Akta na korytarzach i siedem tysięcy podobnych pozwów. SN nie przekazał sprawy

1. H. (obecnie C.) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. wniosła do

Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu pozew przeciwko

Bankowi spółce akcyjnej w W., domagając się zapłaty 11 193,66 zł tytułem zwrotu

świadczeń uiszczonych przez kredytobiorcę D.K. na poczet umowy kredytu

konsumenckiego. W uzasadnieniu pozwu wskazała, że świadczenia te stały się

nienależne z powodu złożenia przez kredytobiorcę oświadczenia o zastosowaniu

sankcji kredytu darmowego zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r.

o kredycie konsumenckim. Jako podstawę właściwości miejscowej poznańskiego

sądu pełnomocnik powódki powołał art. 372 k.p.c., odnosząc się do siedziby strony

powodowej.

III CO 1339/25

2

Postanowieniem z 28 marca 2025 r. Sąd Rejonowy Poznań-Nowe Miasto

i Wilda w Poznaniu stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę do

rozpoznania Sądowi Rejonowemu dla Warszawy-Woli w Warszawie jako

właściwemu miejscowo. Wskazał, że zgodnie z art. 372 § 1 k.p.c. powództwo

o roszczenie wynikające z czynności bankowej przeciwko bankowi, innej jednostce

organizacyjnej uprawnionej do wykonywania czynności bankowych lub ich

następcom prawnym można wytoczyć przed sąd właściwy dla miejsca

zamieszkania albo siedziby powoda. Zdaniem Sądu Rejonowego zastosowanie

reguł wykładni funkcjonalnej prowadzi do wniosku, że w art. 372 § 1 k.p.c. nie

chodzi o miejsce zamieszkania lub siedziby jakiegokolwiek powoda, lecz jedynie

powoda, który był stroną czynności bankowej, z której wywodzi się roszczenie

dochodzone pozwem. Powódka nie jest i nie była stroną czynności bankowej,

z której wywodzone jest roszczenie dochodzone pozwem. Bez znaczenia pozostaje

wskazanie w uzasadnieniu pozwu miejsca siedziby powódki jako podstawy

właściwości poznańskiego sądu, ponieważ art. 372 § 1 k.p.c. nie ma w niniejszej

sprawie zastosowania. W związku z tym sprawę należało przekazać według

właściwości ogólnej pozwanego.

Postanowieniem z 8 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił

zażalenie powódki na postanowienie Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto

i Wilda w Poznaniu z 28 marca 2025 r.

2. Postanowieniem z 15 października 2025 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy-

Woli w Warszawie na podstawie art. 441 k.p.c. zwrócił się do Sądu Najwyższego

o przekazanie sprawy z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości do rozpoznania

innemu sądowi, w szczególności jako sąd sugerowany wskazał Sąd Rejonowy

w Kielcach.

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie podał, że nie jest możliwe

zapewnienie prawa do rozpoznania niniejszej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki

przed Sądem Rejonowym dla Warszawy-Woli w Warszawie, ponieważ nie ma on

do tego warunków techniczno-organizacyjnych. Zwrócił uwagę na wzrost liczby

spraw związanych ze skorzystaniem z sankcji kredytu darmowego, w których

roszczenia – do jednego sądu – kierują podmioty masowo skupujące takie

III CO 1339/25

3

roszczenia. Strona powodowa wniosła powództwa w około siedmiu tysiącach

analogicznych spraw, oczekujących na przekazanie do Sądu Rejonowego dla

Warszawy-Woli w Warszawie, który już w chwili obecnej nie ma możliwości

kadrowych i lokalowych do ich rozpoznania. Wsparcie kadrowe w grupie sędziów

i asesorów jest niewystarczające, dodatkowo brakuje pomieszczeń, w których

orzecznicy w odpowiedniej liczbie mogliby podjąć pracę, gdyż szafy z aktami

znajdujące się dotychczas na korytarzach musiały zostać przeniesione do

pomieszczeń, w których pracują pracownicy sądu. Warunki lokalowe nie pozwalają

na przechowywanie takiej liczby akt, a w nieodległym czasie Straż Pożarna

zagroziła zamknięciem budynku Sądu z uwagi na zagrożenie pożarowe związane

z przechowywaniem akt na korytarzach.

Zdaniem Sądu Rejonowego niniejsza sprawa nie tylko nie będzie mogła

zostać rozpoznana bez nieuzasadnionej zwłoki, ale nawet w jakimkolwiek

rozsądnym terminie. Tym samym dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia za

przekazaniem sprawy do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania konsumenta.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

3. Zgodnie z art. 441 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na

społeczne postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. A limine można uznać, że

dotyczy to takich sytuacji, gdy rozpoznanie sprawy w danym sądzie, bez względu

na to przez którego sędziego, godziłoby w dobro wymiaru sprawiedliwości.

Dobro wymiaru sprawiedliwości nie jest tożsame ani z dobrem

(w szczególności sprawnym funkcjonowaniem) sądu rozpoznającego konkretną

sprawę lub z interesami prawnymi stron, ani też ze społecznym postrzeganiem

sądu jako organu bezstronnego. Wszystkie wymienione elementy stanowią bowiem

części składowe tej wartości. W stosowaniu art. 441 § 1 k.p.c. trzeba mieć jednak

na uwadze, że żaden z elementów nie dominuje nad pozostałymi. Wprawdzie

wymiar sprawiedliwości istnieje po to, by rozstrzygać indywidualne spory o prawo

III CO 1339/25

4

i tym samym zabezpieczać interesy prawne stron postępowań, jednak „dobro

wymiaru sprawiedliwości” trzeba każdorazowo rozumieć uniwersalistycznie, mając

na względzie nie tylko konkretną sprawę, ale też długofalowe konsekwencje

wynikające z decyzji o zastosowaniu art. 441 § 1 k.p.c. (postanowienia SN z 7 lipca

2020 r., IV CO 153/20, i z 11 maja 2024 r. III CO 481/24).

Podkreślić przy tym należy, że art. 441 k.p.c. wprowadza wyjątek od

konstytucyjnej (art. 45 ust. 1 Konstytucji) i kodeksowej zasady rozpoznawania

sprawy przez sąd właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle

(postanowienia SN: z 5 marca 2020 r., IV CO 44/20; z 15 maja 2020 r., II CO

106/20, i z 29 listopada 2022 r., III CO 1097/22). W szczególności pochopne

korzystanie przez Sąd Najwyższy z możliwości przekazania sprawy do innego sądu

może doprowadzić do skutku odwrotnego do zamierzonego, a wynikiem takiego

działania może być nawet osłabienie zaufania do niezależności sędziów oraz ich

zdolności do obiektywnego orzekania (postanowienia SN z 28 sierpnia 2020 r., V

CO 142/20, i z 24 czerwca 2021 r., I CO 74/21). Równocześnie instrument ten nie

może być postrzegany jako środek służący rozwiązywaniu problemów

organizacyjnych sądownictwa powszechnego lub zastępujący inne instytucje

procesowe, np. wyznaczenie sądu na podstawie art. 44, 442, 481 k.p.c. lub

wyłączenie sędziego na podstawie art. 48 i 49 k.p.c. (postanowienia SN: z 24

czerwca 2021 r., IV CO 104/21; z 22 czerwca 2022 r., III CO 552/22; z 22 maja

2024 r., III CO 504/24, i z 22 maja 2024 r., III CO 300/24).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczenie z punktu

widzenia dobra wymiaru sprawiedliwości może mieć wzgląd na prawo do

rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki jako jeden z elementów prawa do

rzetelnego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie

praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie, dnia 4 listopada

1950 r.). Jednocześnie podkreśla się, że także i w tym kontekście skorzystanie

z omawianej instytucji, która ma charakter wyjątkowy, uzależnione będzie od

wystąpienia w sprawie szczególnych okoliczności stanowiących realne zagrożenie

dla dobra wymiaru sprawiedliwości. Nawet uwzględniając ogromne obciążenie

sądów, w szczególności w dużych miastach, które może skutkować przewlekłością

postępowań w znacznej liczbie spraw, co stanowić będzie sytuację niepożądaną

III CO 1339/25

5

z punktu widzenia szeroko pojętego dobra wymiaru sprawiedliwości, nie sposób

uznać, by środkiem zaradczym na tę sytuację mogło być stosowanie w kolejnych

sprawach instytucji przewidzianej art. 441 k.p.c. Ratio legis tej instytucji dotyczy

bowiem wyeliminowania zagrożenia dobra wymiaru sprawiedliwości w wyjątkowych,

indywidualnie ocenianych sprawach, przy czym, jako szczególne kryterium oceny

tej przesłanki ustawodawca wskazał społeczne postrzeganie sądu jako organu

bezstronnego. Trudności w sprawnym rozpoznawaniu spraw wynikające

z warunków organizacji pracy sądów mające charakter „globalny", nie zaś

odnoszący się do konkretnego postępowania sądowego powinny być

przezwyciężane w ramach działań organizacyjnych należących do podmiotów

dysponujących odpowiednimi ku temu kompetencjami i nie mogą uzasadniać

przekazania sprawy w trybie art. 441 k.p.c. (postanowienia SN z 20 maja 2020 r.,

I CO 21/20, i z 5 marca 2021 r., I CO 18/21).

Zapewnienie prawidłowego podziału obciążenia orzeczniczego między

poszczególnymi sądami powszechnymi oraz rozwiązanie zarówno nagłych, jak

i bardziej nawarstwionych problemów organizacyjnych należą do władzy

ustawodawczej i wykonawczej. To one bowiem za pomocą regulacji ustroju

i właściwości sądownictwa, a także dzięki prowadzeniu odpowiedniej polityki

kadrowej sądów powszechnych, obowiązane są do stworzenia tym sądom

warunków umożliwiających planowanie i prowadzenie postępowań w sposób

zapewniający podsądnym pełną realizację prawa do sądu. Co do zasady zatem

konflikt między dobrem wymiaru sprawiedliwości rozumianym jako prawo do

rozpoznania konkretnej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki oraz prawem do

rozpoznania sprawy przez sąd właściwy miejscowo powinien być rozwiązywany

metodami systemowymi, a nie za pomocą instytucji przeznaczonych do sytuacji

jednostkowych i wyjątkowych (postanowienie SN z 23 stycznia 2020 r., I CO 4/20).

Sąd Najwyższy dostrzega trudną sytuację sądu przedstawiającego, zarówno

kadrową, jak i lokalową; ma pełną świadomość istniejących dysproporcji obciążenia

orzeczniczego w różnych sądach powszechnych oraz brak na przestrzeni wielu lat

realnych działań władzy ustawodawczej i wykonawczej podejmowanych tak dla

generalnego zmniejszenia obciążenia sędziów, jak i bardziej sprawiedliwego

rozłożenia spraw w skali kraju. Równocześnie jednak Sąd Najwyższy podkreśla,

III CO 1339/25

6

że możliwość przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu

z sądem występującym regulowana w art. 441 k.p.c. nie może być używana

w zastępstwie rozwiązań systemowych umożlwiających sprawne funkcjonowanie

sądownictwa jako całości. O próbę skonstruowania takiego rozwiązania występuje

bowiem w istocie Sąd Rejonowy. W sprawie nie występują żadne jednostkowe,

indywidualnie odnoszące się do konkretnego postępowania sądowego okoliczności

wskazujące, że rozpoznanie tej właśnie sprawy – z uwagi na dobro wymiaru

sprawiedliwości – powinno nastąpić w innym sądzie niż Sąd występujący.

W konsekwencji nawet istotne trudności organizacyjne, na które napotyka w swoim

funkcjonowaniu Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, wymagające

niewątpliwie pilnego systemowego rozwiązania, nie pozwalają na odstąpienie od

restrykcyjnej wykładni art. 441 k.p.c.

Z uwagi na powyższe orzeczono, jak w sentencji postanowienia.

(R.N.)

[a.ł]