Sędzia z Zielonej Góry pozwał bank. Sąd Najwyższy odmówił przekazania sprawy

Postanowieniem z dnia 17 listopada 2025 r. Sąd Rejonowy w Zielonej Górze,

w sprawie z powództwa B.Ż. i B.Ż.1 przeciwko Bank S.A. w W., o zapłatę zwrócił

się do Sądu Najwyższego na podstawie art. 441 k.p.c. o przekazanie sprawy do

rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu ze względu na dobro wymiaru

sprawiedliwości.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zasadzie, według której właściwość sądu jest uregulowana w ustawie

w sposób abstrakcyjny i generalny, towarzyszą wyjątki służące jej dopełnieniu,

a częściowo także uelastycznieniu. Wyjątkiem takim jest nie tylko art. 441 k.p.c.,

według którego Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu

sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru

sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na społeczne postrzeganie sądu jako

organu bezstronnego, lecz także art. 481 k.p.c., zgodnie z którym w przypadku

wyłączenia sędziego na podstawie art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. sąd występuje do sądu

nad nim przełożonego o wyznaczenie innego sądu do rozpoznania sprawy, a sąd

przełożony wyznacza inny równorzędny sąd.

Ostatni z powołanych przepisów ustanawia szczególny przypadek

właściwości delegowanej, jeżeli w okolicznościach sprawy zachodzi podstawa

wyłączenia sędziego ex lege wynikająca z art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c. Istota tego

rozwiązania sprowadza się do tego, że jeżeli w odniesieniu do jednego lub większej

liczby sędziów orzekających w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy występują

przesłanki wyłączenia z mocy prawa określone w art. 48 § 1 pkt 1-4 k.p.c., sąd ten

nie może rozpoznać sprawy, przy czym rozpoznanie sprawy należy w tym

przypadku rozumieć szeroko, a zatem nie tylko przez pryzmat oceny zasadności

żądania, lecz także jego dopuszczalności. Rola sądu przełożonego sprowadza się

zaś do zbadania, czy istotnie sędzia lub sędziowie sądu właściwego do

rozpoznania sprawy podlegają wyłączeniu z mocy prawa na podstawie art. 48 § 1

pkt 1-4 k.p.c., a w razie odpowiedzi twierdzącej – wyznaczenia innego sądu

równorzędnego celem rozpoznania sprawy.

III CO 7/26

3

Stosowanie art. 481 k.p.c. nie jest uzależnione od tego, któremu z sędziów

piastujących urząd w sądzie właściwym do rozpoznania sprawy sprawa została

przydzielona, jak również od tego, czy in casu zapadło postanowienie o wyłączeniu

sędziego, stwierdzające jedną z przyczyn wyłączenia z mocy prawa. Odmienna

wykładnia, uzależniająca stosowanie art. 481 k.p.c. od tego, który z sędziów sądu

właściwego został wylosowany do rozpoznania sprawy, względnie, od tego czy

odjęcie władzy jurysdykcyjnej sędziemu urzędującemu w tym sądzie w związku

z wyłączeniem z mocy ustawy zostało potwierdzone w trybie jurysdykcyjnym, nie

ma oparcia w brzmieniu przepisu i nie uwzględnia dostatecznie charakteru

wyłączenia sędziego następującego ipso iure; prowadziłaby ona ponadto do

rezultatów sprzecznych z celem art. 481 k.p.c. (por. druk sejmowy VIII kadencji nr

3137, pkt 15; w orzecznictwie np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

29 grudnia 2020 r., V CO 169/20, z dnia 11 lutego 2021 r., II PUO 10/21, z dnia

31 marca 2021 r., I CO 35/21, z dnia 25 sierpnia 2022 r., III CO 594/22 i z dnia

28 lipca 2023 r., III CO 482/23).

Przepis art. 481 k.p.c., z racji tożsamości celów, węższego zakresu

zastosowania i przewidzianego w nim automatyzmu, ma zarazem pierwszeństwo

względem trybu przewidzianego w art. 441 k.p.c., który wymaga indywidualnej

oceny przez Sąd Najwyższy, czy za zmianą abstrakcyjnych reguł właściwości

miejscowej określonych w ustawie przemawia dobro wymiaru sprawiedliwości (por.

np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2024 r., III CO

1153/24 i powołane tam dalsze orzecznictwo).

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego wynikało, że powodem jest

sędzia piastujący urząd w Sądzie Rejonowym w Zielonej Górze, właściwym do

rozpoznania sprawy. W tym stanie rzeczy, wobec tego sędziego zachodzi

przyczyna wyłączenia ex lege (art. 48 § 1 pkt 1 in initio k.p.c.), co uzasadniało

wystąpienie przez Sąd właściwy do sądu przełożonego na podstawie art. 481 k.p.c.,

nie zaś do Sądu Najwyższego. W tym stanie rzeczy należało odmówić przekazania

sprawy, wyjaśniając jednocześnie, że wobec konieczności zastosowania art. 481

k.p.c. nie zachodziła potrzeba oceny motywów powołanych przez Sąd Rejonowy,

mających przemawiać za przekazaniem sprawy innemu sądowi równorzędnemu ze

względu na dobro wymiaru sprawiedliwości.

III CO 7/26

4

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.

Paweł Grzegorczyk

(K.G.)

[SOP]