J.J. pozwał większość sędziów z Rybnika. SN nie przekazał sprawy

Postanowieniem z 19 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku wystąpił do

Sądu Najwyższego o przekazanie na podstawie art. 441 k.p.c. sprawy wywołanej

wnioskiem J.J. o wznowienie postępowania do rozpoznania innemu sądowi

równorzędnemu.

III CO 68/26

2

Sąd Okręgowy wskazał, że przeciwko wszystkim sędziom orzekającym

w II Wydziale Cywilnym Odwoławczym Sądu Okręgowego w Rybniku oraz wobec

większości sędziów orzekających w tym Sądzie J.J. zainicjował postępowania

sądowe, a w konsekwencji wobec tych sędziów zachodzą okoliczności tego

rodzaju, że mogłyby w powszechnym odbiorze społecznym wywołać uzasadnioną

wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie.

Zdaniem Sądu Okręgowego w tej sytuacji dobro wymiaru sprawiedliwości

przemawia za uznaniem, że sprawę powinien rozpoznać inny sąd równorzędny,

w którym nie pełni służby sędzia, wobec którego J.J. wytoczył powództwo.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 441 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli

wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na

postrzeganie sądu jako organu bezstronnego.

Przepis ten stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy

przez sąd miejscowo właściwy i z tej przyczyny przepis ten powinien być

interpretowany ściśle (zob. m.in. postanowienia SN: z 16 marca 2020 r., IV CO

18/20; z 10 września 2020 r., II CO 203/20; z 28 września 2021 r., II CO 72/21;

z 9 czerwca 2025 r., III CO 655/25; z 9 lutego 2026 r., III CO 77/26, i z 9 lutego

2026 r., III CO 79/26). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu sądowi

równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania

o bezstronności sądów, lecz przeciwnie – może budować przekonanie o łatwości

manipulowania ich ustawową właściwością (zob. m.in. postanowienia SN z 25

listopada 2009 r., III KO 81/09, OSNKW 2010, nr 2, poz. 20; z 24 lutego 2020 r.,

II PO 5/20; z 9 lutego 2026 r., III CO 77/26, i z 9 lutego 2026 r., III CO 79/26).

Okoliczności wynikające z dobra wymiaru sprawiedliwości powinny być realne

i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości jego funkcjonowania

(postanowienie SN z 9 lutego 2026 r., III CO 77/26).

Sąd Najwyższy nie dostrzegł potrzeby przekazania sprawy do rozpoznania

innemu sądowi równorzędnemu.

III CO 68/26

3

Po pierwsze, należy wskazać, że w Sądzie Okręgowym w Rybniku wciąż

pozostają sędziowie, wobec których J.J. nie wytoczył powództw, a zatem nie

dotyczą ich okoliczności, które potencjalnie mogłyby wpłynąć na odbieranie sądu

jako pozbawionego waloru bezstronności. Już z tej przyczyny wniosek o

przekazanie sprawy nie zasługiwał na uwzględnienie.

Po drugie, przesłanki stosowania art. 441 k.p.c. nie mogą być tożsame

z przesłankami zastosowania innych instrumentów ustawowych stworzonych w celu

zabezpieczenia standardu rozpoznawania sprawy przez bezstronny sąd,

w szczególności instrumentów wskazanych w art. 48 lub art. 49 k.p.c. Jeżeli

instytucja wyłączenia sędziego wystarcza do zabezpieczenia prawa strony do

rozpoznania jej sprawy przez bezstronny sąd, to nie występuje konieczność

modyfikowania określonej na podstawie ustawy właściwości sądu przy

wykorzystaniu art. 441 k.p.c. (zob. postanowienia SN z 25 czerwca 2025 r.,

III CO 653/25, i z 9 lutego 2026 r., III CO 77/26). Nawet w przypadku wyłączenia

wszystkich sędziów sądu podstawę prawną do wnioskowania o wyznaczenie sądu

równorzędnego stanowiłby art. 44, a nie art. 441 k.p.c.

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.

Marcin Krajewski

(E.M.)

[SOP]