Pomówienie burmistrza o podpalenie. Kasacja obrońcy oddalona jako oczywiście bezzasadna

Prywatnym aktem oskarżenia datowanym na 3 sierpnia 2021 roku,

modyfikowanym następnie na rozprawie w dniu 19 października 2022 roku i

ostatecznie pismem z dnia 2 listopada 2022 roku, P.L. został oskarżony o dwa

czyny, zakwalifikowane z art. 212 § 1 k.k. i z art. 216 § 1 k.k.

Wyrokiem z 29 kwietnia 2024 r., sygn. II K 688/21, Sąd Rejonowy w Nowym

Targu w ramach czynów opisanych w punktach 1 i 2 prywatnego aktu oskarżenia,

postępowanie karne przeciwko oskarżonemu P.L. o to, że w okresie od 12 września

2020 roku do 10 maja 2021 roku w […] pomawiał oskarżyciela prywatnego G.W. o

podpalenie, zlecenie podpalenia jego mienia, co mogło poniżyć go w opinii

publicznej lub mogło narazić go na utratę zaufania potrzebnego do wykonywania

funkcji Burmistrza [...] oraz o to, że w bliżej nieustalonych dniach września 2020

roku w […] znieważał oskarżyciela prywatnego G.W. słowami powszechnie

uznanymi za obelżywe pod jego nieobecność, lecz publicznie i w zamiarze by

zniewagi do niego dotarły, tj. występki z art. 212 § 1 k.k. i art. 216 § 1 k.k. na mocy

art. 66 § 1 i 2 k.k. i art. 67 § 3 k.k. warunkowo umorzył na trzyletni okres próby.

Nadto na podstawie art. 67 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonego P.L. nawiązkę w

kwocie 3.000 złotych na rzecz pokrzywdzonego G.W.

Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca zarzucając m. in.:

1. naruszenie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., tj. bezwzględną przyczynę odwoławczą,

polegającą na obrazie przepisów postępowania, a to art. 496 § 3 k.p.k. w zw. z

art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., poprzez wydanie wyroku warunkowo umarzającego

postępowanie mimo nieusprawiedliwionego niestawiennictwa na rozprawie

oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika, podczas gdy z treści tego

przepisu wynika, że w przypadku odstąpienia oskarżyciela prywatnego od

oskarżenia przed prawomocnym zakończeniem postępowania, postępowanie

się umarza, co z momentem owego niestawiennictwa powoduje brak skargi

uprawnionego oskarżyciela;

2. naruszenie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., tj.

bezwzględną przyczynę odwoławczą, poprzez wydanie wyroku skazującego w

III KK 310/25

3

sytuacji, w której zgodnie z art. 101 § 2 k.k. nastąpiło przedawnienie karalności

zarzucanych prywatnym aktem oskarżenia czynów.

Wyrokiem z dnia 15 listopada 2024 roku, sygn. akt II Ka 373/24, Sąd

Okręgowy w Nowym Sączu utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy.

Kasację od powyższego wyroku wywiódł obrońca zarzucając naruszenie art.

439 § 1 k.p.k. poprzez brak uchylenia zaskarżonego orzeczenia mimo wystąpienia

uchybień stanowiących bezwzględne przyczyny odwoławcze, a to:

1. na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. bezwzględnej przyczyny odwoławczej,

polegającej na obrazie przepisów postępowania, a to art. 496 § 3 k.p.k. w zw. z

art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., poprzez wydanie wyroku warunkowo umarzającego

postępowanie mimo nieusprawiedliwionego niestawiennictwa na rozprawie

oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika, podczas gdy z treści tego

przepisu wynika, że w przypadku odstąpienia oskarżyciela prywatnego od

oskarżenia przed prawomocnym zakończeniem postępowania, postępowanie

się umarza co z momentem owego niestawiennictwa powoduje brak skargi

uprawnionego oskarżyciela;

2. na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. bezwzględnej przyczyny odwoławczej,

polegającej na obrazie przepisów postępowania, a to art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.,

poprzez wydanie wyroku skazującego w sytuacji, w której zgodnie z art. 101 § 2

k.k. nastąpiło przedawnienie karalności zarzucanych prywatnym aktem

oskarżenia czynów;

3. na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. bezwzględnej przyczyny odwoławczej,

polegającej na obrazie przepisów postępowania, a to art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. i

art. 14 k.p.k., poprzez wyjście przez sąd I instancji poza granice oskarżenia, a

następnie przez uznanie oskarżonego za winnego czynu, który nie był objęty

skargą uprawnionego oskarżyciela, pomimo braku tożsamości czynu

zarzucanego i przypisanego oskarżonemu, co stanowiło okoliczność

wyłączającą postępowanie i skutkowało również naruszeniem prawa do obrony

oskarżonego, wysłowionego w art. 6 k.p.k.

Dodatkowo obrońca zarzucił „naruszenie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 §

3 k.p.k. mające istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez nienależyte rozważenie

zarzutów wskazanych w pkt 1 i 2 apelacji obrońcy i zaakceptowanie przez sąd

III KK 310/25

4

odwoławczy naruszenia przez sąd I instancji naruszenia przepisów postępowania,

a to art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 496 § 3 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9

k.p.k. oraz art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 101. §

2 k.k., jak też art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. i art. 14 k.p.k.”.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w

Nowym Sączu w postępowaniu odwoławczym, ewentualnie o uchylenie również

wyroku sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu w Nowym Targu w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Pisemną odpowiedź na kasację złożył pełnomocnik oskarżyciela prywatnego

G.W., wnosząc o pozostawienie kasacji bez rozpoznania, ewentualnie o jej

oddalenie jako oczywiście bezzasadnej, wraz z wnioskiem o zasądzenie od

oskarżonego na rzecz oskarżyciela prywatnego kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja obrońcy istotnie okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co

uzasadniało rozpoznanie jej na posiedzeniu w trybie przewidzianym w art. 535 § 1 i

3 k.p.k.

Na wstępie zauważyć należy, że stosownie do dyspozycji art. 523 § 1 i 2

k.p.k., kasację na korzyść podsądnego strony procesowe mogą wnieść jedynie w

razie skazania za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia

wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, bądź też z powodu

wystąpienia uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. Ograniczenie to nie dotyczy

jedynie podmiotów specjalnych wymienionych w art. 521 k.p.k. (art. 523 § 4 k.p.k.).

W niniejszej sprawie wobec P.L. postępowanie zostało prawomocnie warunkowo

umorzone. Tym samym ograniczało to możliwość wystąpienia w tej sprawie przez

samą stronę z nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia na korzyść P.L. do zaistnienia

tzw. bezwzględnych przyczyn uchylenia wyroku.

Poczynienie powyższych uwag stało się o tyle konieczne, że skarżący mimo

dostrzeżenia przywołanych reguł, zawarł w kasacji także zarzut odnoszący się do

rzetelności kontroli odwoławczej. Kwestia ta – z uwagi na powyżej wyeksponowane

blokady procesowe – nie mogła podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. Zarzut ten

III KK 310/25

5

stanowi jednak w istocie wtórny element nadzwyczajnego środka odwoławczego,

realnie sprowadzający się do ponownego wyeksponowania zaistniałych w ocenie

skarżącego bezwzględnych przyczyn odwoławczych.

Nie ma jednak racji autor kasacji forsując, że w niniejszej sprawie mamy do

czynienia z bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.,

wynikającą z braku stawiennictwa oskarżyciela prywatnego na terminie ogłoszenia

wyroku w dniu 29 kwietnia 2024 roku, na którym doszło do wznowienia przewodu

sądowego i ujawnienia prawomocnego orzeczenia w sprawie II K 957/20 oraz karty

karnej oskarżonego (k. 278). Niezasadna jest teza obrońcy, jakoby takie działanie

prowadziło do ziszczenia się skutku określonego w art. 496 § 3 k.p.k., a w

konsekwencji by rodziło konieczność umorzenia postępowania. Na tle tak

zredagowanego zarzutu odwołać należy się do zaistniałych w niniejszej sprawie

zaszłości procesowych. Przewód sądowy w niniejszej sprawie rozpoczął się od

odczytania aktu oskarżenia (art. 385 § 1 k.p.k.), co nastąpiło na rozprawie w dniu

19 października 2022 roku (k. 40). Został on zamknięty po przeprowadzeniu

wszystkich niezbędnych w ocenie stron dowodów na rozprawie w dniu 24 kwietnia

2024 r. (art. 405 k.p.k.). Wówczas to, po wysłuchaniu mów końcowych, sąd na

podstawie art. 411 k.p.k. postanowił odroczyć wydanie wyroku do dnia 29 kwietnia

2024 roku (k. 273). Na wyznaczony termin ogłoszenia wyroku nie stawił się

oskarżyciel prywatny oraz jego pełnomocnik, zaś sąd – na zasadzie art. 409 k.p.k.

– wznowił przewód sądowy i ujawnił prawomocne orzeczenie wydane w sprawie II

K 957/20 oraz aktualną kartę karną oskarżonego. Po ponownym zamknięciu

przewodu sądowego, oskarżony oraz jego obrońca, nie wskazując na fakt

nieobecność strony oskarżycielskiej na rozprawie, powtórzyli swoje stanowiska

przedstawione na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2024 roku. Sąd wydał wyrok i

ogłosił go publicznie.

Przypomnieć zatem trzeba, że obecne brzmienie art. 496 § 3 k.p.k.

ustanawia domniemanie prawne, zgodnie z którym łączne nieusprawiedliwione

niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika na jakikolwiek

termin rozprawy głównej jest odstąpieniem od oskarżenia. Wpisuje się ono w

specyfikę tego postępowania. Jego podstawą jest przyjęcie, że ponieważ

postępowanie prywatnoskargowe toczy się z inicjatywy i w interesie oskarżyciela

III KK 310/25

6

prywatnego, ma on w jego toku obowiązek wykazywania zainteresowania oraz

dowodzenia swoich racji. Przepis ten pozwala na stwierdzenie, że do uznania

niestawiennictwa za odstąpienie od oskarżenia wystarczająca jest okoliczność

faktyczna w postaci braku usprawiedliwienia niestawiennictwa. Nie ma zatem

znaczenia, czy istniał powód usprawiedliwiający niestawiennictwo na rozprawę, to

sam brak usprawiedliwienia stanowi podstawę do stwierdzenia o odstąpieniu od

oskarżenia. Tak z orzecznictwa, jak i literatury wynika jednak, że możliwe jest

przeciwstawienie się skutkom domniemania odstąpienia przez oskarżyciela

prywatnego od oskarżenia poprzez wykazanie, że niestawiennictwo było

usprawiedliwione. Jeżeli którakolwiek z tych osób usprawiedliwiła swoją

nieobecność, to tym samym skutecznie obaliła domniemanie prawne wynikające z

art. 496 § 3 k.p.k., co z kolei uniemożliwia umorzenie postępowania (por. uchwała

SN z 23 września 2008 r., I KZP 19/08, OSNKW 2008/10, poz. 77; B. Skowron [w:]

Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, red. K. Dudka, Warszawa

2023, s. 1135-1137; H. Kuczyńska [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz

do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-Kulczycka, LEX/el. 2022, art. 496, teza 4;

postanowienie SN z 13 lutego 2015 r., II KK 276/14, OSNKW 2015, nr 7, poz. 59).

Analizując przebieg postępowania zauważyć należy, że pełnomocnik

oskarżyciela prywatnego brał udział w posiedzeniu pojednawczym. Również na

rozprawie głównej przedstawiciel strony oskarżającej był obecny każdorazowo, co

jednoznacznie wskazuje, iż oskarżyciel wykazywał aktywność, a także

konsekwentną wolę pociągnięcia P.L. do odpowiedzialności karnej, zarówno na

początkowym etapie postępowania, jak i podczas trwania całej rozprawy głównej.

Znamienny przy tym jest fakt, iż po zamknięciu rozprawy w dniu 24 kwietnia 2024

roku sąd postanowił jedynie odroczyć wydanie wyroku do dnia 29 kwietnia 2024

roku.

Okoliczność natomiast, że na terminie ogłoszenia wyroku sąd meriti

postanowił wznowić przewód sądowy i ujawnić określone dowody, nie

zawiadamiając o tym niestających oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika,

nie może wywoływać negatywnych konsekwencji dla nieobecnych stron. Tak w

judykaturze, jak i doktrynie jednoznacznie wskazuje się, że jeżeli do wznowienia

postępowania dojdzie w dniu, który został wskazany jako termin do ogłoszenia

III KK 310/25

7

wyroku, wówczas sąd w przypadku nieobecności wszystkich uczestników procesu,

jeżeli zajdzie konieczność uzupełnienia przewodu sądowego, powinien w

zależności od sytuacji albo rozprawę przerwać, albo ją odroczyć i zawiadomić lub

wezwać strony oraz ich obrońców i pełnomocników na kolejny termin rozprawy.

Uzupełnienie przewodu sądowego pod nieobecność strony na terminie wskazanym

przez sąd jako termin ogłoszenia wyroku, w sytuacji gdy dotyczy to oskarżonego,

stanowi rażące naruszenie prawa do obrony. Gdy dotyczy to innej strony

postępowania, naruszony zostaje kompleks uprawnień wynikających z czynnego

udziału w postępowaniu. W orzecznictwie zasadnie przyjmuje się, że wznowienie

przewodu sądowego podczas nieobecności oskarżonego na rozprawie w

ustalonym przez sąd i wskazanym stronom czasie ogłoszenia wyroku, a następnie

dokonanie określonych czynności lub przeprowadzenie dowodów, stanowi

uchybienie przewidziane w art. 439 § 1 pkt 11, jeżeli nastąpiło w postępowaniu, w

którym obecność oskarżonego na rozprawie jest obowiązkowa. W pozostałych

wypadkach wymienione uchybienie stanowi obrazę przepisów postępowania, która

może mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 438 pkt 2 k.p.k. (uchwała SN z 10

czerwca 1977 r., VII KZP 13/77, OSNKW 1977/7–8, poz. 75; zob. także uwagi M.

Cieślaka, Glosa do uchwały SN z 10.06.1977 r., VII KZP 13/77, NP 1977/12, s.

1720; por. też wyrok SN z 26 maja 2004 r., V KK 15/04, OSNwSK 2004, poz. 935;

K. Eichstaedt [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom I. Art. 1–424,

wyd. VII, red. D. Świecki, Warszawa 2024, s. 1597).

Przedkładając powyższe na grunt niniejszej sprawy dostrzec należy, że na

publikacyjnym terminie w dniu 29 kwietnia 2024 roku obecni byli jedynie oskarżony i

jego obrońca, którzy po wznowieniu przewodu sądowego ponownie przedstawili

swoje końcowe stanowisko w sprawie. Odmiennie rzecz kształtowała się odnośnie

do nieobecnej w tym dniu strony oskarżającej. Oskarżyciel i jego pełnomocnik nie

zostali powiadomieni o terminie rozprawy, na której sąd przeprowadził dowody,

stąd też – w przypadku niemożności stawiennictwa – nie byli w stanie

usprawiedliwić swojej nieobecności. Niewątpliwie skutek w postaci odstąpienia

od oskarżenia prywatnego wynikający z przewidzianego w art. 496 § 3 k.p.k.

łącznego nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżyciela prywatnego i

III KK 310/25

8

jego pełnomocnika na termin rozprawy głównej nie zachodzi w sytuacji, gdy

strona oskarżająca o terminie tym nie została prawidłowo powiadomiona.

W realiach sprawy brak stawiennictwa winien skutkować odroczeniem

rozprawy po wznowieniu przewodu sądowego, czego jednak sąd meriti zaniechał.

W kontekście tym doszło do naruszenia prawa procesowego, godzącego wszakże

wyłącznie w interesy oskarżyciela. Tylko ta strona procesu pozbawiona została

prawa do zabrania głosu końcowego w kontekście całości materiału dowodowego.

Kwestia ta – z uwagi na kierunek zaskarżenia – pozostaje jednak irrelewantna dla

postępowania kasacyjnego. Kluczowy jest fakt, iż na kanwie zaistniałych

okoliczności brak jest podstaw do podzielenia tezy obrońcy, jakoby ziściła się

przesłanka z art. 496 § 3 k.p.k., a w konsekwencji że doszło do zaistnienia

sygnalizowanej bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

Już tylko na marginesie wskazać dodatkowo należy, iż faza ogłoszenia

wyroku jest tym elementem rozprawy głównej, który nie ma charakteru

rozpoznawczego. Nie wymaga ona więc obecności oskarżyciela prywatnego ani jej

pełnomocnika, co wynika z przepisów art. 419 § 1 k.p.k. w zw. z art. 485 k.p.k. i co

notabene było przedmiotem trafnych uwag sądu ad quem, mierzącego się przecież

z analogicznym zarzutem. Z chwilą udania się sądu na naradę, postępowanie

zmierzające do ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w

przedmiocie głównym postępowania, jest zakończone. Dlatego też obecność stron

na rozprawie w trakcie ogłaszania wyroku jest przede wszystkim ich uprawnieniem i

brak jest podstaw do wymuszania tej obecności wbrew woli uprawnionego. Z

literalnego brzmienia art. 419 § 1 k.p.k. wynika, że wyrok może zostać ogłoszony w

nieobecności stron i brak tu jakiegokolwiek zastrzeżenia co do koniecznej

obecności stron (lub jednej ze stron) w jakiejkolwiek sytuacji szczególnej, stąd

wyprowadzić należy wniosek, że żadna ze stron nie ma obowiązku uczestniczenia

w rozprawie w fazie ogłoszenia wyroku (R. Ponikowski [w:] J. Skorupka, Kodeks

postępowania karnego, Komentarz, Warszawa 2015 r., str. 1073-1074).

Z uwagi na konstrukcję zarzutów kasacyjnych zasadne stało się odniesienie

w dalszej kolejności do wyeksponowanego przez obrońcę uchybienia z art. 439 § 1

pkt 9 k.p.k., mającego polegać na przekroczeniu granic wyznaczonych prywatnym

aktem oskarżenia, gdyż czyniona na tle tego zarzutu argumentacja otworzy drogę

III KK 310/25

9

do precyzyjnego odniesienia się też do zarzutu związanego z kwestią

przedawnienia karalności.

Na wstępie nakreślić trzeba kilka ogólnych uwag dotyczących tzw.

prywatnego aktu oskarżenia. Dokument ten, inicjujący postępowanie karne w trybie

prywatnoskargowym, nie musi spełniać wszelkich wymogów, jakie Kodeks

postępowania karnego nakłada na akt oskarżenia wnoszony przez oskarżyciela

publicznego. Art. 487 k.p.k. wyraźnie precyzuje, że może on ograniczyć się do

oznaczenia osoby oskarżonego, zarzucanego mu czynu oraz wskazania dowodów,

na których opiera się oskarżenie. Oznacza to, że musi on przyjąć formę oskarżenia,

czyli opisać czyn (zdarzenie historyczne), z jakim oskarżyciel wiąże realizację

znamion określonego typu, a także przedstawić dowody, jakie uzasadniają

oskarżenie. W tej perspektywie rola tego rodzaju dokumentu niczym nie różni się

od prokuratorskiego aktu oskarżenia. Musi on wszakże dawać podstawy do

prowadzenia postępowania karnego o konkretny czyn, na podstawie wiarygodnych

dowodów uprawdopodobniających tezy oskarżenia w stopniu wysokim.

Przypomnieć należy, że postępowanie prywatnoskargowe, mimo iż nie dotyczy

czynów o znacznym ciężarze gatunkowym, toczy się wedle reguł postępowania

karnego, także tych dotyczących gwarancji procesowych oskarżonego. Kodeks,

gdy chodzi o istotę postępowania, nie czyni dla tego typu spraw żadnych koncesji,

ani tym bardziej nie przewiduje zliberalizowania standardów (por. postanowienie

SN z 21 stycznia 2015 r., V KK 297/14).

Na tle powyższego zauważyć należy, że prywatnym aktem oskarżenia

nadanym w polskiej placówce pocztowej w dniu 26 sierpnia 2021 roku (k. 2-8) P.L.

zarzucono popełnienie czynu z art. 212 § 1 k.k. w czasie od nieustalonego dnia

2013 roku do 10 maja 2021 roku oraz przestępstwa z art. 216 § 1 k.k. mającego

mieć miejsce w dniu 11/12 września 2020 roku, a także innym nieustalonym dniu.

Na rozprawie w dniu 19 października 2022 roku pełnomocnik oskarżyciela

prywatnego zmodyfikował oskarżenie w zakresie czynu z art. 212 § 1 k.k.

wskazując, iż zarzuca popełnienie tego występku w okresie od nieustalonego dnia

2019 roku do 10 maja 2021 roku (k. 41). Finalnie natomiast treść zarzutów

oskarżenia sformułowana została w piśmie z dnia 2 listopada 2022 roku (k. 51-52,

53), zakreślającym ramy czasowe tego przestępstwa na okres od 11 września 2020

III KK 310/25

10

roku do 10 maja 2021 roku oraz ramy czynu kwalifikowanego z art. 216 § 1 k.k. na

czas od 12 września 2020 roku do 31 grudnia 2020 roku. W taki zatem sposób

opisane w prywatnym akcie oskarżenia przestępstwa tworzyły ramy zdarzenia

historycznego zarzucanego oskarżonemu, w których dopuszczalne było orzekanie.

Zmiana względem pierwotnych opisów czynów co do zasady ograniczyła się

jedynie do wyraźnego zakreślenia okresu jego popełnienia, sformułowane

ostatecznie opisy inkryminowanych zachowań były zbieżne z tym przedstawionymi

pismem inicjującym postępowanie.

Głównym zarzutem autora kasacji jest, iż doszło do wniesienia nowego aktu

oskarżenia, za który skarżący poczytuje pismo z 2 listopada 2022 roku, co w

realiach sprawy nie znajduje potwierdzenia. Nie przedstawia przy tym – poza

okolicznościami dotyczącymi upływu rocznego terminu, o którym mowa w art. 101 §

2 k.k. in principio – innych argumentów, mających uzasadnić konieczność przyjęcia,

że pismem tym objęte zostały inne wydarzenia niż opisane w akcie oskarżenia

datowanym na 3 sierpnia 2021 roku.

W kontekście powyższego wyraźnego zaakcentowana wymaga, że to

zdarzenie historyczne zakreśla dopuszczalne ramy postępowania karnego w

kontekście problemu tożsamości czynu. Warunkiem wstępnym prawdziwości tej

tezy jest jednak to, aby owo zdarzenie historyczne zostało objęte postępowaniem, a

nie pozostawione poza jego granicami. By sąd mógł o nim orzekać, musi być zatem

zgodnie z zasadą skargowości objęte oskarżeniem wniesionym w sposób

prawidłowy przez uprawnionego oskarżyciela. Dopiero wówczas można mówić o

zdarzeniu historycznym objętym postępowaniem karnym oraz badając tożsamość

czynu, porównywać zakres wydanego orzeczenia z zakresem postawionego

oskarżonemu zarzutu. W doktrynie i orzecznictwie wskazuje się na elementy opisu

czynu, których zmiana w związku z przyjęciem innej kwalifikacji prawnej czynu nie

powoduje wyjścia poza granice oskarżenia. Nie stanowi zatem wyjścia poza te

granice zamiana opisu zarzucanego czynu w zakresie czasu, miejsca, sposobu i

okoliczności jego popełnienia oraz skutków, a zwłaszcza wysokości powstałej

szkody, czy tożsamości osoby pokrzywdzonej przestępstwem przeciwko mieniu,

jeśli tylko będzie bezsporne, że chodzi o to samo zdarzenie faktyczne, którego

objęcie ściganiem stanowiło wyraz woli oskarżyciela (wyroki SN: z 4 stycznia 2006

III KK 310/25

11

r., IV KK 376/05, OSNwSK 2006, poz. 35; z 21 września 2006 r., V KK 10/06; z 2

marca 2011 r., III KK 366/10, OSNKW 2011/6, poz. 51; postanowienia SN: z 12

stycznia 2006 r., II KK 96/05; z 19 października 2006 r., II KK 246/06; z 5 lutego

2002 r., V KKN 473/99, OSNKW 2002/5–6, poz. 34; z 30 sierpnia 2001 r.,

V KKN 111/01; uchwała SN z 15 czerwca 2007 r., I KZP 15/07, OSNKW 2007/7–8,

poz. 55).

W kontekście niniejszej sprawy oskarżyciel zmodyfikował czasowe ramy

czynu w sposób wyraźnie korzystny dla oskarżonego. Bezspornym jest też fakt, iż

niezależnie od tego, że czynności tej dokonał sam oskarżyciel, to w końcowym

rozstrzygnięciu sąd w sposób całkowicie uprawniony mógł samodzielnie

zredukować tak okres przestępczego działania oskarżonego, jak i jego

poszczególne czynności sprawcze – co zresztą w analizowanej sprawie miało

miejsce. Stwierdzając popełnienie przestępstwa przez oskarżonego sąd a quo

wskazał, że pomawiał on G.W. o podpalenie, zlecenie podpalenia jego mienia, co

mogło poniżyć go w opinii publicznej lub mogło narazić go na utratę zaufania

potrzebnego do wykonywania funkcji Burmistrza [...] oraz że znieważał go słowami

powszechnie uznanymi za obelżywe pod jego nieobecność, lecz publicznie i w

zamiarze by zniewagi do niego dotarły. Okoliczności te były przedmiotem tak aktu

oskarżenia, jak i pisma złożonego na polecenie sądu ponad rok później. O

naruszeniu tożsamości czynu w niniejszej sprawie mowy być zatem nie może, a to

czyni zarzut braku skargi uprawnionego oskarżyciela w tym ujęciu oczywiście

bezzasadnym.

W sprawie nie doszło także do przedawnienia karalności przypisanego

oskarżonemu czynu. Okoliczność tę obrońca wywodzi podnosząc argumentację

wyraźnie sprzężoną z uprzednio omówioną problematyką jego tożsamości. Na tym

tle twierdzi, iż dokonana pisemna modyfikacja opisu czynu stanowiła w istocie

odstąpienie od prywatnego aktu oskarżenia i wniesienie go na nowo, co nastąpiło z

przekroczeniem rocznego terminu o którym mowa w art. 101 § 2 k.k. Wynikać to

miało ponownie z uznania, iż oskarżenie o zmodyfikowane czasowo czyny

nastąpiło po upływie tego okresu – przy czym skarżący za datę oskarżenia uznaje

dzień złożenia pisma modyfikującego opis zarzucanych oskarżonemu czynów.

Kwestia ta została już wyżej omówiona i uznana za oczywiście bezzasadną,

III KK 310/25

12

powielanie więc argumentacji w tej części jest zbędne. Postępowanie karne zostało

skutecznie zainicjowane prywatnym aktem oskarżenia, złożonym w terminie i

prawidłowo opłaconym, co doprowadziło do wydłużenia okresu przedawnienia

karalności na podstawie art. 102 § 1 k.k. Tym samym do przedawnienia karalności

czynu nie doszło, w obu aspektach przewidzianych przez art. 101 § 2 k.k., a to

omawiany zarzut czyni oczywiście bezzasadnym.

Zarzut zaś nienależytej kontroli odwoławczej, jak wskazano już na wstępie,

był w niniejszym postępowaniu niedopuszczalny, co na etapie rozpoznawania

kasacji nakazało uznać go za oczywiście bezzasadny.

W konsekwencji, w związku z oddaleniem nadzwyczajnego środka

odwoławczego, Sąd Najwyższy – po myśli art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1

k.p.k. – obciążył P.L. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego, zasądzając

również od niego na rzecz oskarżyciela prywatnego G.W. zwrot poniesionych

kosztów w wysokości 300 zł, z tytułu czynności podjętej w postępowaniu

kasacyjnym przez pełnomocnika z wyboru adw. A.P. w postaci złożenia pismem z

dnia 11 marca 2025 roku odpowiedzi na kasację.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.

[WB]

[r.g.]