Bank dochodził zapłaty z poręczenia wekslowego klientki. SN oddalił jej zażalenie na uchylenie wyroku

Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 29 sierpnia 2025 r., VII AGa

170/24, uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 9 listopada 2023 r., XX GC

301/22.

W przekonaniu Sądu Apelacyjnego nie doszło do rozpoznania istoty sprawy.

Zdaniem Sądu odwoławczego w niniejszej sprawie nie można stwierdzić, na jakiej

podstawie faktycznej i prawnej Sąd pierwszej instancji rozstrzygnął

o bezzasadności powództwa wobec G.N. Wskazał, że nie jest w stanie odkodować,

czy podstawą oddalenia powództwa jest art. 5 k.c., czy Sąd Okręgowy uznał

umowę za nieważną na zasadzie art. 58 §1 lub 2 k.c., czy też ocenił, iż pewne

III CZ 250/25

2

postanowienia umowy kredytowej są abuzywne i w konsekwencji nie wiążą

pozwanej, a skutkiem tego ma być upadek udzielonego przez pozwaną poręczenia

wekslowego. Sąd Apelacyjny wskazał również, że nie można odtworzyć toku

rozumowania Sądu pierwszej instancji, który przedstawia szerokie teoretyczne

rozważania odnośnie pewnych zagadnień materialnoprawnych, zaś przyjęte ad

casum konkluzje albo wcale się z nim nie wiążą, albo ten związek uzasadniony jest

w sposób bardzo luźny, a przede wszystkim przy jednoczesnym zaniechaniu

wskazania podstawy faktycznej, której ustalenie powinno poprzedzać zastosowanie

norm prawa materialnego. Dalej Sąd drugiej instancji zaznaczył, że Sąd Okręgowy

nie wskazał, jakie konkretnie postanowienia umowy uznaje za abuzywne czy

dotknięte sankcją nieważności. Przeprowadzone rozważania cechuje wysoki

poziom ogólności, co powoduje, że nie można odtworzyć toku rozumowania Sądu,

który doprowadził do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd Apelacyjny

zaznaczył, że motywy zawarte w pisemnym uzasadnieniu nie pozwalają stwierdzić,

by Sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy. Uchybienia w zakresie

konstrukcji i merytorycznej zawartości uzasadnienia czynią niemożliwym

odtworzenie przesłanek faktycznych i prawnych rozumowania Sądu Okręgowego

i stwierdzenie, o czym ten Sąd orzekał i dlaczego wydał takie, a nie inne

rozstrzygnięcie.

Zażalenie na ten wyrok wniosła pozwana, zaskarżając go w całości,

wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 386 § 4 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznając przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. zażalenie na kasatoryjne

orzeczenie sądu drugiej instancji, Sąd Najwyższy bada jedynie, czy sąd ten

prawidłowo zastosował art. 386 § 2 lub § 4 k.p.c. Sąd drugiej instancji może

bowiem uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania

tylko w przypadku nieważności postępowania (§ 2), nierozpoznania przez sąd

pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy zachodzi konieczność przeprowadzenia

przez ten sąd postępowania dowodowego w całości (§ 4).

III CZ 250/25

3

Zażalenie na orzeczenie kasatoryjne służy przeprowadzeniu kontroli, czy

orzeczenie zostało prawidłowo oparte na jednej z tych przesłanek, a zatem, czy

powołana przez sąd rozpoznający apelację przyczyna uchylenia odpowiada

ustawowej podstawie. Przedmiotem badania przy rozpoznaniu zażalenia jest więc

istnienie procesowych podstaw wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia

kasatoryjnego, zamiast merytorycznego zakończenia sprawy (zob. postanowienia

SN: z 7 listopada 2012 r., IV CZ 147/12, OSNC 2013, nr 3, poz. 41; z 14 marca

2019 r., IV CZ 94/18).

Sąd Najwyższy przyjmuje konsekwentnie, że rozstrzygnięcie o uchyleniu

wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania następuje w razie

stwierdzenia takich wad orzeczenia w postępowaniu sądu pierwszej instancji,

których sąd drugiej instancji nie może sam usunąć, wydając wyrok reformatoryjny.

Prowadzenie przez sąd drugiej instancji uzupełniającego postępowania

dowodowego i orzekanie reformatoryjne powinno zatem stanowić regułę, gdyż

odpowiada założeniom apelacji pełnej. Przemawia to za ścieśniającą wykładnią

przyczyn uchylenia orzeczenia określonych w art. 386 § 2 i 4 k.p.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, że do

nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu

pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy

zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych

zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka

materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. m.in. wyroki SN:

z 23 września 1998 r., II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22, i z 12 lutego

2002 r., I CKN 486/00, oraz postanowienia SN: z 26 listopada 2012 r., III SZ 3/12;

z 15 lutego 2013 r., I CZ 186/12; z 26 marca 2014 r., V CZ 14/14; z 27 czerwca

2014 r., V CZ 41/14; z 4 września 2014 r., II CZ 41/14; z 4 września 2014 r., II CZ

43/14). Ma to miejsce m.in., gdy sąd bezpodstawnie odmawia dalszego

prowadzenia sprawy przyjmując brak legitymacji procesowej stron, ma miejsce

skuteczność twierdzenia lub zarzutu wygaśnięcia bądź umorzenia zobowiązania,

upływ terminów zawitych, przedwczesność powództwa czy też sąd nie rozpoznał

żądań w aspekcie wszystkich twierdzeń powoda lub zarzutów pozwanego

III CZ 250/25

4

przyjmując, że nie zostały one zgłoszone lub zostały zgłoszone, ale są objęte

prekluzją procesową (zob. postanowienie SN z 13 listopada 2019 r., IV CZ 91/19).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że nierozpoznanie istoty

sprawy zachodzi również w przypadku dokonania przez sąd pierwszej instancji

oceny prawnej żądania bez ustalenia podstawy faktycznej, co wymagałoby

poczynienia kluczowych ustaleń po raz pierwszy w instancji odwoławczej. W takiej

sytuacji uzasadnione jest uchylenie orzeczenia ze względu na respektowanie

uprawnień stron, wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania

sądowego (zob. postanowienie SN z 8 marca 2017 r., IV CZ 130/16).

W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji z jednej strony stwierdził,

że ukształtowanie stosunku prawnego i jego przebieg narusza zasady współżycia

społecznego oraz czyni nieważną umowę poręczenia wekslowego. Następnie

wskazał na art. 5 k.c., który zakazuje czynienia użytku ze swego prawa, który byłby

sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa lub zasadami

współżycia społecznego i jako taki nie korzystał z ochrony. Sąd Okręgowy nawiązał

przy tym do okoliczności zawarcia umowy kredytu i poręczenia, podnosząc, że

pozwaną należy traktować jako konsumenta i dlatego Bank nie powinien

wykorzystywać swojej przewagi kontraktowej, powinien pouczyć pozwaną

o skutkach i zasadach odpowiedzialności wynikającej ze zobowiązania, co należy

odnosić nie tylko do poręczenia, ale też umowy kredytowej, jako umowy

podstawowej, która ów weksel zabezpieczała. Przedstawione motywy

rozstrzygnięcia, zdaniem Sądu pierwszej instancji, mają stanowić o rażącym

naruszeniu zasad współżycia społecznego, które nie powinno korzystać z ochrony.

Następnie jednak Sąd Okręgowy przyjął, że postanowienia umowy poręczenia

naruszają art. 879 §1 k.c., a w konkluzji przytoczył art. 58 k.c. Sąd ten przedstawił

szerokie teoretyczne rozważania odnośnie prawnych zagadnień materialnych, zaś

przyjęte konkluzje wcale się z nimi nie łączą. Przy tym, zaniechał wskazania

podstawy faktycznej, której ustalenie powinno poprzedzać zastosowanie norm

prawa materialnego. W rezultacie rozstrzygnięcie nastąpiło bez ustalenia

elementów koniecznych do zastosowania normy prawa materialnego, co wypełnia

przesłankę z art. 386 §4 k.p.c.

III CZ 250/25

5

Z tych względów Sąd Najwyższy uznał zażalenie za nieuzasadnione i oddalił

je na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. O kosztach postępowania

zażaleniowego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 w zw. z art. 391 § 1, art.

39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.

Ewa Stefańska

(M.T.)

[a.ł]