Opinia pełnomocnika z urzędu przeciwko kasacji. SN utrzymał odrzucenie skargi

Wyrokiem z 18 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił apelację

powódki A.W. od wyroku Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia w

Warszawie z 21 lipca 2022 r., oddalającego powództwo skierowane przeciwko

Skarbowi Państwa – […] o zapłatę kwoty 70 000 zł tytułem zadośćuczynienia.

Postanowieniem z 5 marca 2024 r. Referendarz sądowy w Sądzie

Okręgowym w Warszawie zwolnił powódkę od kosztów sądowych w całości, w tym

III CZ 192/25

2

w postępowaniu, które powódka zamierza zainicjować skargą kasacyjną od wyroku

z 18 grudnia 2023 r. i ustanowił dla niej w tym celu pełnomocnika z urzędu.

Wyznaczony 18 marca 2024 r. przez Okręgową Radę Adwokacką

w Warszawie pełnomocnik z urzędu poinformował Sąd o sporządzeniu opinii

o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.

W piśmie z 27 maja 2024 r. powódka złożyła ponowny wniosek

o ustanowienie adwokata z urzędu w celu sporządzenia skargi kasacyjnej od

wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 18 grudnia 2023 r.

Postanowieniem z 17 lipca 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił

wniosek powódki, a postanowieniem z 18 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy

w Warszawie oddalił zażalenie powódki na postanowienie z 17 lipca 2024 r.

31 marca 2025 r. ustanowiony przez powódkę pełnomocnik wniósł skargę

kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 18 grudnia 2023 r. wraz

z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia.

W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi

kasacyjnej powódka podniosła, że ustanowiony dla niej pełnomocnik z urzędu

wydał opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, a jej wniosek

o wyznaczenie innego pełnomocnika z urzędu, który złoży skargę kasacyjną został

oddalony. Zamierzała ustanowić pełnomocnika z wyboru, ale jej sytuacja materialna

nie pozwalała na to. Stopniowa poprawa sytuacji materialnej umożliwiła jej dopiero

24 marca 2025 r. ustanowienie pełnomocnika z wyboru. W związku z czym termin

do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej

rozpoczął bieg 24 marca 2025 r.

Ponadto wskazała, że złożyła wniosek o uzasadnienie wyroku Sądu drugiej

instancji i spodziewała się, iż wyrok ten wraz z uzasadnieniem zostanie jej

doręczony bezpośrednio, nie zaś ustanowionemu pełnomocnikowi z urzędu.

Postanowieniem z 20 maja 2025 r. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił

wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (pkt. 1) oraz

odrzucił skargę kasacyjną (pkt 2).

III CZ 192/25

3

Sąd Okręgowy wyjaśnił, że brak wystarczających środków na wynagrodzenie

pełnomocnika z wyboru nie uzasadnia przyjęcia, iż dokonanie w terminie czynności

procesowej w postaci wniesienia skargi kasacyjnej nie było możliwe. Powódka

złożyła wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, który został uwzględniony.

Dlatego też nawet gdyby przyjąć, że powódka rzeczywiście nie dysponowała

wystarczającymi zasobami finansowymi na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika

we własnym zakresie, to ta okoliczność nie determinowała braku możliwości

złożenia skargi kasacyjnej z zachowaniem ustawowego terminu, skoro powódka

mogła korzystać z pomocy pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla niej w tym

celu.

W zażaleniu powódka zaskarżając postanowienie Sądu Okręgowego

z 20 maja 2025 r. w całości wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie: 1) art. 168 § 1 k.p.c.

przez uznanie, że powódka miała możliwość złożenia skargi kasacyjnej w terminie,

a uchybienie terminowi jest zawinione bowiem powódka mogła korzystać z pomocy

pełnomocnika z urzędu; 2) art. 3986 § 2 k.p.c., będące konsekwencją naruszenia

art. 169 § 1 k.p.c. przez odrzucenie skargi kasacyjnej, pomimo że sytuacja

powódki uzasadnia przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz przywrócenie

terminu do złożenia skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

1. Powódka w ustawowym terminie złożyła wniosek o sporządzenie

uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego z 18 grudnia 2023 r. i doręczenia jej

odpisu tego wyroku z uzasadnieniem (k. 314) (zob. też postanowienia Sądu

Najwyższego z 16 maja 2006 r., III UZ 6/06, z 5 listopada 2009 r., I CZ 66/09).

Wprawdzie odpis wyroku z uzasadnieniem został błędnie doręczony

pełnomocnikowi z urzędu ustanowionemu postanowieniem Sądu Okręgowego

z 25 listopada 202 r. (k. 232), a zatem przed nowelizacją art. 91 k.p.c., gdyż

z chwilą wydania wyroku przez Sąd drugiej instancji jego umocowanie wygasło,

jednakże ostatecznie odpis wyroku z uzasadnieniem został doręczony także

pełnomocnikowi z urzędu, ustanowionemu w celu wniesienia skargi kasacyjnej oraz

reprezentowania powódki w postępowaniu kasacyjnym (k. 340, 349, 351 i 353).

III CZ 192/25

4

2. Powódka zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego z 20 maja 2025 r.

w całości. Tymczasem postanowienie o odmowie przywrócenia terminu do

wniesienia skargi kasacyjnej jako niekończące postępowania w sprawie, jest

niezaskarżalne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 27 listopada 2024 r.,

I UZ 2/24 i powołane w uzasadnieniu orzecznictwo). Takim orzeczeniem jest

natomiast postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Zgodnie z art. 3941 § 1

i §11 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu

drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na postanowienie sądu drugiej

lub pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, a także na wyrok sądu drugiej instancji uchylający

wyrok sądu pierwszej instancji i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania.

Dlatego zażalenie na postanowienie o oddaleniu wniosku o przywrócenie

terminu do wniesienia skargi kasacyjnej jako niedopuszczalne podlegało

odrzuceniu na podstawie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 3986 § 3 k.p.c.

Oczywiście w ramach zażalenia na postanowienie sądu drugiej instancji

o odrzuceniu skargi kasacyjnej strona może domagać się kontroli niezaskarżalnego

postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego wniosek o przywrócenie terminu

do wniesienia skargi kasacyjnej w trybie art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c.

w zw. z art. 380 k.p.c. i 397 § 3 k.p.c., gdyż postanowienie to miało wpływ na

postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Jednak koniecznym warunkiem

przeprowadzenia takiej kontroli jest zawarty w zażaleniu stosowny wniosek w tej

materii (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2010 r., V CZ 62/09,

z 4 grudnia 2013 r., II CZ 83/13, z 26 stycznia 2018 r., II CZ 95/17 i z 8 października

2020 r., I CZ 51/20). W zażaleniu powódki sporządzonym przez zawodowego

pełnomocnika brak takiego wniosku.

Traktując jednak zaskarżenie przez powódkę postanowienia Sądu

Okręgowego o oddaleniu jej wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi

kasacyjnej, także jako wniosek o przeprowadzenie kontroli tego orzeczenia w trybie

art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z art. 380 k.p.c. i 397 § 3 k.p.c.,

w kontekście podniesionych w zażaleniu zarzutów, należy w pełni podzielić

stanowisko Sądu Okręgowego w Warszawie. Dla powódki został ustanowiony

III CZ 192/25

5

pełnomocnik z urzędu, a zatem została jej zapewniona możliwość wniesienia skargi

kasacyjnej. Okoliczność, że pełnomocnik z urzędu sporządził opinię o braku

podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej sama przez się nie oznacza, że w takim

przypadku zachodzą przesłanki do dokonania czynności procesowej w postaci

wniesienia skargi kasacyjnej, a z uwagi na upływ ustawowego terminu zachodzą

przesłanki do przywrócenia terminu do jej wniesienia. Oczywiście powódka nie

ponosi winy za to, że ustanowiony pełnomocnik z urzędu nie wniósł skargi

kasacyjnej, ale ustawodawca przewidział możliwość sporządzenia przez

pełnomocnika z urzędu ustanowionego w związku z postępowaniem kasacyjnym

opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 118 § 5 k.p.c.).

Ustanowienie pełnomocnika z urzędu w związku z postępowaniem kasacyjnym nie

zawsze więc oznacza, że zostanie wniesiona przez niego skarga kasacyjna jako

nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnego orzeczenia sądu drugiej

instancji. Powódka nie wykazywała, że opinia ta nie została sporządzona

z zachowaniem należytej staranności oraz aby zaistniały podstawy do

zastosowania art. 118 § 6 k.p.c. Zresztą ta problematyka była badana w związku

z wnioskiem powódki o ustanowienie innego pełnomocnika z urzędu i zakończyła

się oddaleniem zażalenia powódki na odmowę ustanowienia innego pełnomocnika

z urzędu (zob. postanowienia Sąd Okręgowy w Warszawie z 17 lipca 2024 r.

i z 18 listopada 2024 r. k.370, 378, 391, 398-399).

W takim stanie rzeczy, skoro postanowienie o oddaleniu wniosku powódki

o przywrócenie jej terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, nie zostało skutecznie

podważone przez powódkę zarówno pod względem formalnym (przez wzgląd na

konieczność złożenia w ramach zażalenia stosownego wniosku o kontrolę

prawidłowości orzeczenia niezaskarżalnego), jak i merytorycznym (brak wykazania,

że opinia pełnomocnika z urzędu o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej

nie została sporządzona z zachowaniem należytej staranności), to odrzucenie

skargi kasacyjnej jako wniesionej po upływie ustawowego terminu jest prawidłowe.

Z tych względów w odniesieniu do pkt 2 zaskarżonego postanowienia Sąd

Najwyższy orzekł na podstawie art. 39814 k.p.c. w zw. z art. 394¹ § 3 k.p.c.

III CZ 192/25

6

Władysław Pawlak

[PG]

[a.ł]