Sąd Najwyższy uchylił złagodzenie kary dla kierowcy pod wpływem alkoholu i narkotyków

Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17

kwietnia 2025 r., w sprawie o sygn. akt II K 1785/24, K.P. został uznany za winnego

tego, że w dniu 13 sierpnia 2024 r. około godz. 06.50 na drodze powiatowej pomiędzy

miejscowościami S.-W., kierując samochodem osobowym marki N. o nr rej. […],

jadąc z kierunku S. w kierunku W. umyślnie naruszył zasady w ruchu drogowym w

ten sposób, że kierował pojazdem mechanicznym znajdując się w stanie

nietrzeźwości 0,66 mg/1 alkoholu w wydychanym powietrzu i pod wpływem

substancji psychotropowej w postaci amfetaminy i 9ATHC w stężeniu, które to

stężenie wskazuje na oddziaływanie na ośrodkowy układ nerwowy jak alkohol w

stężeniu powyżej 0,5 promila we krwi, nie dostosował prędkości i techniki jazdy do

warunków panujących na drodze, w następstwie czego stracił panowanie na

pojazdem, zjechał na lewe pobocze i uderzył w drzewo, czym nieumyślnie

spowodował wypadek drogowy, w wyniku którego pasażer K.C., doznał obrażeń

ciała w postaci stłuczenia wątroby w postaci ogniska krwotocznego w miąższu,

rozerwania naczyń krezkowych jelita cienkiego z krwotokiem do jamy otrzewnowej

wymagającej pilnej interwencji chirurgicznej, złamania wyrostków poprzecznych 3 i

4 kręgów lędźwiowych oraz złamania wieloodłamowego prawej kości udowej, które

to obrażenia skutkują ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu - powstanie choroby realnie

zagrażającej życiu w postaci rozerwania naczyń krezkowych jelita cienkiego z

krwotokiem do jamy otrzewnowej wymagającym pilnej interwencji chirurgicznej i

prowadzenia intensywnej terapii w warunkach OIOM w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.k. -

i za to, na podstawie art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1a pkt 1 k.k. w zw. z art. 11

§ 3 k.k., wymierzono mu karę 4 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności.

Sąd Rejonowy na podstawie art. 42 § 3 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek

karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych

dożywotnio. Na podstawie art. 43a § 2 k.k. orzekł od oskarżonego na rzecz Funduszu

Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej świadczenie pieniężne w

kwocie 5.000 złotych. Na podstawie art. 63 § 1 k.k. na poczet orzeczonej wobec

oskarżonego kary pozbawienia wolności zaliczył okres jego tymczasowego

III KK 346/26

3

aresztowania od 13.08.2024 r. do 11.10.2024 r. Orzekł także o zwrocie dowodów

rzeczowych oraz o opłacie i kosztach sądowych.

Od powyższego wyroku apelację wniósł obrońca K.P. w części dotyczącej

rozstrzygnięcia o karze. Skarżący zarzucił wymierzenie oskarżonemu rażąco

surowej kary 4 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności, w sytuacji gdy - jak podał -

niezmiernie specyficzny całokształt okoliczności faktycznych dotyczących

przedmiotu niniejszego postępowania, a przede wszystkim stanowisko procesowe

pokrzywdzonego, zaangażowanie oskarżonego w proces ratowania oraz leczenia

pokrzywdzonego, a nadto warunki i właściwości osobiste oskarżonego, w tym

aktualny tryb życia oraz sytuacja rodzinna, przemawiały za wymierzeniem K.P. kary

oraz środków karnych we względniejszym wymiarze. Autor apelacji wniósł

jednocześnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez złagodzenie na podstawie art.

60 § 2 pkt 1 i 2 k.k. wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności do 1 roku

i 6 miesięcy oraz orzeczenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia

wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat.

Po rozpoznaniu apelacji Sąd Okręgowy w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem

z dnia 5 sierpnia 2025 r., sygn. akt IV Ka 339/25:

1/ zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że po zastosowaniu art. 60 § 2 pkt

1 i 2 i § 6 pkt 2 k.k. orzeczoną wobec K.P. karę pozbawienia wolności złagodził do 2

lat;

2/ w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy;

3/ zwolnił oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie

odwoławcze obciążając nimi Skarb Państwa.

Na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. Prokurator Generalny zaskarżył powyższy

wyrok w drodze kasacji w zakresie zmieniającym wyrok Sądu I instancji w części

dotyczącej rozstrzygnięcia o karze, na niekorzyść oskarżonego K.P.

Na zasadzie art. 523 § 1 k.p.k., art. 526 § 1 k.p.k. oraz art. 537 § 1 i 2 k.p.k.

zarzucił rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów prawa

materialnego - art. 57 § 3 k.k. w zw. z art. 178 § 1a pkt 1 k.k., polegające na

zastosowaniu w stosunku do oskarżonego K.P. instytucji nadzwyczajnego

złagodzenia kary o charakterze fakultatywnym, uregulowanej w art. 60 § 2 pkt 1 i 2 i

§ 6 pkt 2 k.k., w sytuacji występowania co do tego oskarżonego podstawy

obostrzenia kary o charakterze obligatoryjnym, co wykluczało dopuszczalność

nadzwyczajnego złagodzenia kary w oparciu o przyjętą przez Sąd odwoławczy

III KK 346/26

4

podstawę i co skutkowało błędną zmianą wyroku Sądu I instancji poprzez

złagodzenie w stosunku do K. P. kary pozbawienia wolności orzeczonej za czyn z

art. 177 § 2 k.k. w zb. z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., do 2 lat, tj. poniżej

dolnej granicy ustawowego zagrożenia, która wynosiła w tym wypadku 3 lata.

Podnosząc powyższy zarzut Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku

Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim w zaskarżonym zakresie i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się być w sposób oczywisty

zasadna, co uprawniało do jej rozpoznania na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

i uwzględnienia w całości. Skarżący trafnie wskazał, że w sytuacji występowania co

do K.P. podstawy obostrzenia kary o charakterze obligatoryjnym, było wykluczone

zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary w oparciu o art. 60 § 2 pkt 1 i 2 i §

6 pkt 2 k.k.

K.P. został skazany za przestępstwo z art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1a

pkt 1 k.k. w zw. z art. 178a § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., za co wymierzono mu na

podstawie art. 177 § 2 k.k. w zw. z art. 178 § 1a pkt 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. w

pierwszej instancji karę 4 lat i 5 miesięcy pozbawienia wolności. Zgodnie z art. 178 §

1a pkt 1 k.k., skazując sprawcę, który popełnił przestępstwo określone w art. 173 §

3 lub 4, art. 177 § 2 lub 2a, art. 178c § 1 pkt 2 lub art. 178d, w warunkach określonych

w § 1, lub którego dotyczy wskazana w tym przepisie okoliczność, sąd orzeka karę

pozbawienia wolności w wysokości nie niższej niż 3 lata, jeżeli następstwem

wypadku jest ciężki uszczerbek na zdrowiu innej osoby albo następstwem katastrofy

jest ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, do dwukrotności górnej granicy

ustawowego zagrożenia. Z treści wskazanego przepisu wynika, że w stosunku do

oskarżonego K.P. winna zostać wymierzona za przypisany mu czyn z art. 177 § 2

k.k. w zb. z art. 178 § 1a pkt 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k., którym spowodował

powstanie choroby realnie zagrażającej życiu pokrzywdzonego, kara pozbawienia

wolności nie niższa niż 3 lata.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że art. 178 § 1 k.k.

przewiduje nadzwyczajne obostrzenie kary wobec sprawcy jednego z przestępstw

wymienionych w jego dyspozycji. Wskazywany w tym przepisie stan nietrzeźwości

powiązany jest z osobą sprawcy, nie zaś ze znamionami popełnianego przestępstwa,

III KK 346/26

5

które zostały opisane w art. 173, 174 i 177 k.k. - i nie należy do nich stan odurzenia,

nietrzeźwości lub ucieczka z miejsca wypadku (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 28 czerwca 2006 r., II KK 285/05, LEX nr 193050 i glosa R. A.

Stefańskiego do tego postanowienia, Prok. i Pr. 2007, Nr 11, s. 53-160). Przepis ten

nie przewiduje więc ustanowienia nowego ustawowego zagrożenia karnego i

nowego typu przestępstwa. Omawiany przepis może być zastosowany dopiero

wówczas, gdy zostanie uznana wina sprawcy. A zatem, najpierw musi nastąpić

przypisanie sprawcy popełnienie przestępstwa. Mamy do czynienia z zastosowaniem

klasycznego ogólnego schematu określającego budowę przepisów określających

ustawowe okoliczności obciążające – przykładowo, jak w art. 64 § 1 i 2 k.k. Powyższe

uwagi dotyczą także istoty uregulowania z art. 178 § 1a pkt 1 k.k.

W rezultacie, skoro Sąd I instancji zastosował instytucję nadzwyczajnego

zaostrzenia o charakterze obligatoryjnym, to w grę musiały wchodzić reguły kolizyjne

z art. 57 k.k., regulującego sytuację, w której zachodzi kilka niezależnych od siebie

podstaw do nadzwyczajnego złagodzenia albo obostrzenia kary. Oczywistym jest, że

w takiej sytuacji sąd może tylko jeden raz karę nadzwyczajnie złagodzić albo

obostrzyć, uwzględniając przy określaniu wymiaru kary łącznie zbiegające się

podstawy łagodzenia albo obostrzenia. Zgodnie z art. 57 § 3 k.k., w wypadkach, o

których mowa w § 1 i 2, jeżeli zbiegają się podstawy nadzwyczajnego złagodzenia

lub obostrzenia kary o charakterze obligatoryjnym i fakultatywnym, sąd stosuje

podstawę o charakterze obligatoryjnym. Art. 57 k.k. z dniem 1 października 2023 r.

zmieniony został przez art. 1 pkt 16 ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o zmianie ustawy -

Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 2600), a więc

obowiązywał już w dniu popełnienia przez oskarżonego przestępstwa. Jakkolwiek z

dniem 29 stycznia 2026 r. zmianie uległa też treść art. 178 § 1 i § 1a k.k., nie wpłynęło

to w żadnym stopniu na omawiane uregulowania (art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 4 grudnia

2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy bezpieczeństwa ruchu

drogowego, Dz. U. z 2025 r., poz. 1872).

Tymczasem, Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok Sądu I instancji w ten

sposób, że po zastosowaniu art. 60 § 2 pkt 1 i 2 oraz § 6 pkt 2 k.k. orzeczoną karę

pozbawianie wolności złagodził do 2 lat. W ocenie Sądu Okręgowego nietypowe i

wyjątkowe okoliczności samego zdarzenia oraz występowanie takich cech sprawcy,

które charakteryzują go w sposób wyjątkowo pozytywny uzasadniały przyjęcie

stanowiska, że zasługuje on na wymierzenie kary poniżej minimum ustawowego.

III KK 346/26

6

Zdaniem Sądu Okręgowego - Sąd I instancji niezasadnie uznał, że nie zachodzą

przesłanki do zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary.

Biorąc powyższe pod uwagę, skarżący słusznie podnosi, że Sąd Okręgowy

tym samym dopuścił się rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku

naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 57 § 3 k.k. w zw. z art. 178 § 1a pkt

1 k.k., gdyż w tej sytuacji prawnej niedopuszczalne było zastosowanie

nadzwyczajnego złagodzenia kary o charakterze fakultatywnym, na podstawie w art.

60 § 2 pkt 1 - 2 i § 6 pkt 2 k.k.

Ponieważ występowała co do oskarżonego K.P. podstawa obostrzenia kary o

charakterze obligatoryjnym, wykluczało to dopuszczalność nadzwyczajnego

złagodzenia kary w oparciu o przyjętą przez Sąd odwoławczy podstawę i skutkowało

błędną zmianą wyroku Sądu I instancji poprzez złagodzenie w stosunku do

oskarżonego kary pozbawienia wolności do 2 lat, tj. poniżej dolnej granicy

ustawowego zagrożenia, która wynosiła w tym wypadku 3 lata.

W rezultacie, Sąd Najwyższy uwzględniając kasację Prokuratora

Generalnego wniesioną na niekorzyść skazanego, na mocy art. 537 § 2 k.p.k., uchylił

wyrok Sądu II instancji w zaskarżonym zakresie i przekazał sprawę w tej części

Sądowi Okręgowemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

Jacek Błaszczyk

Andrzej Stępka

Barbara Skoczkowska

[WB]

[r.g.]