Sąd Najwyższy uchylił przekazanie sprawy o rozgraniczenie do ponownego rozpoznania

Pismem […] H. K. wystąpił (w postępowaniu administracyjnym) do […] o

rozgraniczenie nieruchomości położonej w obrębie B. […].

III CZ 62/25

2

Postanowieniem […] wszczął postępowanie o rozgraniczenie w/w

nieruchomości.

Decyzją […] orzekł o rozgraniczeniu nieruchomości położonej w obrębie

geodezyjnym B. […]. Przedmiotowa decyzja została doręczona zainteresowanym i

zawierała pouczenia, iż strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może

żądać w terminie 14 dni od doręczenia jej decyzji w sprawie przekazania sprawy

sądowi.

Pismem […] Z. L. nie zgodził się z ww. decyzją rozgraniczeniową. W

administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym wniosek o przekazanie sprawy

sądowi złożył Z. L., który nie zgodził się na przesunięcie granicy między działkami

[…].

[…]

Sąd Rejonowy we Wrześni postanowieniem z 21 października 2022 r.

dokonał rozgraniczenia nieruchomości […].

Sąd Okręgowy w Poznaniu postanowieniem z 29 listopada 2024 r., na

skutek apelacji uczestnika postępowania H. K., uchylił postanowienie Sądu

Rejonowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej. W uzasadnieniu wskazał,

że Sąd Rejonowy nie zbadał należycie stanu prawnego przedmiotowych

nieruchomości, a jego ustalenia i rozważania prawne w tym zakresie są na tyle

ogólne i pobieżne, że nie można uznać, aby rozpoznał istotę sprawy.

W zażaleniu wnioskodawca Z. L. i uczestniczka B. L. wnieśli o uchylenie

zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Sądowi Okręgowemu w Poznaniu oraz o zasądzenie od uczestnika H. K. na rzecz

odwołujących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i

opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych. Zaskarżonemu

postanowieniu zarzucili naruszenie art. 386 § 1, 4 i 6 k.p.c., z powołaniem się na

art. 3941 § 11 i 3 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

III CZ 62/25

3

Zgodnie z art. 394 § 2 zd. 1 k.p.c. termin do wniesienia zażalenia wynosi

tydzień od dnia doręczenia postanowienia z uzasadnieniem, w tym także

w przypadku, gdy doręczenie to nastąpiło z urzędu. Regulacja ta nawiązuje do art.

3985 § 1 k.p.c. dotyczącego postępowania kasacyjnego i warunkuje

dopuszczalność zażalenia od uprzedniego wystąpienia przez stronę z wnioskiem

o uzasadnienie postanowienia, które ma stanowić przedmiot zażalenia, zgodnie

z art. 357 § 1 i 21 k.p.c., chyba że sąd odstąpił od sporządzenia uzasadnienia (art.

357 § 6 w zw. z art. 394 § 2 zdanie drugie k.p.c.). Zażalenie wniesione wprost, tj.

z pominięciem uprzedniego złożenia wniosku o uzasadnienie zaskarżonego

postanowienia i doręczenie postanowienia z uzasadnieniem, podlega

w konsekwencji odrzuceniu jako niedopuszczalne z innych przyczyn (art.

373 § 1 w zw. z art. 397 § 3 k.p.c.) (postanowienia SN: z 11 grudnia 1996 r., I PKN

45/96, OSNAPiUS 1997, nr 14, poz. 254; z 19 kwietnia 1999 r., II CZ 23/99, OSNC

1999, nr 11, poz. 195; z 19 czerwca 2020 r., I CSK 57/20). Reguła ta ma

odpowiednie zastosowanie do zażalenia podlegającego rozpoznaniu przez Sąd

Najwyższy (art. 3941 § 3 w zw. z 394 § 2 i art. 3986 § 3 k.p.c.) (postanowienie SN

z 17 grudnia 2020 r., II CZ 53/20).

Z akt niniejszej sprawy wynika, że o sporządzenie i doręczenie odpisu

postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z 29 listopada 2024 r. wystąpił tylko

wnioskodawca Z. L. […] i odpis ten doręczono tylko jemu […]. Natomiast skarżąca

uczestniczka B. L. nie złożyła wniosku o uzasadnienie zaskarżonego postanowienia

w ustawowym terminie, zgodnie z wymaganiami przewidzianymi dla tego pisma

(art. 357 k.p.c.).

Mając na uwadze powyższe, zażalenie uczestniczki B. L. podlegało więc

odrzuceniu jako niedopuszczalne.

Zażalenie wnioskodawcy Z. L. zasługiwało zaś na uwzględnienie.

W postępowaniu apelacyjnym sąd drugiej instancji, kontynuując

postępowanie przed sądem pierwszej instancji, rozpoznaje sprawę na nowo

w sposób – w zasadzie – nieograniczony (art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.).

W konsekwencji, w razie uwzględnienia apelacji – z reguły – zmienia zaskarżony

wyrok i orzeka co do istoty sprawy (art. 386 § 1 k.p.c.). Uchylenie zaskarżonego

III CZ 62/25

4

wyroku połączone z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi

pierwszej instancji jest możliwe jedynie w przypadkach określonych w art.

386 § 2 i 4 k.p.c. Kontroli prawidłowości takiego orzeczenia służy zażalenie

przewidziane w art. 3941 § 11 k.p.c. Przy rozpoznawaniu tego zażalenia ocenie

Sądu Najwyższego może zostać poddana wyłącznie trafność zakwalifikowania

wskazanych wyżej przypadków jako przesłanek uzasadniających wydanie

orzeczenia kasatoryjnego. Poza zakresem badania pozostają kwestie

prawidłowości czynności procesowych poprzedzających wydanie zaskarżonego

rozstrzygnięcia oraz trafności wykładni zastosowanego prawa materialnego (m.in.

postanowienia SN: z 25 kwietnia 2014 r., II CZ 117/13, z 26 marca 2014 r., V CZ

15/14 i z 7 marca 2014 r., IV CZ 131/13).

Oceny, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się po

przeanalizowaniu żądań pozwu (wniosku) i przepisów prawa materialnego

stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś ewentualnych uchybień

w postępowaniu, w szczególności wad polegających na poczynieniu wadliwych lub

niekompletnych ustaleń faktycznych. Zakwestionowanie przez sąd odwoławczy

poglądu prawnego sądu pierwszej instancji co do zasadności rozpoznawanego

żądania także nie oznacza, że sąd ten nie rozpoznał istoty sprawy (wyrok Sądu

Najwyższego z 22 kwietnia 1999 r., II UKN 589/98, OSNP 2000, nr 12, poz. 483).

Niewyjaśnienie okoliczności faktycznych nie może być utożsamiane

z nierozpoznaniem istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. (postanowienie

Sądu Najwyższego z 15 lutego 2017 r., II CZ 148/16).

Sąd Okręgowy jako przyczynę wydania wyroku kasatoryjnego wskazał

nierozpoznanie przez Sąd Rejonowy istoty sprawy. Uznał, że Sąd I instancji nie

zbadał należycie stanu prawnego przedmiotowych nieruchomości, a jego ustalenia

i rozważania prawne w tym zakresie są na tyle ogólne i pobieżne, że nie można

uznać, aby rozpoznał istotę sprawy. Sąd odwoławczy wskazał, że Sąd Rejonowy

mógł przystąpić do badania, czy w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do

zasiedzenia przygranicznego pasa gruntu, ponadto nie przywołał w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia żadnych przepisów regulujących nabycie własności

przez zasiedzenie ani nie wypowiedział się w sposób przekonujący o pierwotnej

granicy prawnej nieruchomości objętych rozgraniczeniem. W uzasadnieniu

III CZ 62/25

5

zaskarżonego postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd Rejonowy w swoich

rozważaniach prawnych dotyczących zasiedzenia pominął treść obowiązującego do

1 października 1990 r. art. 177 k.c., który wyłączał możliwość nabycia przez

zasiedzenie własności nieruchomości państwowych. Ponadto nie wypowiedział się

też w sposób stanowczy, czy należy kierować się domniemaniem dobrej wiary

wynikającym z art. 7 k.c., czy też okoliczności sprawy uzasadniają jednak przyjęcie,

że w chwili uzyskania posiadania spornego pasa gruntu wnioskodawca lub jego

poprzednicy byli w złej wierze. Wreszcie, nie rozważył też, czy na podstawie art.

175 k.c. w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. nie doszło do przerwania biegu terminu

zasiedzenia z uwagi na wystąpienie przez uczestnika z wnioskiem

o rozgraniczenie.

Trafnie zarzucił skarżący, że wskazane okoliczności nie uzasadniają

wyprowadzonego z nich wniosku co do potrzeby uchylenia postanowienia Sądu

pierwszej instancji i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Z uzasadnienia tego orzeczenia wynika bowiem jednoznacznie, że żądanie

wniosku dotyczące rozgraniczenia nieruchomości […], zostało poddane ocenie pod

kątem jego zasadności. Sąd Rejonowy rozpoznał merytorycznie to roszczenie

i uznał je za uzasadnione. Rozstrzygnięcie to oparł na ustaleniu, że wnioskodawca

nabył sporną nieruchomość […], a przy tym doliczając okres posiadania przez jego

poprzedników stwierdził, że niewątpliwie w stosunku do spornej części działki przy

uwzględnieniu nawet 30-letniego okresu zasiedzenia (w złej wierze), doszło do

nabycia przez wnioskodawcę własności tej spornej części działki przez

zasiedzenie. Sąd I instancji podkreślił, że nawet jeśli przyjąć, iż do zasiedzenia nie

doszło, to i tak należy mieć na względzie kolejną przesłankę wskazaną w art.

153 k.c. tj. ostatni spokojny stan posiadania. Z dokonanych ustaleń wynikało, że

wnioskodawca i jego poprzednicy użytkowali nieruchomość zgodnie z granicą

wyznaczoną przez znak graniczny […].

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę – w ocenie Sądu Rejonowego -

granice […] można było ustalić, w świetle treści art. 153 k.c., zarówno na podstawie

aktualnego stanu prawnego […] jak i na podstawie ostatniego spokojnego stanu

posiadania. […]

III CZ 62/25

6

W świetle przytoczonych argumentów – wbrew odmiennemu zapatrywaniu

Sądu Okręgowego – nie można uznać, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał

istoty sprawy.

Należy podkreślić, że wydania orzeczenia kasatoryjnego nie uzasadnia

potrzeba nawet znacznego uzupełnienia postępowania dowodowego, w tym

usunięcia jego wad oraz przeprowadzenia dowodów bezpodstawnie pominiętych

(postanowienie Sądu Najwyższego z 28 marca 2018 r., V CZ 19/18) przez

„nierozpoznanie istoty sprawy" należy rozumieć nierozstrzygnięcie o żądaniach

stron, czyli niezałatwienie przedmiotu sporu. Wszelkie inne wady rozstrzygnięcia,

w tym dotyczące naruszeń prawa materialnego oraz procesowego – poza

nieważnością postępowania i nieprzeprowadzeniem postępowania dowodowego

w całości – nie mieszczą się w zakresie tego pojęcia. Sąd II instancji, orzekając na

podstawie art. 382 k.p.c., zobowiązany jest naprawić dostrzeżone wadliwości, jako

że w systemie apelacji pełnej druga instancja ma charakter merytoryczny, a nie

jedynie kontrolny (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 lipca 2017 r., IV CZ

39/17).

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 w zw. z art.

3941 § 3 k.p.c. orzekł, jak w sentencji.

Marcin Trzebiatowski

(M.K.)

[a.ł]