Sąd Rejonowy chciał przekazać spór spółki z bankiem o kredyt darmowy. SN odmówił

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie, rozpoznając sprawę

z

powództwa

C. (poprzednio

H.)

spółki

z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. przeciwko Bankowi spółce

akcyjnej z siedzibą w W. o zapłatę kwoty wynikającej z zastosowania sankcji

kredytu

darmowego,

postanowieniem

z 4 listopada 2025 r. (sygn. akt II C 3874/25), na podstawie art. 441 k.p.c.,

zwrócił się do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy – z uwagi na dobro

III CO 1379/25

2

wymiaru sprawiedliwości – do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu,

wskazując jako propozycję Sąd Rejonowy w Kielcach.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd Rejonowy wskazał, że nie jest w stanie

rozpoznać sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, co – w jego ocenie – narusza art. 45

ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 k.p.c. Podkreślił wyjątkową sytuację obciążeniową

wynikającą z właściwości miejscowej obejmującej siedziby największych banków

i ubezpieczycieli, masowego wpływu spraw bankowych i ubezpieczeniowych oraz

gwałtownego wzrostu spraw dotyczących sankcji kredytu darmowego, w tym

ok. 7 000 analogicznych spraw skierowanych przez powoda do Sądu Rejonowego

Poznań-Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, oczekujących na przekazanie do tut.

Sądu. Wskazał również na braki lokalowe i kadrowe (obejmujące sędziów,

asesorów, asystentów sędziów i urzędników), zagrożenie pożarowe związane

z przechowywaniem akt, brak pomieszczeń dla orzeczników oraz trudności

w obsadzeniu etatów – asystentów sędziów i urzędników. Powołał się także na

raport Najwyższej Izby Kontroli dotyczący dysproporcji obciążenia sądów.

Dodatkowo podniósł, że sprawa została przekazana z Sądu Rejonowego Poznań-

Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu z naruszeniem art. 372 k.p.c. oraz zasady

domniemania prawdziwości wpisu w KRS, wskazując na – jego zdaniem – błędną

interpretację przepisów o właściwości miejscowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Art. 441 § 1 k.p.c. pozwala Sądowi Najwyższemu na przekazanie sprawy do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru

sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako

organu bezstronnego. Przepis ten stanowi odstępstwo od konstytucyjnej zasady

prawa do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP)

oraz od ustawowych reguł właściwości określonych w art. 15-42 k.p.c., wobec

czego podlega wykładni ścisłej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego:

z 5 marca 2020 r., IV CO 44/20). Zastosowanie art. 441 § 1 k.p.c. nie może

prowadzić do obejścia ani modyfikowania ustawowych zasad właściwości sądu, ani

zastępować środków prawnych służących kontroli czynności sądu, w tym

postanowień o przekazaniu sprawy.

III CO 1379/25

3

Pojęcie „dobra wymiaru sprawiedliwości” ma charakter klauzuli generalnej

i musi być interpretowane z uwzględnieniem celu, jakiemu służy wymiar

sprawiedliwości jako instytucja publiczna. Nie jest to wartość samoistna, lecz

instrumentalna – służy realizacji prawa do rzetelnego procesu i zapewnieniu

zaufania do sądów. Nie może być utożsamiane ani z interesem stron, ani z dobrem

organizacyjnym sądu, ani z samą sprawnością postępowania. Elementy te mogą

być brane pod uwagę, lecz żaden z nich nie ma charakteru dominującego.

Przesłanka „dobra wymiaru sprawiedliwości” obejmuje sytuacje szczególne,

w których rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy jest obiektywnie niemożliwe albo

mogłoby budzić uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego doprecyzowano, że chodzi zasadniczo o dwie

kategorie sytuacji: 1. uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sądu

właściwego, 2. realną, konkretną i wykazaną niemożność rozpoznania sprawy bez

nieuzasadnionej zwłoki. Problemy organizacyjne, kadrowe czy lokalowe sądów –

nawet jeśli rzeczywiste – co do zasady nie mieszczą się w zakresie tej przesłanki.

Należy przy tym odróżnić wyjątkową, obiektywną niemożność rozpoznania

konkretnej sprawy, która może uzasadniać zastosowanie art. 441 § 1 k.p.c., od

przewlekłości postępowania wynikającej z obciążenia sądu. Wzgląd na sprawność

postępowania co do zasady nie uzasadnia przekazania sprawy innemu sądowi

równorzędnemu. Zagrożenie przedłużaniem się postępowania – mimo że istotne

praktycznie – nie może determinować rozumienia dobra wymiaru sprawiedliwości

w sposób wyłącznie pragmatyczny.

Prawo do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy, także miejscowo, ma

charakter konstytucyjny i stanowi fundamentalne prawo obywatelskie; nie może być

pomijane na rzecz rozwiązań czysto praktycznych. Zasada szybkości postępowania

(art. 6 § 1 k.p.c.) nie ma pierwszeństwa nad zasadą wynikającą z art. 45 ust. 1

Konstytucji. W razie nadmiernych opóźnień ustawodawca przewidział odrębny

środek ochrony – skargę na przewlekłość postępowania – która umożliwia stronom

dochodzenie swoich praw bez ingerencji w konstytucyjnie gwarantowaną

właściwość sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 września 2024 r.,

III CO 757/24). Art. 441 § 1 k.p.c. nie może pełnić funkcji zastępczej, wobec tego

środka ani służyć do rozwiązywania problemów organizacyjnych lub systemowych

III CO 1379/25

4

sądu właściwego występującego o przekazanie sprawy. W konsekwencji przepis

ten może znaleźć zastosowanie jedynie wtedy, gdy sąd wnioskujący wykaże

istnienie konkretnych, obiektywnych i nieusuwalnych przeszkód uniemożliwiających

rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy albo gdy zachodzą uzasadnione

wątpliwości co do jego bezstronności. Twierdzenia ogólne, odnoszące się do

funkcjonowania sądu jako instytucji, nie spełniają tego wymagania.

Mając na uwadze przedstawione zasady wykładni art. 441 § 1 k.p.c. oraz

wyjątkowy charakter tego przepisu, należy stwierdzić, że argumenty przedstawione

przez Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli w Warszawie nie mieszczą się w zakresie

przesłanki „dobra wymiaru sprawiedliwości”. Z uzasadnienia postanowienia nie

wynika, aby istniały jakiekolwiek obiektywne podstawy uniemożliwiające

rozpoznanie sprawy przez sąd właściwy ani okoliczności wskazujące na potrzebę

jej przekazania innemu sądowi równorzędnemu na podstawie art. 441 § 1 k.p.c.

Argumenty odnoszące się wadliwego przekazania sprawy, naruszenia art.

372 k.p.c., domniemania prawdziwości wpisu w KRS czy błędnej interpretacji

właściwości miejscowej pozostają, poza zakresem kognicji Sądu Najwyższego

w postępowaniu z art. 441 § 1 k.p.c. Kontrola prawidłowości przekazania sprawy

między sądami równorzędnymi następuje w trybie zażalenia. W niniejszej sprawie

została ona przeprowadzona przez Sąd Okręgowy w Poznaniu, który

postanowieniem z 24 lipca 2025 r. (sygn. akt XV Cz 947/25) (k. 83) oddalił

zażalenie powoda na postanowienie Sądu Rejonowego Poznań-Nowe Miasto

i Wilda w Poznaniu z 6 maja 2025 r. (sygn. akt V C 1405/25), stwierdzające

niewłaściwość miejscową i przekazujące sprawę do rozpoznania do Sądu

Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie jako sądu właściwego rzeczowo

i miejscowo (k. 54). Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do ponownego badania

tych kwestii ani do ingerowania w ocenę dokonaną przez sądy właściwe, gdyż

prowadziłoby do naruszenia zasady niezawisłości sędziów oraz wyłączności

kognicji sądów powszechnych w zakresie ustalania właściwości.

Argumenty organizacyjne przedstawione przez występujący Sąd Rejonowy –

dotyczące przeciążenia wpływem spraw, braków kadrowych i lokalowych,

zagrożenia pożarowego oraz trudności w obsadzeniu etatów urzędniczych

III CO 1379/25

5

i asystenckich – nie mieszczą się w zakresie przesłanki „dobra wymiaru

sprawiedliwości” w rozumieniu art. 441 § 1 k.p.c. Przepis ten nie został ustanowiony

jako instrument służący rozwiązywaniu problemów systemowych wymiaru

sprawiedliwości – reagowaniu na braki kadrowe, usuwaniu problemów

infrastrukturalnych czy też korygowaniu dysfunkcji organizacyjnych – ani do

wyrównywania obciążenia sądów. Przekazanie jednostkowej sprawy nie usuwa

przyczyn wskazywanych przez sąd występujący i nie może zastępować działań

ustawodawczych lub administracyjnych w razie wystąpienia tego rodzaju

problemów organizacyjnych, jakie przedstawił Sąd Rejonowy, a wynikających

z masowego wpływu spraw o sankcję kredytu darmowego. Mają one charakter

systemowy i nie mogą być usuwane poprzez jednostkowe decyzje procesowe Sądu

Najwyższego. Usunięcie takich trudności wymaga działań o charakterze

ustawowym lub administracyjnym, natomiast tryb art. 441 § 1 k.p.c. nie służy

korygowaniu problemów systemowych, w tym wskazywanych przez sąd

występujący dysfunkcji organizacyjnych. Rozstrzygnięcie wydane w indywidualnej

sprawie nie jest w stanie oddziaływać na warunki funkcjonowania sądów ani

modyfikować zasad właściwości miejscowej. Argument ten pozostaje zatem bez

znaczenia dla oceny przesłanek zastosowania art. 441 § 1 k.p.c.

Ponadto przekazanie sprawy wymagałoby ustalenia, że inny sąd

równorzędny jest w stanie rozpoznać ją szybciej. Sąd Najwyższy nie dysponuje

danymi statystycznymi ani kompetencjami do badania aktualnego obciążenia

wszystkich potencjalnie właściwych sądów. Wybór sądu miałby zatem charakter

przypadkowy, co jest niedopuszczalne. Nadto art. 441 § 1 k.p.c. nie przewiduje

prowadzenia postępowania ustalającego w tym zakresie, a decyzja oparta na

założeniu, że w innym sądzie warunki rozpoznania sprawy są korzystniejsze, nie

znajduje obiektywnego potwierdzenia. Wskazanie przez sąd występujący Sądu

Rejonowego w Kielcach nie może zastąpić wykazania, że sąd ten dysponuje realną

możliwością szybszego rozpoznania sprawy. Brak jakichkolwiek danych

dotyczących jego obciążenia powoduje, że argument ten ma charakter czysto

hipotetyczny i nie może stanowić podstawy zastosowania art. 441 § 1 k.p.c.

Jedynym argumentem mogącym potencjalnie mieścić się w zakresie art. 441

§ 1 k.p.c. jest twierdzenie sądu występującego o niezdolności rozpoznania sprawy

III CO 1379/25

6

bez nieuzasadnionej zwłoki, które jednak nie zostało wykazane. Sąd Rejonowy dla

Warszawy-Woli w Warszawie ograniczył się bowiem do ogólnych stwierdzeń

dotyczących obciążenia tego Sądu jako całości, nie wskazując żadnych

konkretnych okoliczności odnoszących się do niniejszej sprawy. Nie przedstawiono

danych pozwalających stwierdzić, że w tej konkretnej sprawie istnieje obiektywna

i realna przeszkoda uniemożliwiająca podjęcie czynności procesowych ani że

przewlekłość byłaby nieunikniona. Wskazywane ryzyko przewlekłości stanowi

jedynie skutek problemów organizacyjnych sądu występującego o jej przekazanie,

a nie samodzielną przesłankę zastosowania art. 441 § 1 k.p.c. Przewidywane

opóźnienia, nawet jeśli rzeczywiste, nie zastępują wymogu wykazania konkretnej,

obiektywnej i nieusuwalnej przeszkody w rozpoznaniu tej sprawy przez sąd

właściwy. Regulacja zawarta w art. 441 § 1 k.p.c. nie służy kompensowaniu

trudności organizacyjnych sądu występującego ani zastępowaniu właściwych

środków ochrony praw stron.

W związku z powyższym Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie nie zachodzą

przesłanki do przekazania jej innemu sądowi równorzędnemu.

Dariusz Dończyk

(A.G.)

[SOP]