Umorzenie postępowania wobec byłego sędziego uchylone, bo orzekał jeden sędzia

Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...] postanowieniem z dnia

27 maja 2025 r., sygn. akt [...], wydanym w składzie jednoosobowym, na podstawie

art. 128 u.s.p. w zw. z art. 11 § 1 k.p.k. umorzył postępowanie przeciwko X. Y. –

byłemu sędziemu Sądu Rejonowego w B., obwinionemu o to, że będąc sędzią

Sądu Rejonowego w B., nie złożył mimo obowiązku wynikającego z art. 87 § 1

u.s.p. właściwemu terytorialnie Prezesowi Sądu Apelacyjnego, tj. Prezesowi Sądu

Apelacyjnego w [...] w ustawowym terminie wynikającym z art. 87 § 5 u.s.p., tj. do

30 kwietnia 2024 r. oświadczenia majątkowego za 2023 r. - czym naruszył przepis

II ZOW 32/25

2

art. 87 § 1 u.s.p., co stanowi także oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa i

uchybienie godności urzędu (k. 47 - 47v akt o sygn. [...]),

Od powyższego postanowienia odwołanie złożył Minister Sprawiedliwości,

który zaskarżył je w całości i zarzucił obrazę przepisów postępowania, tj. art. 110 §

1 pkt 1 lit. a u.s.p., stanowiącą bezwzględną przyczynę odwoławczą. Wniósł o

uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania (k. 62 - 62v akt o sygn. [...]).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Odwołanie Ministra Sprawiedliwości zasługuje na uwzględnienie.

Skarżący o ile samo rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania

dyscyplinarnego dotyczącego obwinionego X. Y. uznaje za słuszne, to obrazy

przepisów postępowania upatruje w naruszeniu art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p.,

zgodnie z którym w sprawach dyscyplinarnych sędziów, sądy dyscyplinarne przy

sądach apelacyjnych orzekają w składach trzech sędziów. Tymczasem,

postanowienie Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...] z dnia 27

maja 2025 r., w sprawie o sygn. akt [...], o umorzeniu postępowania

dyscyplinarnego, zapadło w składzie jednoosobowym. Według Ministra

Sprawiedliwości, dlatego też wskazany Sąd był nienależycie obsadzony, co z kolei

powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia z uwagi na

wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...] w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia wskazał, że podziela pogląd, zgodnie z którym skład

sądu dyscyplinarnego, określony w art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., dotyczy

postępowań dyscyplinarnych sensu stricto, tj. mających za przedmiot kwestię

odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego, a nie zagadnienia o charakterze

dodatkowym czy incydentalnym, zatem tylko takich, gdy sąd na rozprawie decyduje

w przedmiocie przewinienia dyscyplinarnego określonego sędziego. W pozostałych

kwestiach odpowiednie zastosowanie - poprzez art. 128 u.s.p. - ma regulacja z art.

30 § 1 k.p.k., która wprost określa skład sądu pierwszej instancji na posiedzeniu.

Nie ma więc, zdaniem Sąd Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...], potrzeby

wyznaczania składu kolegialnego w układzie procesowym, gdzie ustawodawca

II ZOW 32/25

3

nakazuje lub przewiduje możliwość umorzenia postępowania, jak również nie

znajduje uzasadnienia pogląd, zgodnie z którym takie rozstrzygnięcie nie może

nastąpić w procedurze nieobarczonej nadmiernym formalizmem.

W ocenie Sądu Najwyższego rozpoznającego odwołanie, w powyższej

kwestii należy przyznać rację Ministrowi Sprawiedliwości. Istotnie, w myśl

powołanego wyżej przepisu art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., sprawa dyscyplinarna X.

Y. - byłego sędziego Sądu Rejonowego w B., obwinionego o popełnienie

przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 pkt 1 i 5 u.s.p. powinna być rozpoznana

w sądzie dyscyplinarnym pierwszej instancji w składzie trzech sędziów.

Z argumentacji Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...]

wynika, iż ten Sąd przyjmuje stanowisko, że jeśli sprawa dyscyplinarna jest

rozpoznawana na rozprawie i wówczas rozstrzygane są kwestie dotyczące stricte

odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego powinna być zastosowana regulacja z

art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p. Natomiast, w przypadku pozostałych kwestii, gdy sąd

rozstrzyga o nich na posiedzeniu, zastosowanie ma regulacja z art. 30 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 128 u.s.p., która określa skład sądu pierwszej instancji na posiedzeniu.

Sąd Najwyższy nie podziela tak wyrażonego stanowiska Sądu

Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym w [...], a podtrzymuje w tej kwestii

pogląd prawny wyrażony w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego

2025 r., sygn. akt II ZOW 22/24, LEX nr 3834388, gdzie wskazano, iż wobec

brzmienia art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p. rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej,

niezależnie od tego czy na rozprawie, czy na posiedzeniu, następuje w składzie

trzech sędziów. Istotny w punktu widzenia ustalenia, w jakim składzie sąd

dyscyplinarny przy sądzie apelacyjnym powinien orzekać w sędziowskim

postępowaniu dyscyplinarnym, jest podział decyzji, na te dotyczące głównego nurtu

tego postępowania, tzw. rozstrzygnięcie co do istoty sprawy oraz decyzje

dotyczące kwestii ubocznych, inaczej – wpadkowych, jakie w jego trakcie także się

podejmuje. Należy zwrócić uwagę, iż nie jest rozpoznaniem sprawy dyscyplinarnej,

w rozumieniu art. 110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., przykładowo rozpoznanie wniosku w

przedmiocie przekazania sprawy dyscyplinarnej do innego sądu równorzędnego,

czy też sprostowanie oczywistej omyłki, przyznanie wynagrodzenia biegłemu, zwrot

kosztów świadkowi, jak również przyznanie wynagrodzenia tytułem pomocy

II ZOW 32/25

4

prawnej udzielonej z urzędu przez pełnomocnika. W powyższych przypadkach,

podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii sąd dyscyplinarny nie orzeka bowiem o

odpowiedzialności dyscyplinarnej obwinionego sędziego za zarzucany mu czyn.

Sprawa wówczas ma charakter jedynie incydentalny. W u.s.p. nie zawarto

unormowania o charakterze szczególnym, które określałyby skład sądu

dyscyplinarnego rozstrzygającego odnośnie wskazanych wyżej przykładowo kwestii

incydentalnych rozpoznawanych z urzędu lub na wniosek w toku postępowań

dyscyplinarnych, co czyni dopuszczalnym, poprzez konstrukcję z art. art. 128 u.s.p.,

przepisu art. 30 § 1 k.p.k. (czyli skład jednoosobowy lub wyjątkowo, gdy tak

zarządzi prezes, skład kolegialny). Natomiast jeśli wziąć pod uwagę przepis art.

110 § 1 pkt 1 lit. a u.s.p., w którym właściwość do rozpoznania spraw

dyscyplinarnych przez ustawodawcę jest uregulowana łącznie ze składem sądu,

chodzi o postępowanie dyscyplinarne sensu stricto, to w takich postępowaniach

orzekają składy wskazane w powołanym wyżej przepisie u.s.p. zarówno na

rozprawie jak i na posiedzeniu. Mając na uwadze wskazany podział decyzji, jakie

zapadają w sędziowskich postępowaniach dyscyplinarnych, należy wskazać na

utrwaloną praktykę Sądu Najwyższego – Izby Odpowiedzialności Zawodowej,

orzekającego w postępowaniach dyscyplinarnych sędziów, gdyż Sądu

Najwyższego orzeka jednoosobowo (czyli stosuje art. 30 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128

u.s.p.) np. w przedmiocie wyłączenia sędziego w sędziowskim postępowaniu

dyscyplinarnym (art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 k.p.k.), czy też w sprawach o

wyznaczenie przez Sąd Najwyższy właściwego sądu dyscyplinarnego do

rozpoznania sprawy dyscyplinarnej sędziego sądu okręgowego i sędziego sądu

apelacyjnego (art. 110 § 3 u.s.p.). Ta praktyka orzecznicza ukształtowana została

na gruncie obowiązujących regulacji postępowania dyscyplinarnego sędziów, w

szczególności na treści art. 110 § 1 pkt 1 lit. b) u.s.p. (zob. uzasadnienie zdania

odrębnego złożonego do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca

2025 r., sygn. akt II ZOW 47/24).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy w niniejszym składzie, nie

podziela stanowiska Sądu Dyscyplinarny przy Sądzie Apelacyjnym w [...], że

rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania dyscyplinarnego na podstawie art. 11 §

1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p., ma charakter decyzji incydentalnej. W ocenie Sądu

II ZOW 32/25

5

Najwyższego w niniejszym składzie, sprawa X. Y. – byłego sędziego Sądu

Rejonowego w B., powinna być rozpoznana przez sąd dyscyplinarny pierwszej

instancji w składzie trzech sędziów, gdyż umorzenie postępowania dyscyplinarnego

z powodu niecelowości jego prowadzenia ze względu na rodzaj i wysokość kary

prawomocnie orzeczonej za inne przewinienie, w myśl art. 11 § 1 k.p.k. w zw. z art.

128 u.s.p., tzw. umorzenie absorpcyjne, jest merytorycznym rozpoznaniem sprawy

dyscyplinarnej. Rozstrzygana jest tu bowiem kwestia odnosząca się wprost do

odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego za kolejne zarzucone mu przewinienie

dyscyplinarne. W realiach niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy rozpoznając odwołanie,

nie ocenia obecnie przesłanek, które doprowadziły do podjęcia decyzji przez sąd

dyscyplinarny pierwszej instancji w zakresie umorzenia przedmiotowego

postępowania dyscyplinarnego. Ocenie poddano, zgodnie z zarzutem odwołania,

tylko kwestię dotyczącą obsady sądu orzekającego w przedmiocie umorzenia

absorpcyjnego postępowania dyscyplinarnego.

W realiach sprawy nie budzi zatem wątpliwości, iż Sąd Dyscyplinarny przy

Sadzie Apelacyjnym w [...], orzekał w składzie nieprzewidzianym dla tej sprawy, co

stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

w zw. z art. 128 u.s.p. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje bowiem

pogląd, iż przewidziana w wymienionym wyżej przepisie, bezwzględna przyczyna

odwoławcza polegająca na tym, że sąd był ,,nienależycie obsadzony”, zachodzi

wówczas, gdy skład sądu orzekającego w konkretnej sprawie jest różny od tego,

który przewidziany jest w ustawie jako wyłączny do rozpoznawania określonej

kategorii spraw, w sądzie danego szczebla i w określonym trybie (por. np.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2005 r., sygn. akt WZ 14/05,

OSNKW 2005, z. 10. poz. 99, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 sierpnia 2009 r.,

sygn. akt V KK 144/09, Legalis). Zaistnienie w realiach sprawy bezwzględnego

powodu odwoławczego, co trafnie wskazał Minister Sprawiedliwości w swoim

odwołaniu, skutkować musiało, po myśli art. 439 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.,

uchyleniem zaskarżonego postanowienia Sądu Dyscyplinarnego przy Sądzie

Apelacyjnym w [...] z dnia 27 maja 2025 r., sygn. akt [...], i przekazaniem tej sprawy

temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

II ZOW 32/25

6

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy rozstrzygnął jak na

wstępie.

[M. T.]

[r.g.]

Stanisław Adamski Wiesław Kozielewicz Barbara Skoczkowska