Sąd Najwyższy uchylił postanowienie w sprawie sędziego X. Y. przez wadliwą obsadę sądu

Sędzia Sądu Rejonowego w [...]1 X. Y. został obwiniony o to, że: w dniu 6

września 2024 roku w [...]1, jako przewodniczący składu orzekającego dopuścił się

oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa procesowego, tj. art. 156 § 5 k.p.k.

mogącej skutkować uniemożliwieniem lub znacznym utrudnieniem funkcjonowania

organu wymiaru sprawiedliwości, w ten sposób, że udostępnił uczestnikom

postępowania cywilnego w sprawie Sądu Rejonowego w [...]1 prowadzonej pod

sygn. akt […] akta postępowania przygotowawczego prowadzonego w Prokuraturze

II ZO 10/26

2

Rejonowej w [...]1 pod sygn. […], mimo braku zgody organu prowadzącego

postępowanie przygotowawcze na udostępnienie tych akt, tj. o przewinienie

dyscyplinarne określone w art. 107 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r.

Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej powoływana jako: u.s.p.) w zw. z art.

11 § 2 k.k.

Na rozprawie przed Sądem Dyscyplinarnym przy Sądzie Apelacyjnym w [...]

w dniu 12 stycznia 2026 r., sygn. akt […], obrońcy obwinionego wnieśli o

zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o sygn.

akt K 16/24, toczącej się przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Postanowieniem Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] z

dnia 12 stycznia 2026 r., sygn. akt […], nie uwzględniono wniosku o zawieszenie

postępowania.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł obrońca obwinionego SSA X.1

Y.1, który zaskarżył je w całości, zarzucając:

- oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa, stanowiącą bezwzględną

przyczynę odwoławczą, sprowadzającą się do nienależytej obsady sądu, to jest

przez sędziów sądów powszechnych, którym Minister Sprawiedliwości nie

powierzył skutecznie obowiązków sędziów Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie

Apelacyjnym w [...];

- obrazę przepisów prawa materialnego, w związku z czym orzeczenie nie

odpowiada prawu, poprzez przyjęcie, że złożenie przez Krajową Radę

Sądownictwa wniosku do Trybunału Konstytucyjnego postulującego kontrolę

konstytucyjności przepisów dotyczących Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra

Sprawiedliwości, a następnie wydanie przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia

o charakterze tymczasowym i zabezpieczającym, jak też oczekiwanie w związku z

tym na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, nie stanowi długotrwałej przeszkody

uniemożliwiającej prowadzenie postępowania dyscyplinarnego.

II ZO 10/26

3

Formułując powyższe zarzuty autor zażalenia wniósł o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

przez właściwy sąd dyscyplinarny należycie obsadzony bądź - gdyby nie było

możliwe przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania takiemu sądowi

dyscyplinarnemu - rozważenie zawieszenia postępowania odwoławczego

zainicjowanego niniejszym zażaleniem, wobec przyjęcia, że zachodzi długotrwała

przeszkoda uniemożliwiająca to postępowanie. Nadto, wskazując na względy

ostrożności procesowej, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia

poprzez zawieszenie postępowania dyscyplinarnego.

Następnie orzeczeniem Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w

[...] z dnia 1 czerwca 2026 r., sygn. akt […], zakończono postępowanie przed

Sądem Dyscyplinarnym I instancji (k. 320, tom II akt […]).

Na posiedzeniu w dniu 3 września 2026 r. obrońca obwinionego podtrzymał

wywiedzione zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie zawieszenia

postępowania. Do powyższego stanowiska przyłączył się sędzia X. Y. Oraz SSO

X.2 Y.2

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wywiedzione zażalenie doprowadziło do uchylenia zaskarżonego

postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W zażaleniu w

trafnie wskazano bowiem na zaistnienie bezwzględnej przesłanki odwoławczej

określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. w postaci nienależytej obsady sądu, związanej

z niespełnieniem wymogów ustawowych dotyczących powierzenia obowiązków

sędziego sądu dyscyplinarnego części członków składu orzekającego w niniejszej

sprawie.

Wskazać należy, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego

nienależyta obsada sądu zachodzi nie tylko w razie orzekania w składzie liczbowo

sprzecznym z ustawą, lecz także wtedy, gdy członek składu nie posiada

wymaganego ustawowo umocowania do rozpoznania sprawy (zob. uchwała Sądu

II ZO 10/26

4

Najwyższego z 19 marca 1970 r., VI KZP 27/69, oraz wyroki Sądu Najwyższego: z

7 marca 1973 r., sygn. akt IV KR 374/72; z 25 marca 1983 r., sygn. akt IV KR

35/83; z 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt III KK 197/07; z 24 października 2007 r.,

sygn. akt III KK 210/07; z 14 listopada 2008 r., sygn. akt V KK 186/08; z 26

października 2010 r., sygn. akt II KK 122/10 oraz z 24 sierpnia 2011 r., sygn. akt III

KK 213/11). W judykaturze wielokrotnie przyjmowano, że udział w składzie

orzekającym sędziego, którego umocowanie do orzekania zostało ukształtowane z

naruszeniem ustawowo wymaganej procedury, prowadzi do nienależytej obsady

sądu, tj. w sytuacji pominięcia wymaganego przez ustawę warunku

proceduralnego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskzywano zatem, że nie

może być uznany za skuteczny i uprawniający sędziego do orzekania w innym

sądzie niż sąd macierzysty akt delegowania wydany przez właściwego prezesa bez

zgody kolegium sądu, w sytuacji kiedy ustawa ustrojowa wymagała takiej zgody

(zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 22 sierpnia 2007 r., sygn. akt III KK 197/07; z 24

października 2007 r., sygn. akt III KK 210/07; z 14 listopada 2008 r., sygn. akt V KK

186/08; z 26 października 2010 r., sygn. akt II KK 122/10 oraz z 24 sierpnia 2011 r.,

sygn. akt III KK 213/11). Tym samym nienależyta obsada sądu, o której mowa w art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k. związana jest faktem, że skład sądu orzekającego w konkretnej

sprawie jest różny od tego, który przewidziany jest w ustawie, jako wyłączny do

rozpoznania określonej kategorii sprawy. „Wyłączność” ta oznacza także

prawidłowe, tj. odpowidające ustawowym wymogom, umocowanie sędziego do

rozpoznawania określonej kategorii spraw.

W realiach niniejszej sprawy wadliwość składu sądu dyscyplinarnego wynika

z niespełnienia wymogów przewidzianych w art. 110a § 1 u.s.p. Przepis ten

stanowi, że obowiązki sędziego sądu dyscyplinarnego powierza Minister

Sprawiedliwości sędziemu sądu powszechnego posiadającemu co najmniej

dziesięcioletni staż pracy na stanowisku sędziego, po zasięgnięciu opinii Krajowej

Rady Sądownictwa. Ustawodawca wyraźnie uzależnił zatem skuteczne powierzenie

obowiązków od spełnienia zarówno warunku dotyczącego stażu sędziowskiego, jak

i warunku proceduralnego w postaci uprzedniego zasięgnięcia opinii KRS. Nie

można uznać, że wymóg opinii Krajowej Rady Sądownictwa ma wyłącznie

pomocniczy bądź fakultatywny charakter, który pozwalałby na jego pominięcie.

II ZO 10/26

5

Wprawdzie opinia KRS nie determinuje rozstrzygnięcia Ministra Sprawiedliwości,

jednak brak jej wiążącej mocy nie oznacza, że organ powierzający obowiązki może

odstąpić od obowiązku jej uzyskania. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z art.

110a § 1 u.s.p. i stanowi konieczny etap postępowania poprzedzającego

powierzenie funkcji sędziego sądu dyscyplinarnego. Niezależnie zatem od

niewiążącego jej charakteru, powyższa jest warunkiem sine qua non powierzenia

przez Ministra Sprawiedliwości sędziemu sądu powszechnego obowiązku

orzekania w sprawach dyscyplinarnych.

W niniejszej sprawie skład Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym

w [...] rozpoznającego sprawę obwinionego sędziego X. Y. tworzyli m.in. sędziowie:

X.3 Y.3 oraz X.4 Y.4, którym obowiązki sędziów sądu dyscyplinarnego powierzył

Minister Sprawiedliwości bez zasięgnięcia opinii Krajowej Rady Sądownictwa,

wymaganej treścią art. 110a § 1 u.s.p. Oznacza to tym samym, że nie została

spełniona jedna z przesłanek warunkujących skuteczne objęcie przez te osoby

funkcji sędziego sądu dyscyplinarnego.

Sądowi Najwyższemu znane jest z urzędu pismo Ministra Sprawiedliwości, w

którym organ ten zwrócił się o zaopiniowanie kandydatur na stanowiska sędziów

sądów dyscyplinarnych przy sądach apelacyjnych, datowane na 10 czerwca 2024 r.,

wpłynęło do Biura Krajowej Rady Sądownictwa w dniu 12 czerwca 2024 r.

Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa w dniu 13 czerwca 2024 r. wyznaczył

zespoły do oceny kandydatów i zwrócił się o akta osobowe sędziów będących

kandydatami na sędziów sądów dyscyplinarnych. Wydanie opinii zostało

przewidziane na najbliższe zaplanowane posiedzenie Krajowej Rady Sądownictwa

w dniach 18-28 czerwca 2024 r. Do zaopiniowania jednak nie doszło, bowiem

Krajowa Rada Sądownictwa, pomimo podejmowanych w tym zakresie prób, nie

otrzymała akt osobowych kandydatów. Pomimo takiego stanu rzeczy Minister

Sprawiedliwości powołał wskazanych przez siebie kandydatów do pełnienia funkcji

sędziów sądów dyscyplinarnych bez opinii Krajowej Rady Sądownictwa. Wśród

osób powołanych w tych dniach znaleźli się sędziowie X.3 Y.3 oraz X.4 Y.4, co

uniemożliwia stwierdzenia należytej obsady Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie

Apelacyjnym w [...]

II ZO 10/26

6

Skarżący trafnie podniósł zatem, że sąd meriti był sądem nienależycie

obsadzonym, jako że w składzie orzekającym uczestniczyli sędziowie, którym

obowiązki sędziów sądu dyscyplinarnego powierzono z naruszeniem wymogu

określonego w art. 110a § 1 u.s.p., tj. bez uprzedniego zasięgnięcia opinii Krajowej

Rady Sądownictwa.

W pełni podzielić należy jednocześnie stanowisko Sądu Najwyższego

wyrażone w postanowieniu z dnia 18 lutego 2026 r. w sprawie o sygn. akt II ZOW

34/25 w którym wskazano, iż „uchybienie w postaci niezaopiniowania kandydatur

do pełnienia funkcji sędziów sądów dyscyplinarnych przez Krajową Radę

Sądownictwa, przed powierzeniem im tychże funkcji przez Ministra Sprawiedliwości

będącego organem władzy wykonawczej, koliduje z zasadami niezależności sądów

i niezawisłości sędziów, na których straży stoi organ opiniujący. Skutkiem tego

rodzaju wadliwości jest więc to, że sąd dyscyplinarny złożony choćby w części z

sędziów niezaopiniowanych przez Krajową Radę Sądownictwa, a więc

niespełniających jednego z podstawowych przesłanek ustawowych przewidzianych

treścią art. 110a § 1 u.s.p., jest sądem nienależycie obsadzonym w rozumieniu art.

439 § 1 pkt 2 k.p.k., a zatem zachodzi bezwzględna przyczyna odwoławcza,

obligująca Sąd Najwyższy do uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania” (zob. postanowienie SN z 18.02.2026 r., II

ZOW 34/25, LEX nr 4025843).

Skuteczne podniesienie tego zarzutu było wystarczające do rozstrzygnięcia

niniejszej sprawy, wobec czego rozważania co do drugiego z podniesionych

zarzutów były w sprawie bezprzedmiotowe (art. 436 k.p.k.).

Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...] powinien zatem

ponownie rozpoznać niniejszą sprawę dyscyplinarną w składzie ukształtowanym

z poszanowaniem zasad przewidzianych w art. 110a § 1 u.s.p., tzn. przez sędziów,

którym obowiązki sędziego sądu dyscyplinarnego przy sądzie apelacyjnym zostały

powierzone po uzyskaniu wymaganej prawem opinii Krajowej Rady Sądownictwa.

Zważywszy na charakter zaistniałego w sprawie uchybienia, obligującego do

rozstrzygnięcia kasatoryjnego, nie było możliwe wydanie postulowanych

II ZO 10/26

7

alternatywnie rozstrzygnięć następczych, ani tym bardziej rozstrzygnięcia o

zawieszeniu postępowania. Kwestia aktualnej systemowej wadliwości składów

sądów dyscyplinarnych przy sądach apelacyjnych nie może być zaliczona do

długotrwałej przyczyny uniemożliwiającej prowadzenie postępowania, w tym

wypadku w jego fazie odwoławczej. Sąd Najwyższy działając jako dyscyplinarny

sąd odwoławczy, rozpoznaje natomiast sprawę odwoławczą w granicach

zaskarżenia i ewentualnie podniesionych zarzutów, zaś trafność rozważonego

wyżej zarzutu była z kolei wystarczająca do rozstrzygnięcia sprawy w zaskarżonej

kwestii w sposób odwoławczo kompletny.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji.

Marek Dobrowolski Marek Siwek Radosław Jeż

[J.J.]

[r.g.]