Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach w sporze spółki z M.B.

Sąd Okręgowy w Kielcach wyrokiem z 29 kwietnia 2026 r. uchylił wyrok Sądu

Rejonowego w Kielcach z 12 grudnia 2025 r. i przekazał sprawę do ponownego

rozpoznania. Sąd drugiej instancji stwierdził, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty

sprawy, ponieważ nie wskazał i nie wyjaśnił podstawy prawnej rozstrzygnięcia

z przytoczeniem przepisów prawa, wobec czego nie było możliwe stwierdzenie, które

dowody stały się podstawą tego rozstrzygnięcia, a które były bezwartościowe,

zbędne lub niewiarygodne.

Zażalenie na powyższy wyrok wniósł powód G. sp. z o.o. w K., zaskarżając

wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania. Skarżący zarzucił naruszenie art. 386 § 4 k.p.c; art. 3271 § 1 pkt 1 i 2

oraz § 2 k.p.c.; art. 381, 382 k.p.c.; art. 386 § 4 w zw. z art. 382, art. 381 k.p.c.; art.

233 k.p.c.; art. 3271 § 1 k.p.c.

W odpowiedzi na zażalenie pozwany wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie

kosztów postępowania zażaleniowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Rozpoznając przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie na kasatoryjne

orzeczenie sądu drugiej instancji, Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd ten

prawidłowo zastosował art. 386 § 2 lub § 4 k.p.c. Sąd drugiej instancji może bowiem

uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko

w przypadku nieważności postępowania (§ 2), nierozpoznania przez sąd pierwszej

instancji istoty sprawy albo gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia przez ten

sąd postępowania dowodowego w całości (§ 4).

Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne służy więc przeprowadzeniu kontroli,

czy orzeczenie zostało prawidłowo oparte na jednej z tych przesłanek, a zatem,

czy powołana przez sąd rozpoznający apelację przyczyna uchylenia odpowiada

ustawowej podstawie. Przedmiotem badania przy rozpoznaniu zażalenia jest

istnienie procesowych podstaw wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia

kasatoryjnego, zamiast merytorycznego zakończenia sprawy (postanowienia SN:

z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41; z 14 marca 2019 r.,

IV CZ 94/18).

III CZ 142/26

3

Sąd Najwyższy przyjmuje konsekwentnie, że rozstrzygnięcie o uchyleniu

orzeczenia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania następuje w razie

stwierdzenia takich wad orzeczenia w postępowaniu sądu pierwszej instancji, których

sąd drugiej instancji nie może sam usunąć, wydając orzeczenie reformatoryjne.

Prowadzenie przez sąd drugiej instancji uzupełniającego postępowania

dowodowego i orzekanie reformatoryjne powinno zatem stanowić regułę, gdyż

odpowiada założeniom apelacji pełnej. Przemawia to za ścieśniającą wykładnią

przyczyn uchylenia orzeczenia określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c.

2. Pojęcie nierozpoznania istoty sprawy interpretowane jest jako wadliwość

rozstrzygnięcia, polegająca na wydaniu przez sąd pierwszej instancji orzeczenia,

które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, bądź na zaniechaniu

zbadania przez ten sąd materialnej podstawy żądania albo oceny merytorycznych

zarzutów strony przy bezpodstawnym przyjęciu, że istnieje przesłanka

materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. m.in.

postanowienie SN z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999 nr 1, poz. 22,

oraz wyroki SN z 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, i z 12 listopada 2007 r.,

I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 2).

Wykładnia językowa, systemowa i funkcjonalna tego zwrotu pozwala

na przyjęcie, że wszelkie inne wady rozstrzygnięcia, dotyczące naruszeń prawa

materialnego, czy też procesowego (poza nieważnością postępowania

i nieprzeprowadzeniem postępowania dowodowego w całości), nie uzasadniają

uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Tego

rodzaju braki w postępowaniu dowodowym i uchybienia prawu materialnemu

popełnione w procesie subsumpcji powinny być w systemie apelacji pełnej

załatwiane bezpośrednio w postępowaniu apelacyjnym (postanowienie SN z 27

lutego 2020 r., I CZ 2/20).

W szczególności w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że oceny

o nierozpoznaniu istoty sprawy nie uzasadnia niedostateczne rozważenie przez sąd

pierwszej instancji przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie

w sprawie, ani tym bardziej niedostateczne uzasadnienie wyrażonego w tym

zakresie stanowiska. Sąd drugiej instancji jest zobowiązany samodzielnie dokonać

oceny prawnej dochodzonego żądania i skonfrontować ją z zaskarżonym

III CZ 142/26

4

orzeczeniem oraz uzasadniającymi go motywami, nie będąc przy tym ograniczony

zarzutami apelacji (tak m.in. postanowienie SN z 19 marca 2014 r., I CZ 18/14).

3. Nie jest wobec tego trafne stanowisko Sądu drugiej instancji, że Sąd

Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, ponieważ nie wskazał i nie wyjaśnił podstawy

prawnej rozstrzygnięcia. Takie uchybienie, wobec niespełnienia przez uzasadnienie

Sądu pierwszej instancji ustawowych wymagań, może stanowić o naruszeniu

art. 3271 § 1 pkt 2 k.p.c. Należy jednak przypomnieć, że uchybienia w zakresie

konstrukcji i merytorycznej zawartości uzasadnienia mogą potwierdzać pogląd

o nierozpoznaniu istoty sprawy wyjątkowo jedynie wówczas, kiedy treść

uzasadnienia nie pozwala odtworzyć przesłanek faktycznych i prawnych

rozumowania sądu i stwierdzić, o czym sąd ten orzekał i dlaczego wydał takie, a nie

inne rozstrzygnięcie. Uchybienia muszą więc być kardynalne, o wyjątkowym

nasileniu (postanowienie SN z 18 maja 2016 r., V CZ 18/16).

W okolicznościach sprawy taka sytuacja nie zachodzi. Sąd pierwszej instancji

ustalił stan faktyczny i wskazał, na podstawie których dowodów poczynił ustalenia

faktyczne, a którym dowodom odmówił wiarygodności (art. 3271 § 1 pkt 1 k.p.c.).

Odniósł się również do zasadności dochodzonego w sprawie roszczenia i wyjaśnił,

dlaczego uznał je za uzasadnione i w jakim zakresie. Rację ma Sąd Okręgowy,

że Sąd pierwszej instancji nie dokonał kwalifikacji prawnej – nie wyjaśnił podstawy

prawnej wyroku i nie przytoczył przepisów prawa, naruszając w sposób oczywisty

art. 3271 § 1 pkt 2 k.p.c. Nie ma jednak przeszkód, aby Sąd Okręgowy, uwzględniając

poczynione ustalenia faktyczne i zarzuty apelacji, dokonał samodzielnej kwalifikacji

prawnej dochodzonego roszczenia i na tej podstawie ocenił zasadność apelacji.

Wymaga podkreślenia, że postępowanie apelacyjne nie pełni tylko funkcji kontrolnej,

ale przede wszystkim ma na celu merytoryczną ocenę zasadności roszczenia. Rola

sądu drugiej instancji przy dokonywaniu kwalifikacji prawnej jest taka sama jak sądu

pierwszej instancji, a oba Sądy meriti dysponują w tym zakresie takimi samymi

instrumentami procesowymi.

4. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok i nie rozstrzygał o kosztach postępowania

zażaleniowego, skoro obowiązek rozstrzygania przez sąd właściwy przy ponownym

rozpoznaniu sprawy o kosztach postępowania zażaleniowego toczącego się przed

III CZ 142/26

5

Sądem Najwyższym wynika wprost z ustawy (tak postanowienie SN z 8 listopada

2019 r., V CZ 50/19, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 18).

(D.Z.)

[a.ł]