim niedawnym orzecznictwie Sąd Najwyższy (zob. przykładowo wyroki:

z dnia 9 czerwca 2021 r., II USKP 62/21, OSNP 2022 Nr 3, poz. 31; z 13 lipca 2022

r., II USKP 203/21, OSNP 2023 Nr 4, poz. 48) zaznaczył wyraźnie, że nie ma

uzasadnienia normatywnego postrzeganie stanu niezdolności do pracy osoby

prowadzącej działalność gospodarczą jako przyczyny niepodlegania

ubezpieczeniom społecznym w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 1, art.

11 ust. 2, art. 12. ust. 1 i art. 13 pkt 4 ustawy systemowej. W wyrokach tych zwraca

się też uwagę na swoisty paradoks - z jednej strony, aby podlegać ubezpieczeniom

społecznym, w myśl stanowiska organu rentowego, w okresie niezdolności do pracy

należy dokonywać czynności zarobkowych, z drugiej jednak, zachowanie to można

zakwalifikować jako pracę zarobkową w rozumieniu art. 17 ustawy zasiłkowej; w

szczególności w sprawie II USKP 203/21 zauważono, że prawdopodobnym,

zasadniczym motywem zanegowania podlegania odwołującej się ubezpieczeniom

II USKP 475/26

9

społecznym było długotrwałe korzystanie przez nią ze świadczeń z ubezpieczenia

chorobowego i macierzyńskiego, a dodatkowo ich wysokość, co sprawiło, że bilans

składek i wypłat świadczeń wypadł niekorzystnie dla organu rentowego. Uznano

jednak, że to stanowisko, choć w ujęciu słusznościowym może wydawać się

prawidłowe, kłóci się jednak z obowiązującym prawem.

Po pierwsze, przedmiotem postępowania w podobnych sprawach jest

podleganie ubezpieczeniom społecznym, a nie podstawa wymiaru zasiłku

chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego (i ich wysokość). Z tej perspektywy nie

są nośne argumenty nawiązujące do długości korzystania ze świadczeń

chorobowych, nie mają również znaczenia racje wywodzone z wysokości tych

świadczeń.

Po drugie, prawo ubezpieczeń społecznych nie zostało zbudowane na

zasadzie równości między "wkładem własnym" ubezpieczonego a wypłacanymi mu

świadczeniami. Relacja między należną składką a świadczeniem kształtowana jest

ryzykiem ubezpieczeniowym, a ono w jednostkowych przypadkach będzie kreślić

odmienne zależności (niskie wpłaty z tytułu składek, wysokie świadczenia z

ubezpieczenia chorobowego). Poza tym należy uwzględnić czynnik temporalny,

który "bilans zysków i strat" między ubezpieczonym a organem rentowym nakazuje

oceniać w perspektywie wielu lat podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy zauważyć, że nie

ulega wątpliwości, że odwołująca się podjęła w 2008 r. działalność gospodarczą, a

ona miała zarobkowy charakter i była prowadzona w sposób ciągły i zorganizowany.

Jednocześnie skarżąca – wobec zbiegu tytułów do ubezpieczenia – podlegała

pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu (np. w Idea Banku 2011 r.).

Jedyną okolicznością, którą przemawia, w świetle argumentacji organu

rentowego, podzielonej przez orzekające w sprawie Sądy, za uznaniem, że

działalność ta została zaprzestana jest fakt, że odwołująca się przystąpiła do

dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego dopiero w marcu 2012 r., a w kwietniu

2014 r., zadeklarowała podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne w

wysokości 9.365 zł. Następnie, od dnia 2 lipca 2014 r., rozpoczęła korzystanie z

zasiłków z ubezpieczenia chorobowego, a po okresie korzystania z uprawnień

związanych z macierzyństwem, pozostawała długotrwale niezdolna do pracy z uwagi

II USKP 475/26

10

na choroby po czym korzystała z kolejnego zasiłku macierzyńskiego i następującego

po nim zasiłku opiekuńczego. Innymi słowy, uzasadnieniem do przyjęcia tezy o braku

zamiaru dalszego, ciągłego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej,

był fakt korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub

macierzyństwa.

To jednak za mało, aby uznać, że odwołująca się zaprzestała prowadzenia

działalności gospodarczej. Jak wskazał Sąd drugiej instancji, przerwy pomiędzy

kolejnymi okresami korzystania ze świadczeń u ubezpieczonej trwały najczęściej

jeden, zaś w sumie nie przekroczyły miesiąca, co oznaczało, że odwołująca się nie

miała możliwości podjęcia jakiekolwiek działań w ramach swojej działalności

gospodarczej, jednocześnie nie narażając się na zarzut, że prowadzi działalność

gospodarczą w okresach niezdolności do pracy. Ciężko nie odnieść wrażenia, że

organ rentowy, stawiając takie oczekiwanie ubezpieczonym, zastawia pewnego

rodzaju pułapkę na nich; z jednej strony sugeruje, podejmowanie czynności

świadczących o prowadzeniu działalności gospodarczej w okresie niezdolności do

pracy, z drugiej zaś strony, ma pełną świadomość, że będą oni wówczas zobowiązani

do zwrotu świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. W tej sytuacji należało podzielić

zarzuty skargi kasacyjnej.

Przy dokonywaniu interpretacji wskazanych przepisów nie wolno pominąć

treści konstytucyjnych, a mianowicie art. 71 Konstytucji RP, który ma na celu ochronę

rodziny, macierzyństwa i rodzicielstwa, i który stanowi on uzupełnienie i rozwinięcie

zasady ustrojowej wyrażonej w art. 18 Konstytucji RP i w świetle tego przepisu

powinien być interpretowany. Ochrona macierzyństwa rozpoczyna się z chwilą

poczęcia dziecka, bowiem przepis ten beneficjentem prawa do szczególnej pomocy

czyni matkę realną. Ustawodawca może zatem „przyjmować zróżnicowane

mechanizmy i rozwiązania dostosowane do zmieniającej się sytuacji demograficznej,

społecznej czy ekonomicznej” (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 lipca

2012 r., P 59/11, OTK-A 2012, nr 7, poz. 76.). Każdorazowo jest jednak zobowiązany

do zachowania istotnego minimum praw przyznanych matce w art. 71 ust. 2

Konstytucji RP. Oznacza to, że powinien zapewnić jej pomoc ze strony władz

publicznych, mając na uwadze to, że powinna to być realna pomoc o charakterze

szczególnym. W tym kontekście należy podkreślić funkcję, jaką właśnie spełnia

II USKP 475/26

11

zasiłek macierzyński (realizacja zadań państwa z zakresu wspierania rodzin z

dziećmi, w tym faktycznych, niepełnych, zastępczych i adopcyjnych) oraz wartości,

jakie chroni (rodzicielstwo we wszystkich jego przejawach).

Z uwagi na funkcję zasiłków z ubezpieczenia społecznego oraz praktykę

gospodarczą (wykonywanie działalności jednoosobowo) należy uznać, że jeżeli

okresowe wstrzymanie działalności wynika z niezdolności do pracy (zasiłku

chorobowego albo macierzyńskiego), to z punktu widzenia prawa ubezpieczeń

społecznych w dalszym ciągu istnieje tytuł do podlegania tym ubezpieczeniom. Okres

niezdolności do pracy z powodu choroby osoby prowadzącej pozarolniczą

działalność jest bez wątpienia okresem przerwy w faktycznym wykonywaniu tej

działalności, w czasie której osoba objęta dobrowolnym ubezpieczeniem

chorobowym może otrzymać zasiłek chorobowy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 27 sierpnia 2024 r., II USKP 89/23, LEX nr 3748680). Inaczej rzecz ujmując,

przerwa w prowadzeniu pozarolniczej działalności spowodowana stanem zdrowia

(chorobą) nie może być traktowana na równi z zaprzestaniem wykonywania tej

działalności (co do zasady). Ten aspekt umknął uwadze Sądu drugiej instancji,

czyniąc zasadnym stanowisko wyrażone w skardze kasacyjnej. Oczywiście oś sporu

wyznacza zaskarżona decyzja, a ona obejmuje swym zakresem kwestię podlegania

ubezpieczeniu społecznemu. Wysokość zadeklarowanej podstawy nie stanowi sama

w sobie podstawy do wyłączenia z ubezpieczenia społecznego z uwagi na brak

podstaw do zadeklarowanego tytułu ubezpieczenia, choć może być elementem

składkowym tak dalece idącego wniosku. Zatem raz jeszcze należy podkreślić, że o

ile pozwany nie przeczył podjęciu i prowadzeniu działalności przez kilka lat (od 2008

r.), o tyle w przypadku wystąpienia ryzyka socjalnego (macierzyństwo) zanegował

(po kilku latach) profesjonalne prowadzenie działalności gospodarczej. Taki model

postępowania nie zasługuje na ochronę, gdy impulsem do wyłączenia z

ubezpieczenia społecznego ma być realizacja ryzyk socjalnych i potencjalnych

przerw w prowadzeniu działalności, skoro one – na tym etapie - stanowią naturalną

konsekwencję macierzyństwa. Ma to znaczenie w przypadku, gdy dana działalność

jest jednoosobowa, a zgromadzony materiał dowodowy nie ujawnia zjawiska

„wyprzedaży” składników tej działalności, likwidacji siedziby, rozwiązywania

dotychczasowych kontaktów zawodowych.

II USKP 475/26

12

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy zgodnie z art. 39815 § 1 k.p.c.

orzekł jak w sentencji wyroku.

AGM

[a.ł]

Bohdan Bieniek Dawid Miąsik Piotr Prusinowski