SN uchylił wyrok w sporze o zasiłek chorobowy, sprawa wraca do ponownego rozpoznania

Sąd Okręgowy w Szczecinie wyrokiem z dnia 17 czerwca 2025 r. uchylił

zaskarżony apelacją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie

wyrok Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie z dnia 26 lutego 2024 r.

oraz poprzedzające go decyzje z dnia 4 sierpnia 2023 r. oraz z dnia 8 sierpnia

2023 r. i sprawę przekazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w

Szczecinie do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy podniósł, że

decyzjami z dnia 4 sierpnia 2023 r. oraz z dnia 8 sierpnia 2023 r. Zakład

Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie odmówił K. M. prawa do zasiłku

II UZ 56/26

2

chorobowego odpowiednio za okresy: od 1 lipca 2023 r. do 31 lipca 2023 r. oraz od

1 sierpnia 2023 r. do 27 sierpnia 2023 r. W uzasadnieniu obu decyzji organ

zaznaczył, iż ubezpieczonej odmówiono prawa do zasiłku chorobowego za

wspomniany okres po ustaniu zatrudnienia w D. spółce z o.o. spółce komandytowej

z uwagi na prowadzoną przez nią działalność gospodarczą, w związku z tym, iż nie

przysługiwało jej prawo do zasiłku chorobowego, co wynika z art. 13 ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia

społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 501 ze zm.;

dalej jako: „ustawa zasiłkowa”).

K. M. wniosła odwołania od obu decyzji, domagając się przyznania zasiłku

chorobowego za okres od dnia 1 lipca 2023 r. do dnia 27 sierpnia 2023 r. Podniosła,

iż podczas niezdolności do pracy jej działalność gospodarcza nie osiągnęła

żadnych przychodów i kosztów, więc art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej nie

znajduje zastosowania w jej przypadku.

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołań, wywodząc jak w uzasadnieniach

zaskarżonych decyzji.

Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie wyrokiem z dnia 26 lutego

2024 r., zmienił zaskarżoną decyzję z dnia 4 sierpnia 2023 r. w ten sposób, że

ustalił, iż w okresie od 1 lipca 2023 do 31 lipca 2023 r. do podstawy wymiaru

zasiłku chorobowego K. M. nie wlicza się wynagrodzenia przysługującego od D.

spółki z o.o. spółki komandytowej (w pkt I) oraz zmienił zaskarżoną decyzję

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie z dnia 8 sierpnia 2023 r.

w ten sposób, że ustalił, iż w okresie od 1 sierpnia 2023 r. do 27 sierpnia 2023 r. do

podstawy wymiaru zasiłku chorobowego K. M. nie wlicza się wynagrodzenia

przysługującego od D. spółki z o.o. spółki komandytowej (w pkt II).

Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji zostało poprzedzone ustaleniami

faktycznymi i rozważaniami prawnymi, z których wynikało, że: K. M. była

zatrudniona w ramach umowy o pracę w D. spółce z o.o. spółce komandytowej od

26 kwietnia 2021 r. do 30 czerwca 2023 r. Dodatkowo odwołująca była również

zatrudniona w ramach umowy o pracę w F. spółce z o.o. od 2001 r. do końca

października 2023 r. Ponadto od 6 kwietnia 2023 r. prowadziła także własną

działalność gospodarczą pod nazwą D. K. M. Od 1 lipca do 27 sierpnia 2023 r.

II UZ 56/26

3

odwołująca była niezdolna do pracy. W tym okresie jej stosunek pracy u

pracodawcy D. spółki z o.o. spółki komandytowej ustał, natomiast drugi

pracodawca F. spółka z o.o. wypłaciła jej za ten okres zasiłek chorobowy. W

spornym okresie odwołująca posiadała tytuł ubezpieczenia chorobowego - umowę

o pracę z F. spółka z o.o. gdzie otrzymywała wynagrodzenie wyższe aniżeli

wynagrodzenie minimalne.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organ rentowy nie kwestionował kwot

zasiłku chorobowego wypłaconego odwołującej przez pracodawcę F. spółka z o.o.

z tytułu zatrudnienia u tego płatnika składek, sporne pozostawało prawo do zasiłku

chorobowego za okres po ustaniu zatrudnienia w D. spółce z o.o. spółce

komandytowej z uwagi na prowadzoną przez ubezpieczoną w tym okresie

działalność gospodarczą. Według Sądu Rejonowego istotne zatem dla sprawy

pozostawało rozstrzygnięcie, czy podstawę wymiaru zasiłku chorobowego stanowi

tylko wynagrodzenie wypłacane przez aktualnego pracodawcę ubezpieczonej, czyli

F. spółka z o.o. z którym w spornym okresie ubezpieczona pozostawała nadal w

stosunku pracy, czy także wynagrodzenie wypłacane przez poprzedniego

pracodawcę D. spółkę z o.o. spółkę komandytową, z którym w spornym okresie

ubezpieczona już nie pozostawała w stosunku pracy. Ten stosunek pracy ustał

bowiem z dniem 30 czerwca 2023 r. Po tym dniu ubezpieczona pozostawała w

jednym stosunku pracy z F. spółką z o.o. i równolegle prowadziła własną

działalność gospodarczą, która nie stanowiła jednak tytułu ubezpieczenia

chorobowego.

Przytaczając treść art. 6 ust. 1 ustawy zasiłkowej, Sąd Rejonowy zaznaczył,

iż zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy

z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Jeśli niezdolność

do pracy powstanie w czasie zatrudnienia i trwa nadal po jego ustaniu, byłemu

pracownikowi nadal przysługuje prawo do zasiłku chorobowego. Od zasady tej

ustawodawca wprowadził jednak wyjątki. Określone zostały one w art. 13 ust. 1

ustawy zasiłkowej. Zgodnie z wymienionym przepisem zasiłek chorobowy z tytułu

niezdolności do pracy powstałej w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, jak i

z tytułu niezdolności do pracy powstałej po ustaniu tytułu ubezpieczenia nie

przysługuje za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, m.in. wówczas,

II UZ 56/26

4

gdy osoba niezdolna do pracy kontynuuje działalność zarobkową lub podjęła

działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia obowiązkowo, lub dobrowolnie

ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres

niezdolności do pracy z powodu choroby (art. 13 ust. 1 pkt 2). W niniejszej sprawie

organ rentowy, stwierdzając po stronie ubezpieczonej brak prawa do zasiłku

chorobowego, powoływał się na wskazany wyżej art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy

zasiłkowej.

Sąd pierwszej instancji podniósł, że prawo do zasiłku chorobowego po

ustaniu tytułu ubezpieczenia (art. 7 pkt 1 ustawy zasiłkowej) to rozszerzenie

ochrony ubezpieczeniowej przysługującej co do zasady osobom ubezpieczonym.

Zasiłek chorobowy ma rekompensować okresowy brak dochodu osobie, która

czasowo z uwagi na stan zdrowia została pozbawiona możliwości zarobkowania.

Jednak art. 7 ustawy zasiłkowej nie dotyczy ubezpieczonej i nie ma zastosowania w

danej sprawie, gdyż odwołująca w okresie spornym miała drugi tytuł ubezpieczenia

chorobowego - stosunek pracy z F. spółką z o.o. Od tego pracodawcy otrzymała

zasiłek chorobowy w całym spornym okresie. Zdaniem Sądu Rejonowego przepis

art. 7 ustawy zasiłkowej nie stanowi podstawy do rozszerzenia ochrony

ubezpieczeniowej na osoby, które osiągają dochód z innych źródeł stałych

wynikających z podlegania powszechnemu systemowi ubezpieczeń (emerytura,

renta z tytułu niezdolności do pracy etc.) albo które mogą otrzymać zasiłek

chorobowy z innego istniejącego tytułu ubezpieczenia. Przepis art. 7 ustawy

zasiłkowej ma zastosowanie wyłącznie wówczas gdy ubezpieczony nie posiada

tytułu do ubezpieczenia chorobowego.

Według Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie nie było istotne

ustalenie, czy prowadzona przez ubezpieczoną w okresie spornym działalność

gospodarcza stanowiła podstawę, dla zastosowania art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy

zasiłkowej, ponieważ w okresie tym odwołująca się była zatrudniona w F. spółce z

o.o. posiadała pracowniczy tytuł ubezpieczenia chorobowego oraz został jej

wypłacony zasiłek chorobowy, istotą sporu było ustalenie, czy do podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego K. M. wlicza się także wynagrodzenie przysługujące

od byłego pracodawcy D. spółki z o.o. spółki komandytowej, czy tylko

wynagrodzenie przysługujące jej od aktualnego pracodawcy F. spółki z o.o.

II UZ 56/26

5

Zdaniem Sądu pierwszej instancji spór nie dotyczył prawa do zasiłku chorobowego,

lecz sposobu obliczania tego świadczenia. Zgodnie z regulacjami zawartymi w

przepisach art. 36 - 47 ustawy zasiłkowej pracownikowi zatrudnionemu u kilku

pracodawców przysługuje w razie niezdolności do pracy jedno prawo do zasiłku

chorobowego i jeden zasiłek należny od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zasiłek ten oblicza się na postawie wynagrodzenia uzyskiwanego u wszystkich

pracodawców. Jeżeli pracodawcy należą do kręgu podmiotów wymienionych w art.

61 ust. 1 pkt 1 ustawy, są oni płatnikami zasiłku w częściach obliczonych od

wypłacanego przez nich wynagrodzenia. W ocenie Sądu Rejonowego skoro zatem

w okresie spornym jedynym pracodawcą ubezpieczonej była F. spółka z o.o., to

tym samym do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego odwołującej powinno być

wliczone wynagrodzenie przysługujące jedynie za pracę u tego pracodawcy, co

zresztą nie było przez organ kwestionowane, zaś zasiłek został ubezpieczonej

wypłacony. Jednak sporne decyzje nie były prawidłowe, gdyż ubezpieczonej

należał się zasiłek chorobowy, choć liczony od niższej podstawy - wynagrodzenia

uzyskiwanego u aktualnego pracodawcy – F. spółki z o.o. Wobec tego, Sąd

Rejonowy zmienił zaskarżone decyzje.

Sąd Okręgowy rozpoznając apelację organu rentowego, uznał, że podlega

ona uwzględnieniu w sposób skutkujący uchyleniem zaskarżonego wyroku oraz

poprzedzających go decyzji organu rentowego i przekazaniem sprawy

bezpośrednio organowi rentowemu do ponownego rozpoznania. Zdaniem Sądu

Okręgowego ubezpieczona nie powinna być pozbawiona prawa do zasiłku

chorobowego za sporne okresy od 1 lipca do 31 lipca 2023 r. i od 1 sierpnia do 27

sierpnia 2023 r., gdyż pozostawała w tym okresie w stosunku pracy z F. spółka z

o.o., z drugiej strony nie była już w stosunku pracy z D. sp. z o.o. sp. k., a ponadto

nie wykonywała w sposób rzeczywisty działalności gospodarczej z firmą D. K. M.

Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne w tym zakresie Sądu Rejonowego.

Przychylił się również do oceny prawnej tego Sądu, prowadzącej do uznania, że

pracownikowi zatrudnionemu u kilku pracodawców przysługuje w razie niezdolności

do pracy jedno prawo do zasiłku chorobowego i jeden zasiłek należny od Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych. Zasiłek ten oblicza się na podstawie wynagrodzenia

uzyskiwanego u wszystkich pracodawców. Jeżeli pracodawcy należą do kręgu

II UZ 56/26

6

podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 ustawy zasiłkowej, to są oni

płatnikami zasiłku w częściach obliczonych od wypłacanego przez nich

wynagrodzenia. Sąd Okręgowy zważył jednak, że płatnik składek F. sp. z o.o.

wypłacił ubezpieczonej zasiłek chorobowy za sporny okres od 1 lipca do 27 sierpnia

2023 r., a organ rentowy nie kwestionował tego, co przyznał wyraźnie w piśmie z

dnia 9 grudnia 2024 r. Natomiast zaskarżone decyzje odmawiają przyznania

ubezpieczonej prawa do zasiłku chorobowego za okres od 1 lipca 2023 r. do 27

sierpnia 2023 r., co stanowi sprzeczność z powyższym stanowiskiem, a ta powinna

być usunięta przez organ rentowy. Powiązanie wskazanych kwestii doprowadziło

Sąd do stwierdzenia, że pracownikowi zatrudnionemu u kilku pracodawców

przysługuje w razie niezdolności do pracy jedno prawo do zasiłku chorobowego, a

zasiłek ten oblicza się na podstawie wynagrodzenia uzyskiwanego u wszystkich

pracodawców, w połączeniu z brakiem zastosowania w tej sytuacji art. 13 ust. 1 pkt

2 przedmiotowej ustawy. Powyższa ocena doprowadziła Sąd odwoławczy do

następujących wniosków: 1) zasiłek chorobowy wypłacony przez F. sp. z o.o.

należy uznać tylko za część ogólnego zasiłku chorobowego należnego K. M. za

okres od 1 lipca do 27 sierpnia 2023 r.; 2) cały zasiłek chorobowy należy obliczyć

na podstawie wynagrodzenia uzyskiwanego u wszystkich pracodawców, czyli w tej

sytuacji również u D. sp. z o.o. sp. k., 3) płatnikiem zasiłku w odniesieniu do

wynagrodzenia należnego od D. sp. z o.o. sp. k. powinien być Zakład Ubezpieczeń

Społecznych. Równocześnie Sąd Okręgowy uznał, że w celu ustalenia podstawy

wymiaru zasiłku chorobowego należnego ubezpieczonej konieczne jest dokonanie

przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych szczegółowych obliczeń tej podstawy.

Powyższa kontestacja doprowadziła Sąd do wniosku, że zastosowanie w niniejszej

sprawie znajdzie art. 47714a k.p.c. skutkujący uchyleniem wyroku Sądu pierwszej

instancji i poprzedzającej go decyzji organu rentowego wraz z przekazaniem

sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu, a to wobec

uznania, że przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej

instancji nie może doprowadzić do usunięcia uchybień popełnionych przez organ

rentowy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie wywiódł zażalenie

od powyższego orzeczenia, podnosząc obrazę przepisu prawa materialnego, to jest:

II UZ 56/26

7

art. 36-47 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z

ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa polegające na jego

niewłaściwym zastosowaniu przez błędne przyjęcie, że spór nie dotyczy prawa do

zasiłku chorobowego, lecz sposobu obliczania świadczenia. Skarżący powołał się

również na naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć wpływ na treść

rozstrzygnięcia, a mianowicie: art. 384 k.p.c. przez wydanie orzeczenia na

niekorzyść strony wnoszącej apelację, przy jednoczesnym braku apelacji strony

przeciwnej; art. 47714 § 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 83 ustawy z dnia 13

października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez rozpoznanie

niniejszej sprawy wychodząc poza zakres zaskarżonych decyzji i tym samym

wykroczenie przez Sąd Okręgowy poza przedmiot postępowania, polegające na

nieuzasadnionym orzeczeniu o podstawie wymiaru zasiłku chorobowego; art.

47714a k.p.c. w związku z art. 386 § 4 k.p.c. przez bezzasadne uchylenie wyroku

Sądu Rejonowego i decyzji organu rentowego, mimo braku ku temu jakiejkolwiek

przesłanki.

Wskazując na powyższe zarzuty, organ rentowy wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w całości i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania ewentualnie o zmianę tego wyroku przez

zmianę wyroku Sądu Rejonowego i oddalenie odwołania; ponadto o zasądzenie od

ubezpieczonej na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie jest uzasadnione.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że wyrok sądu

odwoławczego, uchylający wyrok sądu pierwszej instancji i poprzedzającą go

decyzję organu rentowego, z przekazaniem sprawy do rozpoznania bezpośrednio

organowi rentowemu, jest również zaskarżalny zażaleniem przewidzianym w art.

3941 § 11 k.p.c. Przepis art. 47714a k.p.c. nie ma bowiem bytu samodzielnego i jego

zastosowanie wymaga w pierwszej kolejności spełnienia warunków z art. 386 § 2

lub § 4 k.p.c., czyli zaistnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie apelacji

II UZ 56/26

8

przez uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji (postanowienia Sądu Najwyższego

z: 17 października 2011 r., I UZ 33/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 274; 30

października 2012 r., II UZ 50/12, OSNP 2013 nr 23-24, poz. 289; 21 października

2025 r., III UZ 14/25, LEX nr 3937727). Wyrok wydany na podstawie art. 47714a

k.p.c. jest przy tym rozstrzygnięciem dalej idącym, jednakże bez wątpienia

obejmuje również (niejako w pierwszej kolejności) orzeczenie o uchyleniu wyroku

sądu pierwszej instancji.

Zażalenie na orzeczenie Sądu drugiej instancji uchylające wyrok

pierwszoinstancyjny i poprzedzającą go decyzję organu rentowego z przekazaniem

sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi rentowemu (art. 3941 §

11 k.p.c., w związku z 47714a k.p.c.) ma na celu jedynie skontrolowanie przez Sąd

Najwyższy, czy w orzeczeniu kasatoryjnym sąd drugiej instancji prawidłowo

zastosował podstawy uchylenia, a więc gdy oprócz przesłanek z art. 386 § 2 lub § 4

k.p.c. wystąpiły takie wady decyzji organu rentowego, których naprawienie nie było

możliwie w postępowaniu sądowym, a więc czy powołana przez sąd drugiej

instancji przyczyna uchylenia odpowiada podstawie ustawowej i czy rzeczywiście

wystąpiła. Dokonywana ocena powinna mieć zatem charakter formalny, skupiać się

wyłącznie na ustanowionych w przywołanych przepisach przesłankach uchylenia

orzeczenia sądu pierwszej instancji i ocenie czy decyzja tego organu nie zawiera

rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, nie może też wkraczać nie tylko w ocenę

merytorycznego stanowiska sądu drugiej instancji w kwestii materialnoprawnych

podstaw rozstrzygnięcia, lecz także w ocenę prawidłowości zastosowania przez ten

sąd innych przepisów prawa procesowego, niezwiązanych bezpośrednio ze

wskazaną przyczyną uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji (postanowienia

Sądu Najwyższego z: 18 grudnia 2012 r., II UZ 58/12, OSNP 2014 Nr 1, poz. 14; 7

listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, Nr 3, poz. 41; 29 października 2015 r.,

I CZ 92/15, 7 kwietnia 2016 r., II CZ 6/16, LEX nr 1827122; 11 września 2025 r., III

CZ 169/25, LEX nr 3910119; 29 stycznia 2026 r., III CZ 249/25, Legalis nr 3926588;

2 marca 2026 r., II PZ 5/26, LEX nr 4028455).

W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych sąd drugiej instancji może -

stosownie do art. 47714a k.p.c. - uchylając wyrok sądu pierwszej instancji, uchylić

także objętą nim decyzję organu rentowego i przekazać sprawę bezpośrednio temu

II UZ 56/26

9

organowi do ponownego rozpoznania. Przepis ten służy rozwiązywaniu sytuacji, w

których - ze względu na zakres kompetencji sądu ubezpieczeń społecznych -

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji nie

może doprowadzić do usunięcia uchybień popełnionych przez organ rentowy.

Stosowany jest wówczas, gdy konieczne jest wyeliminowanie z obrotu decyzji

organu rentowego i wydanie nowej, po przekazaniu sprawy organowi rentowemu

do ponownego rozpoznania, w tym przeprowadzenia prawidłowego postępowania

przed tym organem - uwzględniającego wszelkie wymagania wynikające z prawa

materialnego; nie chodzi przy tym o braki decyzji usuwalne przy wstępnym

rozpoznaniu odwołania od decyzji (por. art. 476 § 4 in fine k.p.c.), ani wady

wynikające z naruszenia przepisów postępowania regulujących postępowanie

przed organem rentowym, np. przepisów k.p.a. (postanowienia Sądu Najwyższego

z: 15 września 2011 r., II UZP 8/11, OSNP 2012 nr 19-20, poz. 252; 18 grudnia

2012 r., II UZ 58/12; OSNP 2014 Nr 1, poz. 14; 14 lutego 2024 r., III UZ 1/22, LEX

nr 3688576)

Sąd Najwyższy przyjmuje, że uchylenie przez sąd drugiej instancji wyroku

sądu pierwszej instancji oraz poprzedzającej go decyzji organu rentowego z

przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania bezpośrednio organowi

rentowemu uzasadnione jest jedynie wówczas, gdy decyzja tego organu nie

zawiera rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Do takiej sytuacji dochodzi w

szczególności wówczas, gdy decyzja organu nie rozstrzyga o wniosku osoby

ubezpieczonej bądź też rozstrzyga, ale w niepełnym zakresie lub w sytuacji, gdy

wydana z urzędu decyzja jest przedwczesna w zakresie rozstrzyganej w niej materii.

Zatem skorzystanie z art. 47714a k.p.c. jest możliwe wówczas, gdy organ rentowy

minął się z sednem sporu.

Poglądy te są akceptowane w doktrynie, w której - nawiązując do orzeczeń

Sądu Najwyższego - uznaje się, że art. 47714a k.p.c. ma zastosowanie w sytuacji,

gdy istnieją istotne i obszerne braki w materiale dowodowym, które powinny być

uzupełnione w postępowaniu przed organem rentowym (M. Klimas: Postępowanie

sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, Warszawa 2013, s. 250;

B. Suchacki (w:) K. Antonów (red.), A. Jabłoński (red.), Kodeks postępowania

cywilnego. Postępowanie odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy i

II UZ 56/26

10

ubezpieczeń społecznych. Komentarz, Warszawa 2014, komentarz do art. 47714a, s.

250). Podkreśla się, że omawiany przepis ma zastosowanie wówczas, gdy

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji nie

może doprowadzić do usunięcia uchybień popełnionych przez organ rentowy w

toku postępowania administracyjnego. Nie chodzi przy tym o wady decyzji, które

wynikają z naruszenia przepisów postępowania, bowiem te - zasadniczo - nie mają

znaczenia dla kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia o prawie lub obowiązku

zawartego w decyzji organu rentowego, ale o sytuację, w której decyzja nie zawiera

rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (K. Brzozowska: Postępowanie w sprawach z

zakresu ubezpieczeń społecznych (w:) A. Machnikowska (red.), System Prawa

Cywilnego, T. 6, Warszawa 2022, nb. 331; M. Szymanowski, Pojęcie nowego

żądania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, PPC 2019, nr 2, s. 206-

222, postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNP

2000/15, poz. 601; 2 sierpnia 2023 r., II UZ 46/23, LEX nr 3592099; podobnie:

wyrok Sądu Najwyższego z 6 września 2000 r., II UKN 685/99, OSNP 2002/5, poz.

121).

Na ogół chodzi o "przypadki skrajne" i "sytuacje wyjątkowe", ale zarazem

oczywiste, gdy organ rentowy minął się z sednem sporu, istnieją istotne i obszerne

braki w materiale dowodowym lub że konieczne jest przeprowadzenie

postępowania dowodowego w całości na etapie administracyjnym (postanowienia

Sądu Najwyższego z: 29 lipca 2020 r., I UZ 6/20, OSNP 2021, nr 7, poz. 83; 11

marca 2026 r., II UZ 12/26, LEX nr 4038438; uchwała Sądu Najwyższego z 21

czerwca 2023 r., III UZP 5/23, LEX nr 3571900).

Zastosowanie art. 47714a k.p.c. jest celowe wówczas, gdy w toku

procedowania przed organem rentowym wystąpiły takie wady decyzji, których

naprawienie w postępowaniu sądowym nie jest możliwie. Z tego względu istotne

pozostaje dostrzeżenie, z jakim charakterem sprawy z zakresu ubezpieczeń

społecznych mamy do czynienia, to jest czy jest to sprawa rozpoznana na wniosek

ubezpieczonego, czy też w wyniku kompetencji kontrolnych organu rentowego. W

tym pierwszym wypadku obowiązkiem organu rentowego jest rozpoznanie wniosku,

z jakim do niego wystąpił ubezpieczony. To ten wniosek wyznacza zakres

rozpoznania sprawy przez pozwanego. W sprawach o świadczenie z ubezpieczenia

II UZ 56/26

11

społecznego decyzja musi odnosić się do zgłoszonego wniosku ubezpieczonego i

choć wadliwe rozpoznanie wniosku może pociągać za sobą różne konsekwencje

dla organu rentowego, a także ubezpieczonego, to z momentem wydania decyzji –

nawet wadliwie interpretującej treść żądań ubezpieczonego zawartych we wniosku

– staje się ona punktem odniesienia zarówno do wniesionego odwołania, jak i

orzeczenia sądu wydanego w następstwie jego rozpoznania. Należy bowiem mieć

na względzie, że z ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego i poglądów

doktryny wynika jednoznacznie, że odwołanie od decyzji organu rentowego w

sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pełni rolę pozwu i wszczyna

postępowanie sądowe. Przedmiot rozpoznania sprawy sądowej wyznacza decyzja

oraz wniesione od niej odwołanie. Sądowe postępowanie w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych ma wprawdzie charakter kontrolny, jednak to dominujący

jest charakter rozpoznawczy. Zatem rola sądu musi korespondować z zakresem

rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej, ponieważ zgodnie z

systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w

postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych

sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji w granicach jej treści i

przedmiotu (art. 47714 § 2 i art. 47714a k.p.c.; wyroki Sądu Najwyższego z: 23

kwietnia 2010 r., II UK 309/09, LEX nr 604210; 9 czerwca 2021 r., II USKP 58/21,

OSNP 2022, nr 3, poz. 30; 19 czerwca 2024 r., I USKP 36/24, LEX nr 3727739;

postanowienia Sądu Najwyższego z: 17 października 2024 r., III USKP 148/23, LEX

nr 3770931; 28 stycznia 2025 r., I USK 399/23, LEX nr 3825094, 10 marca 2026 r.,

II UZ 39/26, LEX nr 4031435.; S. Gajewski (w:) Ustawa o systemie ubezpieczeń

społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 83).

Z uwagi zatem na charakter rozstrzygnięć w sprawach z zakresu

ubezpieczeń społecznych, sąd obowiązany jest wszechstronnie ocenić okoliczności

sprawy, a zatem z urzędu jeszcze raz zbadać sprawę co do meritum. Tym samym

od momentu zaskarżenia decyzji odwołaniem następuje przeniesienie sprawy z

zakresu ubezpieczeń społecznych na drogę postępowania sądowego, w którym

sąd rozpatruje ją od początku (samodzielnie), badając prawidłowość decyzji organu

rentowego nie tylko w świetle materiału zgromadzonego w fazie przedsądowej, lecz

również zgodnie z zasadami cywilnego postępowania rozpoznawczego, dokonując

II UZ 56/26

12

oceny zasadności zgłoszonych żądań na podstawie własnych ustaleń faktycznych i

prawnych, tym bardziej że sądom pracy i ubezpieczeń społecznych przysługują na

mocy art. 473 § 1 k.p.c. szersze niż organom rentowym kompetencje w zakresie

postępowania dowodowego (por. także uzasadnienie do uchwały Sądu

Najwyższego z 11 lutego 2014 r., I UZP 4/13, OSNP 2014 Nr 8, poz. 117 oraz

postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 stycznia 2010 r., II UK 151/09, LEX nr

1615592; 4 listopada 2025 r., II UZ 50/25, LEX nr 3938151).

W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżonych decyzji organu rentowego

była odmowa przyznania K. M. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 1 lipca

2023 r. do 27 sierpnia 2023 r. po ustaniu zatrudnienia w D. spółce z o.o. spółce

komandytowej z uwagi na prowadzoną przez nią działalność gospodarczą.

Ubezpieczona w odwołaniu domagała się przyznania zasiłku chorobowego za

sporny okres. Podniosła, iż podczas niezdolności do pracy jej działalność

gospodarcza nie osiągnęła żadnych przychodów i kosztów, wobec tego przepis art.

13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej nie znajduje zastosowania w jej przypadku.

Sprawa była przedmiotem oceny Sądu Rejonowego, który uznał, że odwołującej nie

należy się co do zasady prawo do zasiłku chorobowego z drugiego tytułu

pracowniczego po ustaniu zatrudnienia z tego tytułu. Nie można zatem uznać, że

Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sporu, a organ rentowy przy wydaniu

decyzji dopuścił się takich uchybień, których nie można konwalidować w

postępowaniu sądowy. Nie doszło do nierozpoznania istoty sprawy objętej

zaskarżonymi decyzjami Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, tym samym brak było

podstaw do zastosowania art. 47714a k.p.c.

Odnosząc powyższe spostrzeżenia do rozpoznawanej sprawy, należy

uwzględnić, że w postępowaniu zażaleniowym Sąd Najwyższy kontroluje jedynie

prawidłowe zastosowanie przez Sąd drugiej instancji podstaw kasatoryjnych

wynikających z art. 386 § 2, § 4 i art. 47714a k.p.c., poza tą kognicją znajdują się

podniesione przez skarżącego inne zarzuty naruszenia prawa odnoszące się do

materialnoprawnych, kwestionowanych podstaw rozstrzygnięcia, lecz także ocena

prawidłowości zastosowania przez ten sąd innych przepisów prawa procesowego,

niezwiązanych bezpośrednio ze wskazaną przyczyną uchylenia wyroku przez Sąd

II UZ 56/26

13

drugiej instancji. Tym samym zarzuty zażalenia oparte o przepisy niezwiązane z

podstawami uchylenia nie podlegają rozpoznaniu.

Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3

k.p.c. orzekł jak w sentencji. Rozstrzygając o kosztach postępowania

zażaleniowego zgodnie z art. 108 § 2 k.p.c. znajdującego odesłanie na zasadzie art.

39821 k.p.c. w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.

(J.K.)

[a.ł]