Sprawa o odsetki od zasiłku w trybie uproszczonym wyklucza kasację, zażalenie oddalone

Postanowieniem z 11 kwietnia 2025 r. (sygn. akt IV Ua 17/24) Sąd Okręgowy

w Częstochowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych odrzucił skargę

kasacyjną.

II UZ 22/26

2

W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że niniejsza sprawa, zgodnie z pkt

7 zarządzenia wstępnego, zakwalifikowana została do rozpoznania w

postępowaniu uproszczonym. W powyższym trybie prowadzona była zarówno

przed Sądem I instancji, jak i przed Sądem II instancji, a zatem nie przysługuje w

niej skarga kasacyjna. Zauważalna przy tym jest kolizja między przepisem artykułu

3982 § 1 k.p.c. statuującym niedopuszczalność skargi kasacyjnej w sprawach z

zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, gdzie wartość przedmiotu

zaskarżenia jest niższa niż 10.000 zł a przepisem art. 5051 § 1 k.p.c.

dopuszczającym postępowanie uproszczone w sprawach, w których wartość

przedmiotu sporu nie przekracza 20.000 zł. Co prawda w niniejszej sprawie wartość

przedmiotu zaskarżenia określona została na 15.000 zł, ale z uwagi na jej

rozpoznanie w postępowaniu uproszczonym skargę kasacyjną należało uznać za

niedopuszczalną. Pierwszeństwo należy bowiem przyznać przepisowi

wykluczającemu dopuszczalność skargi kasacyjnej w postępowaniu uproszczonym,

nawet jeśli wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawach z zakresu prawa pracy i

ubezpieczeń społecznych przekracza 10.000 zł.

Zażalenie na postanowienie Sądu Okręgowego w Częstochowie wywiodła

odwołująca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając naruszenie przepisów

postępowania, to jest: art. 3982 § 2 pkt 3 k.p.c. w związku z art. 5051 pkt 1 k.p.c.,

przez przyjęcie, że istniały podstawy do odrzucenia skargi kasacyjnej z uwagi na to,

że postępowanie sądowe toczyło się w ramach postępowania uproszczonego,

podczas gdy z uwagi na wartość przedmiotu sporu winno być prowadzone w

postępowaniu zwykłym, tak jak toczyło się przed Sądem II instancji w trybie

zwykłym, dlatego w tym stanie rzeczy nie było podstaw do odrzucenia skargi

kasacyjnej.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego

postanowienia w całości oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżącej

kosztów postępowania zażaleniowego, tym kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

W odpowiedzi na zażalenie organ rentowy wniósł o oddalenie zażalenia i

zasądzenie na rzecz organu rentowego kosztów postępowania w tym kosztów

II UZ 22/26

3

zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznawane w niniejszym postępowaniu zażalenie nie jest uzasadnione.

Zdaniem strony skarżącej odrzucenie skargi kasacyjnej z uwagi na to, że

postępowanie sądowe toczyło się w ramach postępowania uproszczonego, było

nieprawidłowe - bowiem biorąc pod uwagę wartość przedmiotu sporu winno ono

być prowadzone w postępowaniu zwykłym, tak jak toczyło się przed Sądem II

instancji. Stanowisko to jest jednak błędne.

Z analizy akt przedmiotowego postępowania wynika, że sprawa

rozpoznawana była w postępowaniu uproszczonym. Świadczy o tym kilka

okoliczności. Wstępna kwalifikacja sprawy należy do przewodniczącego wydziału

(art. 201 § 1 k.p.c.), który decyduje, czy sprawa powinna być rozpoznana w

procesie, czy w postępowaniu nieprocesowym, w przypadku zaś skierowania

sprawy na drogę procesu przewodniczący bada, czy sprawa nadaje się do

rozpoznania według przepisów o postępowaniach odrębnych, w tym przepisów

regulujących postępowanie uproszczone. Zarządzeniem z 13 listopada 2023 r.

Przewodnicząca VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Rejonowego

w Częstochowie, skierowała sprawę do rozpoznania w tym właśnie trybie (k. 1) –

sprawa otrzymała sygnaturę U–upr. Możliwość pominięcia przepisów o

postępowaniu uproszczonym jest obecnie warunkowana wyłącznie tym, że

pominięcie ich przyczyni się do sprawniejszego rozwiązania sporu. Podstawą do

pominięcia przepisów o postępowaniu uproszczonym może być nadal konieczność

zasięgnięcia opinii biegłego, a konkretnie w sprawach, w których przewidywany

koszt opinii miałby przekroczyć wartość przedmiotu sporu (art. 5057 § 2 k.p.c.).

Niezależnie od etapu postępowania sąd może także wydać niezaskarżalne

postanowienie o rozpoznaniu sprawy w dalszym ciągu z pominięciem przepisów o

postępowaniu uproszczonym, co może zrobić na wniosek lub z urzędu – taka

sytuacja nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie. Nadto Sąd I instancji,

II UZ 22/26

4

postanowieniem z 19 grudnia 2023 r., pominął wniosek o przeprowadzenie

dowodu z opinii biegłego sądowego (k. 26). Sąd odwoławczy także nie miał żadnej

wątpliwości, co do trybu rozpoznawania sprawy – wynika to chociażby z treści

zarządzeń po wydaniu wyroku 29 października 2024 r. (k. 97, 119).

Zauważyć należy, że (co do zasady) w sprawach z zakresu ubezpieczeń

społecznych skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu

zaskarżenia - w sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o

objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego (art. 3982 § 1 zdanie drugie

k.p.c.). Regulacja ta bez wątpienia określa wyjątek od zasady, w myśl której skarga

kasacyjna jako limitowany (i nadzwyczajny) środek zaskarżenia nie przysługuje w

sprawach o prawa majątkowe (a takimi są przecież także sprawy o emeryturę i

rentę oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego - por. pośród wielu

postanowienie Sądu Najwyższego z 27 września 2023 r., I UZ 5/23, LEX nr

3610344), w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż określona

w art. 3982 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Kolejne przykłady spraw, w których skarga

kasacyjna - ze względu na ich przedmiot - jest niedopuszczalna, zostały określone

w art. 3982 § 2-4 k.p.c. Wśród tych spraw art. 3982 § 2 pkt 3 k.p.c. wymienia zaś

sprawy rozpoznane w postępowaniu uproszczonym. Regulacja ta nie jest natomiast

nowa, gdyż przewidywał ją już art. 3921 § 2 pkt 3 k.p.c. obowiązujący w czasie, gdy

środkiem zaskarżenia orzeczeń wydanych przez sąd drugiej instancji była kasacja,

a nie jak obecnie - skarga kasacyjna. Nie może więc budzić wątpliwości, że jeśli

sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, to skarga kasacyjna w

takiej sprawie jest niedopuszczalna.

Należy też podkreślić, że postępowanie uproszczone jest postępowaniem

odrębnym w ramach procesu. Zastosowane przez ustawodawcę uproszczenia,

zmierzające do zwiększenia szybkości postępowania w sprawach drobnych i

prostych, polegają z jednej strony na usprawnieniu i optymalizacji postępowania

dowodowego oraz odwoławczego przez przyspieszenie i odformalizowanie

czynności sądu, z drugiej natomiast na zwiększeniu rygorów formalnych w

stosunku do stron, zdyscyplinowaniu ich przy podejmowaniu czynności

procesowych oraz na ujednoliceniu formy tych czynności (por. uzasadnienie

II UZ 22/26

5

uchwały Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2001 r., III CZP 19/01, OSNC 2001 Nr

12, poz. 170; Monitor Prawniczy 2002 nr 1, z glosą A. Zielińskiego).

W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się też, że o tym,

czy sprawa jest rozpoznawana (została rozpoznana) w postępowaniu

uproszczonym, nie decyduje wyłącznie spełnienie (obiektywne) przesłanek z art.

5051 k.p.c., lecz znaczenie mają czynności stron, przewodniczącego lub sądu

pierwszej instancji. Nie można bowiem uznać, aby samo spełnienie przesłanek

z art. 5051 k.p.c. przesądzało o tym, że sprawa została rozpoznana w

postępowaniu uproszczonym. Decydujące znaczenie ma to, czy sąd pierwszej

instancji rzeczywiście rozpoznał sprawę w tym postępowaniu. Może być bowiem

tak, że sąd pierwszej instancji rozpozna sprawę, w której były spełnione przesłanki

z art. 5051 k.p.c., w postępowaniu „zwykłym” i odwrotnie, rozpozna w postępowaniu

uproszczonym sprawę, która nie kwalifikowała się do rozpoznania w tym

postępowaniu odrębnym. O tym, że ustawodawca przypisuje znaczenie

rzeczywistemu rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym, a nie tylko

spełnieniu przesłanek do jej rozpoznania w tym postępowaniu, świadczy właśnie

art. 3982 § 2 pkt 3 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, skarga kasacyjna nie

przysługuje bowiem w sprawach „rozpoznanych” w postępowaniu

uproszczonym. Chodzi w nim jednak o sprawy, które zostały prawidłowo

zakwalifikowane do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym. Jeśli bowiem

sprawa sprzecznie z art. 5051 k.p.c. została rozpoznana w ramach postępowania

uproszczonego, gdyż nie spełniała przesłanek określonych w tym przepisie, to sąd

drugiej instancji powinien odstąpić od rozpoznania sprawy w tym postępowaniu.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że sprawa kwalifikowała się do

rozpoznania w postępowaniu uproszczonym (wartość przedmiotu sporu to 15.000

zł) i w takim też trybie została rzeczywiście rozpoznania. Przepis art. 3982 § 2 pkt

3 k.p.c. należy więc rozumieć w ten sposób, że skarga kasacyjna jest

niedopuszczalna w sprawach rozpoznanych w postępowaniu uproszczonym

zgodnie z przepisami regulującymi to postępowanie (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z 30 sierpnia 2018 r., I PZ 30/18, OSNP 2019 nr 3, poz. 33; z 20

listopada 2018 r., III PZ 11/18, LEX nr 2579565 oraz z 14 grudnia 2022 r., II PZ

8/22, LEX nr 3456237). Jak wyjaśnił zaś Sąd Najwyższy w powołanym

II UZ 22/26

6

postanowieniu z 30 sierpnia 2018 r. (I PZ 30/18), istotne znaczenie ma zarządzenie

przewodniczącego o skierowaniu sprawy do rozpoznania w określonym

postępowaniu odrębnym. Zarządzenie to stabilizuje sytuację procesową, wskazuje

stronom i sądowi, w jakim postępowaniu (według jakich reguł) będzie się toczyło

postępowanie, nie ma więc wyłącznie charakteru „organizacyjno-

administracyjnego”, lecz jest czynnością procesową o istotnym znaczeniu (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 24 kwietnia 2024 r., II UZ 74/23, Legalis nr

3097390).

Uwzględniając powołane wyżej poglądy judykatury, Sąd Najwyższy

stwierdza więc, że w przypadku, w którym sprawa prawidłowo została rozpoznana

w postępowaniu uproszczonym, tak jak to miało miejsce w tym przypadku, skarga

kasacyjna nie jest dopuszczalna z mocy art. 3982 § 2 pkt 3 k.p.c.

Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na podstawie art.

39814 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł zatem jak w

sentencji postanowienia, a o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.

98 § 1 i § 11 k.p.c.

DS.

[a.ł]