Wniosek o wyłączenie sędziego SN powołanego na wniosek KRS oddalony w kasacji D.B.

Wyrok Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn.

akt II Ka 300/24, utrzymujący w mocy wyrok Sądu Rejonowego w Mielcu z dnia 3

czerwca 2024 r., sygn. akt II K 539/23, którym uniewinnionego D.B. od popełnienia

czynu z art. 198 k.k., zarzucanego mu w subsydiarnym akcie oskarżenia, został

zaskarżony kasacją przez pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej (subsydiarnej)

A.S. Sprawa ta została zarejestrowana w Sądzie Najwyższym pod sygnaturą akt III

KK 187/25 i zarządzeniem Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby

Karnej, obecnie przydzielona do rozpoznania SSN A.B.

Pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej (subsydiarnej), na podstawie art. 41 §

1 k.p.k. w zw. art. 42 § 1 k.p.k., wniósł o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego

III KK 187/25

2

A.B. od udziału w rozpoznaniu przedmiotowej sprawy kasacyjnej (sygn. akt III KK

187/25). W uzasadnieniu wniosku jego autor wskazał m.in., że SSN A.B. został

powołany na urząd sędziego Sądu Najwyższego z udziałem Krajowej Rady

Sądownictwa, w składzie ukształtowanym na mocy ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r.

o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. z 2018 r., poz. 3), przy czym pierwotnie powołano go na urząd sędziego w

Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. W ocenie

pełnomocnika, mając na uwadze zarzuty sformułowane w kasacji (m.in. naruszenia

art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.), przy rozpoznaniu tej skargi SSN A.B. „wypowiadałby się

na temat własnego statusu jako sędziego”. Na poparcie swego stanowiska

pełnomocnik odwołał się m.in. do treści uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej,

Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23

stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) i orzecznictwa (w tym TSUE i ETPC).

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 41 § 1 k.p.k. sędzia

ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać

uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Treść

powołanego przepisu, dla stwierdzenia podstawy wyłączenia sędziego, wymaga

istnienia określonej kategorii okoliczności, która, jeżeli zestawić ją z przedmiotem

rozstrzygnięcia w określonej sprawie, prowadzi do wniosku o uzasadnionej

wątpliwości co do bezstronności sędziego, mającego ją rozstrzygnąć. Oznacza to,

że pomiędzy podnoszonymi okolicznościami, które powinny mieć charakter

rzeczywisty i obiektywny, a rozstrzygnięciem konkretnej sprawy musi zachodzić

związek, pozwalający na wyprowadzenie wniosku o istnieniu uzasadnionej

wątpliwości co do braku bezstronności w rozstrzygnięciu tej sprawy, a więc o

potencjalnie możliwym rozstrzygnięciu na korzyść jednej ze stron, bez

uzasadnionych podstaw. Uzasadniona wątpliwość co do bezstronności, w

rozumieniu art. 41 § 1 k.p.k., zachodzi zatem zawsze in concreto, a nie in abstracto.

Nie może więc stanowić jedynie subiektywnego przekonania określonej osoby, lecz

winna być konkretna, realna, obiektywna i poddająca się zewnętrznej weryfikacji

III KK 187/25

3

(zob. postanowienie SN z 11 stycznia 2012 r., III KK 214/11, OSNKW 2012, z. 4,

poz. 4).

W świetle powyższych uwarunkowań, sama treść wniosku i wskazane w nim

kwestie ustrojowe (normatywne), związane z trybem powoływania sędziego nie

pozwalają na konstatację, że w odniesieniu do sędziego Sądu Najwyższego A.B.

zachodzą racjonalne podstawy, określone w art. 41 § 1 k.p.k., nakazujące

wyłączenie ww. Sędziego od udziału in concerto, w przedmiotowej sprawie

kasacyjnej (o sygn. akt III KK 187/25). Wątpliwości co do bezstronności sędziego

nie można bowiem przyjmować a priori, czyli bez rzeczowego wykazania takiej

okoliczności w realiach danej sprawy. Nie jest taką okolicznością sytuacja

publicznoprawna, wynikająca z objęcia stanowiska sędziego Sądu Najwyższego na

wniosek KRS w składzie określonym przepisami przywołanej wyżej ustawy z dnia 8

grudnia 2017 r.

Przede wszystkim wskazać należy, iż Konstytucja RP przyznaje wyłącznie

Prezydentowi RP kompetencję do powoływania sędziów. Fundament tej ustrojowej

pozycji Prezydenta RP wynika z art. 179 Konstytucji RP, zgodnie z którym

sędziowie są powoływani przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa na czas nieoznaczony. Normy dekodowane z art.180 Konstytucji RP

dopełniają treść art. 179 Konstytucji RP w zakresie gwarancji nieusuwalności

sędziego, którymi sędzia zostaje objęty z chwilą powołania. Trybunał Konstytucyjny

w wyroku z 5 czerwca 2012 r. (K 18/09), podkreślił, iż art. 179 Konstytucji RP jest

„(…) normą kompletną, jeśli chodzi o określenie kompetencji Prezydenta w zakresie

powoływania sędziów, gdyż zostały w nim uregulowane wszystkie niezbędne

elementy procedury nominacyjnej.” Charakter powołania, przez wzgląd na art. 144

ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP stanowi prezydencką prerogatywę, która pozostaje w

sferze jego wyłącznej gestii i odpowiedzialności. Konieczne jest także zaznaczenie,

że procedura zaskarżenia postanowienia Prezydenta RP o powołaniu do pełnienia

urzędu sędziego nie została w ogóle przewidziana (w ustawie zasadniczej), wobec

czego nie podlega ono żadnej formie kontroli lub weryfikacji, zaś przyjęcie

odmiennego założenia godziłoby w charakter prezydenckiej prerogatywy (zob. P.

Bialic, Charakter prawny postanowienia Prezydenta RP o powołaniu do pełnienia

urzędu sędziego, Kwartalnik KSSiP 2[54]/2024, s. 67-90). Tym samym, żaden sąd

III KK 187/25

4

(a tym bardziej żaden inny organ władzy publicznej) nie dysponuje, w świetle norm

konstytucyjnych, kompetencją do weryfikacji pozycji ustrojowej sędziego, czy

szerzej - jakiejkolwiek w nią ingerencji, poza trybem szczególnym, który wynika z

samej Konstytucji (art. 180 Konstytucji RP). Jedną ze składowych zasad

demokratycznego państwa prawnego jest zasada zaufania obywatela do państwa

wyrażająca się również w możliwości oczekiwania przez obywatela, aby organy

państwa prawidłowo stosowały obowiązujące przepisy prawa, skoro zgodnie z art.

7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach

prawa. W świetle przywołanej zasady praworządności (legalizmu) organy władzy

publicznej nie mogą zatem przypisywać sobie kompetencji, które nie zostały im

przyznane w aktach prawnych odpowiedniej rangi (zob. postanowienia NSA: z 9

października 2012 r., I OSK 1874/12; z 7 grudnia 2017 r., I OSK 857/17).

Zauważyć wypada, że istotna wadliwość postępowań nominacyjnych w

polskim wymiarze sprawiedliwości - naruszających standardy konstytucyjne - na

przestrzeni ostatnich lat nie jest żadnym novum. Trybunał Konstytucyjny już

wcześniej kilkakrotnie kwestionował odpowiednie przepisy normujące

postępowanie przed Krajową Radą Sądownictwa w przedmiocie przedstawienia

kandydatów do pełnienia urzędu sędziego. Dotyczyło to np.: braku możliwości

odwołania się od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa (zob. wyrok TK z 27 maja

2008 r., SK 57/06, OTK ZU 2008, nr 4/A, poz. 63); ustalenia reguł postępowania

przed Krajową Radą Sądownictwa w drodze rozporządzenia (zob. wyrok TK z 19

listopada 2009 r., K 62/07, OTK ZU 2009, nr 10/A, poz. 149); zasady bezwzględnej

jawności głosowań w Krajowej Radzie Sądownictwa (zob. wyrok TK z 16 kwietnia

2008 r., K 40/07, OTK ZU 2008, nr 3, poz. 44); czy też kryteriów oceny kandydatów

na sędziów (zob. wyrok TK z 29 listopada 2007 r., SK 43/06, OTK ZU 2007, nr 10/A,

poz. 130). Co więcej, jak wynika z ugruntowanego stanowiska Trybunału

Konstytucyjnego nawet stwierdzenie niekonstytucyjności badanych unormowań

ustawowych, nie uzasadnia kwestionowania legalności aktów powołania sędziów

wydanych z zastosowaniem owych niekonstytucyjnych przepisów. Stwierdzenie

bowiem niekonstytucyjności określonych przepisów, powinno zawsze prowadzić do

zapewnienia lepszej realizacji norm konstytucyjnych, natomiast w żadnym wypadku

nie może implikować skutków, które powodują poważniejsze naruszenie norm

III KK 187/25

5

konstytucyjnych niż samo naruszenie Konstytucji RP poprzez uchwalenie badanych

przepisów. Co istotne, przedstawione wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego,

wskazujące wprost na wadliwość procedury nominacyjnej w Krajowej Radzie

Sądownictwa, nie skutkowały nigdy podważaniem skuteczności powołań

sędziowskich. Ponadto, Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 marca 2019 r. (K

12/18) przesądził, że wybór sędziów - członków Krajowej Rady Sądownictwa przez

władzę ustawodawczą jest zgodny z ustawą zasadniczą. Skoro w świetle art.190

ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego są ostateczne i mają moc

powszechnie obowiązującą, to należy stanąć na stanowisku, że sędziowie powołani

przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej

ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa

oraz niektórych innych ustaw, posiadają w pełni ten sam status co sędziowie

powołani przed rokiem 2018 i przysługuje im taka sama władza sądownicza. Brak

jest też - co do zasady - racjonalnych podstaw do kwestionowania ich niezawisłości

i bezstronności, a tym bardziej ważności i skuteczności powołania. W orzecznictwie

wskazuje się, że badanie ważności lub skuteczności aktu ustrojowego Prezydenta

RP powołania sędziego oraz wynikającego z niego stosunku ustrojowego

łączącego sędziego z Rzeczpospolitą Polską przez Prezydenta RP - odrębnego od

stosunku służbowego - nie jest dopuszczalne w jakimkolwiek postępowaniu przed

sądem lub innym organem państwowym. Nie jest w szczególności dopuszczalne

ustalenie istnienia albo nieistnienia tego stosunku na drodze sądowej (zob.

postanowienie SN z 5 listopada 2009 r., I CSK 16/09). Z kolei celem kontroli i

stosowania kryteriów określonych w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii

Europejskiej z 19 listopada 2019 r., wydanym w połączonych sprawach C-585/18,

C-624/18 i C-625/18 jest zapewnienie rozpoznania sprawy przez sąd spełniający

kryteria niezależności i bezstronności, a nie następcza kontrola aktu powołania

sędziego. Kontrola ta ma charakter wstępny i następuje na etapie uchwał KRS o

rekomendowaniu sędziego, wyłącznie w sytuacji ich zaskarżenia do Sądu

Najwyższego. Inaczej, wobec niedopuszczalności kontroli sądowej aktów

ustrojowych Prezydenta RP, prowadziłoby to do naruszenia prerogatywy

Prezydenta RP do powoływania sędziów.

III KK 187/25

6

Zaznaczyć także należy, że Sąd Najwyższy w tym składzie, nie podziela

stanowiska, iż udział w rozpoznaniu sprawy sędziego Sądu Najwyższego, który na

ten urząd został powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, wywołuje sam przez się i w każdym

przypadku stan nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. W

tej kwestii odwołać się należy do wiążącego charakteru wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. (U 2/20), stwierdzającego, że uchwała

składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, jest niezgodna z: a) art.

179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2

Konstytucji RP, b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, c) art. 6 ust. 1

EKPCz. Mając na uwadze treść powyższego wyroku TK podkreślić należy, iż

Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 1

Konstytucji RP), zaś w świetle art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału

Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wobec

tego żaden sąd nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania zmierzającego

do wzruszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, jak też samodzielnego

podważania obowiązywania wyroku tego Trybunału. W konsekwencji należy uznać,

że Sąd Najwyższy orzekający w niniejszej sprawie, w świetle treści art. 190 ust. 1

Konstytucji RP, nie był formalnie związany uchwałą składu połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20, skoro przestała być ona elementem porządku

prawnego (została uznana przez TK jako niezgodna z Konstytucją RP), natomiast

przedstawiona w niej argumentacja może być rzecz jasna wykorzystywana w

praktyce orzeczniczej, w granicach normalnych sposobów wykładni prawa (zob.

postanowienia SN: z 3 listopada 2021 r., IV KO 86/21; z 28 lutego 2023 r., III KK

23/23; z 7 grudnia 2023 r., I KK 162/23). Nadanie przez Konstytucję RP mocy

powszechnie obowiązującej orzeczeniom Trybunału Konstytucyjnego oznacza, iż

jest nimi związany także Sąd Najwyższy. Odnosi się to również do uchwały z 23

stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20). W świetle ostatecznych i mających moc

powszechnie obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (art. 190 ust. 1

III KK 187/25

7

Konstytucji RP), brak jest zatem normatywnych podstaw do podważania

konstytucyjnego umocowania KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami

ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. oraz jej uprawnień do wykonywania zadań z

zakresu wymiaru sprawiedliwości, a także kwestionowania ważności i skuteczności

powołań sędziowskich dokonanych przez Prezydenta RP w ramach przysługującej

mu wyłącznej i nie podlegającej weryfikacji prerogatywy, na podstawie

rekomendacji udzielonej przez ten organ (zob. postanowienie TK z 3 czerwca 2008,

Kpt 1/08; wyroki TK: z 25 czerwca 2012 r., K 18/09; z 11 września 2017 r., K 10/17).

Nie ulega także wątpliwości, że sędziowie są niezawiśli i nieusuwalni (art.

178 i 180 Konstytucji RP), dlatego też wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy

nie może być dowolne. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4

marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31 - art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k.

w zakresie w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z

powodu wadliwości powołania sędziego przez Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, w skład której wchodzą

sędziowie wybrani na podstawie art. 9a ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej

Radzie Sądownictwa, jest niezgodny z art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17

Konstytucji RP (por. wyrok TK z dnia 25 listopada 2025 r., P 7/23). Zatem wniosek

złożony w trybie art. 41 § 1 k.p.k., który został oparty jedynie na okolicznościach

towarzyszących powołaniu na stanowisko sędziego, jest niedopuszczalny z mocy

ustawy. Mając na względzie powyższe, wątpliwość co do bezstronności sędziego

określona w art. 41 § 1 k.p.k., musi zatem wynikać z pewnych okoliczności

faktycznych, nie zaś jedynie z regulacji prawnych konstytuujących ustrój

sądownictwa. Instytucja określona w art. 41 § 1 k.p.k. nie stanowi bowiem

narzędzia kontroli procesu powołania na stanowisko sędziego. W świetle aktualnie

obowiązujących unormowań nie ma możliwości kwestionowania prawidłowości

powołania sędziego przez Prezydenta RP, albowiem rozstrzyga ono w sposób

definitywny kto jest sędzią. Tak powołany sędzia jest prawidłowo umocowany do

wykonywania czynności orzeczniczych. Natomiast kwestie ustrojowe (normatywne),

związane z trybem powoływania sędziów (a mówiąc precyzyjniej: określone

unormowania ustawowe regulujące ustrój wymiaru sprawiedliwości w zakresie

szeroko rozumianego trybu i zasad powoływania sędziów), nie mogą stanowić

III KK 187/25

8

podstawy wniosku o wyłączenie sędziego. Wnioski, składane w oparciu o podstawę

z art. 41 § 1 k.p.k., mogą zatem dotyczyć określonych kwestii faktycznych, nie zaś

prawno-ustrojowych. Słowem, w regulacji z art. 41 § 1 k.p.k. chodzi o okoliczności

natury faktycznej, względnie zdarzenia procesowe, które mogłyby uzasadniać

wątpliwości co do obiektywnego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy przez

konkretnego sędziego. Do okoliczności tych nie należą natomiast rozwiązania

legislacyjne dotyczące ustroju sądownictwa (postanowienia SN: z 21 czerwca 2023

r., IV KK 460/19; z 22 listopada 2023 r., II KK 7/23; z 24 stycznia 2025 r., III KS

87/22; z 26 lutego 2025 r., III KZ 1/25).

Jeżeli zatem wnioskodawca poprzestałby jedynie na argumentacji

odnoszącej się do trybu powołania SSN A.B., to konsekwencją zaprezentowanej

wykładni byłaby konieczność uznania takiego wniosku za niedopuszczalny z mocy

ustawy, co zaś implikowałoby następstwo w postaci pozostawienia go bez

rozpoznania. Skoro jednak, w ocenie pełnomocnika, brak wyłączenia sędziego

„doprowadziłby do naruszenia zakazu nemo iudex in causa sua”, a nadto we

wniosku podkreślono, iż SSN A.B. został pierwotnie powołany na urząd sędziego

Sądu Najwyższego do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, to

przywołane okoliczności uzasadniały merytoryczne rozpoznanie wniosku. Wszelako

brak jest racjonalnych podstaw do zaaprobowania stanowiska, że pierwsza z

okoliczności rzeczywiście mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do

bezstronności sędziego. Przede wszystkim pełnomocnik de facto nie wykazał, w

jaki sposób ta konkretna okoliczność wiąże się bezpośrednio z realiami

indywidualnej sprawy kasacyjnej (o sygn. akt III KK 187/25). Autor wniosku forsuje

jedynie tezę, iż konieczne jest wyłączenie SSN A.B., ponieważ „brak wyłączenia

tego sędziego od rozpoznania niniejszej sprawy doprowadziłby do naruszenia

zakazu nemo iudex in causa sua”. Takie wnioskowanie nie jest jednak słuszne. Od

dawna w literaturze i orzecznictwie wskazuje się przecież, że konieczne jest

ustalenie, czy rozstrzygnięcie w danej sprawie karnej wywiera bezpośredni wpływ

na sferę uprawnień lub obowiązków prawnych sędziego, tudzież czy

rozstrzygnięcie przedmiotu procesu, a szczególnie winy oskarżonego wywiera

bezpośredni wpływ na sferę uprawnień i interesów sędziego np. w kategoriach

ekonomicznych na odniesienie korzyści majątkowej albo poniesienie straty (por. E.

III KK 187/25

9

Skrętowicz, Iudex inhabilis i Iudex suspectus w polskim procesie karnym, Lublin

1994, s. 21-23; E. Skrętowicz, Wyłączenie sędziego na podstawie art. 37 k.p.k., NP.

1968/7-8, s. 1176 i n.; S. Śliwiński, Polski proces karny przed sądem powszechnym.

Zasady ogólne, Warszawa 1961, s. 156; K. Papke-Olszauskas, Wyłączenie

uczestników procesu karnego, Gdańsk 2007, s. 108–114; M. Jankowski, Instytucja

wyłączenia sędziego w polskim procesie karnym, NP. 1986/9, s. 68-70; M.

Jankowski, Wyłączenie sędziego w polskiej procedurze karnej, Warszawa 1986, s.

7 i n.; D. Świecki [red.], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz

aktualizowany, Komentarz do art. 40 k.p.k. teza 7, LEX/el 2025 r.; J. Kosonoga [w:]

R. A. Stefański [red.], S. Zabłocki [red.], Kodeks postępowania karnego. Tom I.

Komentarz Do art. 1-166, Warszawa 2017, s. 550; H. Paluszkiewicz [w:], Kodeks

postępowania karnego. Komentarz, [red.] K. Dudka, Warszawa 2023, s. 127; T.

Grzegorczyk [w:], Kodeks postępowania karnego. Tom I. Art. 1-467. Komentarz,

Warszawa 2014, s. 218).

Nie ulega wątpliwości, że problematyka wyłączenia sędziego pozostaje w

ścisłym związku przede wszystkim z dwiema zasadami procesu karnego -

ogólnoustrojową zasada niezawisłości sędziowskiej i związaną z postępowaniem

dowodowym zasada obiektywizmu. Potrzeba zachowania obiektywizmu jest

przecież tak samo istotna w postępowaniu rozpoznawczym (głównym,

odwoławczym), jak i w postępowaniu kasacyjnym, tudzież wykonawczym. Rzecz w

tym, że wyliczenie zawarte w art. 40 § 1 k.p.k. (a zatem i sytuacji z art. 40 § 1 pkt 1

k.p.k., objętej łacińską sentencją prawniczą nemo iudex in causa sua), ma

charakter zamknięty, co wyklucza możliwość wyłączenia sędziego z mocy prawa z

innych - niż w tym przepisie wskazane - powodów. Wymienione w tym

unormowaniu przesłanki nie mogą być zatem uzupełniane w drodze wykładni, nie

można stosować tu interpretacji rozszerzającej lub analogii. Art. 40 k.p.k. jako

przepis ustanawiający wyjątki od tej ogólnej zasady, że każdy sędzia właściwego

sądu jest uprawniony do rozpoznania sprawy, podlega wykładni ścisłej (zob. R. A.

Stefański [red.], S. Zabłocki [red.], Kodeks postepowania karnego. Tom I.

Komentarz, WKP 2017; postanowienia SN: z 14 stycznia 2009 r., V KK 285/08; z

13 czerwca 2007 r., V KK 15/07; z 27 stycznia 2005 r., IV KK 385/04; z 11 grudnia

2002 r., V KK 135/02, OSNKW 2003, z. 3-4, poz. 36).

III KK 187/25

10

W świetle zaprezentowanych powyżej uwarunkowań, w realiach niniejszej

sprawy kasacyjnej (o sygn. akt III KK 187/25), z racjonalnych względów nie

mogłoby dojść do złamania zasady nemo iudex in causa sua, przez

rozpoznającego kasację SSN A.B., skoro ww. Sędzia w nie będzie wszakże orzekał

„we własnej sprawie”, zaś ww. sprawa kasacyjna w żaden sposób nie będzie miała

wpływu na sferę uprawnień lub obowiązków prawnych tegoż Sędziego, bądź

interesów (zob. postanowienia SN: z 30 listopada 2023 r., I ZO 75/23; z 4 września

2024 r., I ZO 144/24; z 2 października 2024 r., V KK 282/24; z 5 grudnia 2025 r., III

KK 482/24). W ugruntowanym, wieloletnim orzecznictwie jasno wskazuje się

również, że zasada ta ma odniesienie wyłącznie do takiej sprawy, która wprost ma

związek z osobą sędziego i którą sędzia jest osobiście zainteresowany, zaś

związek sędziego ze sprawą - zgodnie z powyższą regułą - musi mieć charakter

bezpośredni (co już wyżej podkreślono). Oznacza to, że pomiędzy sprawą

określonego sędziego, a jego osobą, nie ma ogniw pośrednich (zob. postanowienia

SN: z 10 stycznia 2002 r., IV KZ 83/01: z 5 października 2022 r., V KK 329/22; z 30

listopada 2023 r., I ZO 75/24; z 31 stycznia 2024 r., I ZO 17/24; z 28 czerwca 2024

r., I ZO 95/24; z 30 stycznia 2025 r., I ZO 114/24; z 22 maja 2025 r., V KS 16/25;

wyrok SA w Gdańsku z 15 grudnia 2016 r., II AKa 361/16; wyrok SA w Szczecinie z

22 listopada 2017 r., II AKa 34/17).

Podkreślić także należy, że SSN A.B. został powołany na urząd sędziego

Sądu Najwyższego, tak jak inni sędziowie tego Sądu, gdyż ani Konstytucja RP, ani

ustawa o Sądzie Najwyższym nie przewiduje powołania do poszczególnych Izb

Sądu Najwyższego. Przeniesienie sędziego SN do innej Izby niż ta, w której

pierwotnie orzekał, nie może zatem naruszać regulacji konstytucyjnych, gdyż nic

ono nie zmieniło w zakresie faktu powołania na urząd sędziego Sądu Najwyższego,

skoro powołanie to nastąpiło wcześniej. W zakresie faktu przeniesienia do Izby

Karnej Sądu Najwyższego wnioskodawca nie przedstawił także adekwatnej

argumentacji, na podstawie której można byłoby rozważać, czy okoliczność ta

realnie może prowadzić do uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności, a więc

w istocie do uzasadnionych wątpliwości co do tego, że niniejsza sprawa kasacyjna

z jakiś względów, z powodu wspomnianego przeniesienia, miałaby zostać

rozpoznana w sposób stronniczy.

III KK 187/25

11

Wskazać ponadto należy, że te incydentalne rozstrzygnięcia, które

przywołano we wniosku, miały znaczenie jedynie w tych konkretnych sprawach

jednostkowych (o wyłączenie sędziego), w których zapadły, jednakże nie mogą one

skutkować niejako automatycznym wyłączeniem sędziego we wszystkich innych

sprawach (w tym przedmiotowej), jeżeli brak ku temu racjonalnych powodów.

W tym miejscu przypomnieć wypada, że w dniu 15 lipca 2022 r. weszły w

życie przepisy art. 29 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym

(tudzież art. 42a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów

powszechnych), w których dopuszczono możliwość badania spełnienia przez

sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności

towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, jeżeli w

okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu

niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z

uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.

Jednocześnie w regulacjach tych wskazano, że okoliczności towarzyszące

powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia

orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego

niezawisłości i bezstronności - art. 29 § 4 u.SN (art. 42a § 2 p.u.s.p.).

Wreszcie podnieść należy, wbrew odmiennym sugestiom autora wniosku, że

żadne z dotychczasowych orzeczeń ETPC, tudzież TSUE nie podważyło statusu

sędziów powołanych na wniosek KRS po 2017 r. i nie stwierdziło nieistnienia

powołań sędziowskich (po 2017 r.), czy też wydanych przez tych sędziów orzeczeń.

Zatem sam fakt powołania sędziego na wniosek KRS (ukształtowanej przepisami

cyt. wyżej ustawy), nie powoduje, że każdy wyrok wydany z udziałem takiego

sędziego automatycznie narusza prawo do sądu ustanowionego ustawą, a zatem

narusza prawo europejskie, czy też Europejską Konwencję Praw Człowieka. Żaden

z Trybunałów nie stwierdził także, iż tak ukształtowana KRS to organ nieistniejący.

Zresztą takiego judykatu nie przywołał także i autor wniosku. Warto również

odnotować, że zakres związania konkretnym orzeczeniem ETPC określa sama

Konwencja w art. 46 ust. 1, przy czym orzeczenia te nie mają mocy powszechnie

obowiązującej, obejmują jedynie strony postępowania tj. stronę skarżącą i państwo-

stronę. Także w opinii wydanej przez Komisję Wenecką we współpracy z Dyrekcją

III KK 187/25

12

Generalną Praw Człowieka i Rządów Prawa (DGI) na temat sędziów (CDL-

AD(2024/029) z 14 października 2024 r. podkreślono, że wyroki ETPC nie mają

bezpośredniego skutku w systemie prawnym państw członkowskich, są wiążące na

mocy art. 46 Konwencji i muszą być wdrożone przez pozwane Państwo (pkt 24

Opinii). Poza tym w tej samej opinii Komisja Wenecka wyraziła jednoznaczne

stanowisko, że ani wyroki ETPC i TSUE, ani orzeczenia sądów polskich nie

unieważniły ex tunc uchwał KRS dotyczących powołań sędziowskich (pkt 28 Opinii).

Zresztą tożsame konstatacje, poparte zresztą gruntowną analizą dotychczasowego

orzecznictwa europejskiego, prezentowane były już wielokrotnie zarówno w

orzecznictwie (np. postanowienie SN z 18 września 2025 r., I ZO 88/25), jak i

dyskursie publicznym (vide opinia prawna Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 30

października 2025 r. [VII.510.8.2025.JRO]; opinia Helsińskiej Fundacji Praw

Człowieka z dnia 25 listopada 2025 r. [310/2025/MPL], i in.).

Reasumując, przedmiotowa inicjatywa pełnomocnika została zasadniczo

oparta na krytyce ustrojowych rozwiązań normatywnych, przyjętych przez

ustawodawcę, w zakresie trybu powoływania sędziów. Wykładnia art. 41 k.p.k. nie

może być jednak dowolnie szeroka i nie może prowadzić do wyłączenia sędziego w

każdej sytuacji i w każdej sprawie (Iudex suspectus), albowiem tego nie przewiduje

nawet wyłączenie na podstawie art. 40 k.p.k. (z mocy prawa Iudex inhabilis). Nie

wystarczy zatem jedynie odwołanie się do rozwiązań instytucjonalnych, związanych

z trybem powołania sędziego, poprzez akcentowanie nieprawidłowej procedury

konkursowej z udziałem KRS, w składzie ustanowionym ustawą z 2017 r.,

natomiast konieczne jest wykazanie in concreto, że sędzia nie gwarantuje

chociażby minimalnego standardu bezstronności w danej sprawie. Zatem brak

racjonalnego uargumentowania jakie to konkretne zaszłości i okoliczności faktyczne,

związane z przedmiotową sprawą kasacyjną D.B. (sygn. akt III KK 187/25), miałyby

rzutować na brak bezstronności sędziego Sądu Najwyższego A.B. i jego określony

stosunek do stron lub sprawy, implikował konstatację, iż wniosek pełnomocnika nie

zasługiwał na uwzględnienie.

Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, orzekł jak na wstępie

[WB]

[a.ł]

III KK 187/25

13