Sąd Najwyższy oddalił zażalenie, bo wartość zaskarżenia w kasacji nie może wzrosnąć

Wyrokiem z 20 maja 2024 r., wydanym w sprawie z powództwa P. R.

przeciwko J. P. o ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia umowy spółki jawnej

przez wspólnika, Sąd Rejonowy dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi oddalił powództwo.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód wskazując w niej jako wartość

przedmiotu zaskarżenia 10 000 zł, tj. taką samą kwotę jak wartość przedmiotu sporu

wskazana w pozwie.

Wyrokiem z 12 maja 2025 r. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił apelację.

Od ww. wyroku powód wniósł skargę kasacyjną, w której określił wartość

przedmiotu zaskarżenia na 80 000 zł.

Postanowieniem z 26 listopada 2025 r. Sąd Okręgowy w Łodzi odrzucił skargę

kasacyjną jako niedopuszczalną.

Powyższe orzeczenie zaskarżył zażaleniem powód, zarzucając naruszenie:

art. 3986 § 2 w zw. art 3982 § 1 k.p.c.; art. 228 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c.; art.

233 § 1 w zw. z art. 3271 § 1 k.p.c.; art. 39821 w zw. z art. 368 § 2 w zw. z art.

25 § 1 k.p.c.; art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.

We wnioskach skarżący domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia

i jego uchylenia ewentualnie uchylenia go i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zażalenie okazało się nieuzasadnione.

W pierwszej kolejności rozważenia wymagał zarzut nieważności

postępowania, gdyż powołanie się skarżącego na naruszenie art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c.

w istocie zmierzało do wywołania takiego skutku. Zgodnie z tym przepisem sędzia

jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach, w których w instancji niższej brał

udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu

prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz

w sprawach, w których występował jako prokurator. Z kolei w myśl art. 379 pkt

4 k.p.c. nieważność postępowania zachodzi m.in. jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał

udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.

III CZ 134/26

3

W okolicznościach niniejszej sprawy ww. zarzut okazał się zupełnie chybiony.

Sytuacja opisana przez skarżącego w zażaleniu, a więc rozpoznanie przez sędziego,

który aktualnie wydał zaskarżone postanowienie, zażalenia na postanowienie

w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie XIII Gz 344/23, w ogóle nie

podpada pod uregulowanie zawarte w art. 48 § 1 pkt 5 k.p.c. Sędzia K. W. musiałby

brać udział w wydaniu orzeczenia w niższej instancji, które zostało zaskarżone.

Tymczasem, pan sędzia wydał orzeczenie nie w trybie instancyjnym, ale o

odrzuceniu skargi kasacyjnej.

Kolejne zarzuty zawarte w zażaleniu w istocie ogniskują się wokół

problematyki wartości przedmiotu zaskarżenia, umożliwiającej wniesienie skargi

kasacyjnej.

Na wstępie podkreślenia wymaga – choć strony nie eksponowały tej kwestii –

że sprawa o ustalenie bezskuteczności wypowiedzenia umowy spółki jawnej przez

wspólnika ma majątkowy charakter. W związku z tym znajdzie w tej sytuacji

zastosowanie art. 3982 § 1 k.p.c., który stanowi m.in., że skarga kasacyjna jest

niedopuszczalna w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu

zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy złotych.

Bezspornie, zarówno w pozwie, jak i w apelacji, odpowiednio wartość

przedmiotu sporu i wartość przedmiotu zaskarżenia, zostały określone przez

skarżącego na 10 000 zł. Następnie, ale już w skardze kasacyjnej, wskazano wartość

przedmiotu zaskarżenia na 80 000 zł.

Na wstępie podkreślić należy, że w zasadzie powszechnie przyjmuje się

w aktualnej judykaturze, iż Sąd Najwyższy nie jest związany wskazaniem wartości

przedmiotu zaskarżenia dokonanym w postępowaniu przed sądami powszechnymi.

Na etapie postępowania kasacyjnego rozstrzygającego znaczenia nie ma zatem

okoliczność, że wartość przedmiotu zaskarżenia podana w skardze kasacyjnej

odpowiada wartości wskazanej w apelacji. Wprawdzie art. 25 § 2 k.p.c. wyklucza

możliwość badania, bez zarzutu drugiej strony, wartości przedmiotu sporu po

doręczeniu pozwu, jednak zasada ta nie dotyczy etapu kontroli dopuszczalności

skargi kasacyjnej. Sąd Najwyższy może więc każdorazowo poddać tę wartość

weryfikacji na podstawie materiału sprawy - z pominięciem reguł określonych w art.

25 i 26 k.p.c. (zob. m.in. postanowienie SN z 13 maja 2026 r., II CSKP 519/24).

III CZ 134/26

4

Istotne jednakże jest to, w jaki sposób należy wykładać ww. powszechne

reguły. Przede wszystkim sprawdzenie wartości przedmiotu zaskarżenia jest

niezbędne wówczas, gdy od tej wartości zależy dopuszczalność skargi kasacyjnej

(zob. m.in. postanowienie SN z 22 października 2014 r., II CSK 235/14). Jednakże

nie chodzi tu o sytuację poszukiwania przez Sąd Najwyższy takiej wartości, która

umożliwiałaby wniesienie skargi kasacyjnej w przypadku określenia jej przez stronę

poniżej 50 000 zł. Byłaby to niedopuszczalna ingerencja w treść skargi kasacyjnej,

w tym wypadku wbrew art. 3984 § 3 k.p.c. Natomiast – jak już wskazano powyżej –

przesłanki dopuszczalności skargi kasacyjnej – wszystkie – podlegają badaniu

w celu wyeliminowania tych, które nie pozwalają na wniesienie tego nadzwyczajnego

środka zaskarżenia. Pamiętać bowiem należy, że skarga kasacyjna ma

sformalizowany charakter i nie bez przyczyny wniesienie jej ustawodawca zastrzegł

dla profesjonalistów. Nadto, winno być poza sporem, dopuszczalność skargi

kasacyjnej podlega badaniu nie tylko przez Sąd Najwyższy, ale także - a nawet

przede wszystkim - przez sąd drugiej instancji (art. 3986 § 2 k.p.c.) – zob.

postanowienie SN z 7 maja 2026 r., III CZ 333/22.

Rodzi się pytanie, według jakich zasad Sądy (Sąd Najwyższy bądź sąd drugiej

instancji) dokonują weryfikacji wartości przedmiotu zaskarżenia, określonej

w skardze kasacyjnej. Otóż przede wszystkim kierują się zasadą, że wartość ta,

z zastrzeżeniem sytuacji szczególnych, nie może przekraczać wartości przedmiotu

zaskarżenia w postępowaniu apelacyjnym. Odpowiednie stosowanie art. 19-24 k.p.c.

do oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej nie może

uzasadniać jej aktualizacji przez podwyższenie ponad wartość dotychczasową,

a tożsamość zakresu rozstrzygnięcia kwestionowanego w apelacji i w skardze

kasacyjnej wyłącza dopuszczalność oznaczenia w skardze wartości przedmiotu

zaskarżenia w kwocie innej niż poprzednio w apelacji (zob. postanowienie SN

z 21 listopada 2024 r., III CZ 129/24). Z kolei zasygnalizowane sytuacje szczególne,

to takie, gdy nastąpiło rozszerzenie powództwa albo zasądzenie ponad żądanie (zob.

uzasadnienie ostatnio przytoczonego postanowienia, a także m.in. T. Wiśniewski [w:]

D. Dończyk i in., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II. Artykuły 367–

505(39), Warszawa 2021, teza 10 do art. 3982).

Tymczasem skarżący, pomimo, że w pozwie i w apelacji podał wartości sporu

i zaskarżenia na 10 000 zł, w skardze kasacyjnej określił tę wartość na 80 000 zł.

III CZ 134/26

5

Powoływanie się na pomyłkę bądź doszukiwanie się innych podstaw ustalenia

wskazanej kwoty nie jest przekonujące, a w szczególności brak tu przesłanek aby

uznać, że nastąpiło rozszerzenie powództwa albo zasądzenie ponad żądanie.

W tym stanie rzeczy, pozostałe zarzuty sformułowane w zażaleniu również

okazały się nieuzasadnione.

Z tych też względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art.

3941 § 1 i § 3 k.p.c. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. Natomiast

w przedmiocie kosztów postępowania zażaleniowego orzeczono zgodnie z art.

108 § 1, art. 98 w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.

Jacek Grela

[S.J.]

[a.ł]