Sędzia SN M.B. wyłączona z kasacji, bo powołano ją do Izby Dyscyplinarnej

W zawisłej przed Sądem Najwyższym sprawie o sygn. III KK 410/24,

obrońca skazanego T.B. w dniu 13 listopada 2025 r. złożyła wniosek o wyłączenie

od udziału w rozpoznaniu tej sprawy sędzi M.B..

Uzasadniając swoją inicjatywę wskazała, że rozpoznanie złożonej przez nią

kasacji przez sąd z udziałem sędzi M.B., powołanej na urząd sędziego Sądu

Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie

przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3 – dalej w

tekście ustawa o KRS z 2017 r.), w świetle orzecznictwa Europejskiego Trybunału

III KK 410/24

2

Praw Człowieka będzie naruszało art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka

i podstawowych wolności (EKPC), a wydane przez tak ukształtowany sąd

orzeczenie, wobec treści pkt. 1 uchwały połączonych Izb Sądu Najwyższego:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 stycznia 2020 r.,

BSA I-4110-1/20, będzie dotknięte wadą mającą postać bezwzględnej przyczyny

odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

W jej ocenie, rozpoznanie sprawy przez sąd z udziałem sędzi M.B. może

wywołać zarówno u stron jak i w opinii publicznej przekonanie o braku

bezstronności sądu.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Złożony w niniejszej sprawie wniosek obrońcy o wyłączenie od udziału w niej

sędzi M.B. jest zasadny w sposób oczywisty.

W toku postępowania związanego z kasacją obrońcy skazanego T.B nie była

to pierwsza tego rodzaju inicjatywa.

Tożsama dotyczyła m.in. innego członka składu wyznaczonego do jej

rozpoznania – sędziego A.B., który postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 25

listopada 2025 r., KRI 1363, został wyłączony od udziału w sprawie Sądu

Najwyższego o sygn. akt III KK 410/24.

Argumentacja, która skutkowała wyłączeniem tego sędziego na podstawie

art. 41 § 1 k.p.k. ma pełne odniesienie także co do sędzi M.B. Z tych względów

Sąd Najwyższy rozpoznając niniejszy wniosek o wyłączenie, do tej argumentacji się

odwołuje i całkowicie ją podzielając nie znajduje powodów do jej w tym miejscu

powielania.

Jedyna różnica w wypadku obu sędziów sprowadza się do tego, że

powołanie z udziałem niekonstytucyjnej Krajowej Rady Sądownictwa na urząd

sędziego Sąd Najwyższego sędziego A.B. nastąpiło do utworzonej przy Sądzie

Najwyższym Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, nie będącej sądem

w świetle przepisów prawa europejskiego (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości

Unii Europejskiej [TSUE] z dnia 4 września 2025 r., C-225/22) oraz przepisów

konwencyjnych (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka [ETPCz] z

dnia 23 listopada 2023 r., Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21),

natomiast sędzię M.B. w tym samym czasie i tym samym trybie powołano do

III KK 410/24

3

orzekania w nieistniejącej obecnie Izbie Dyscyplinarnej przy Sądzie Najwyższym.

Również ta Izba, na co wskazał Sąd Najwyższy w pkt. 4 uchwały z dnia 23 stycznia

2020 r., BSA I-4110-1/20, a następnie potwierdził ETPCz w wyroku z dnia 22 lipca

2021 r., Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19), nie stanowiła

niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 45 ust.

1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 EKPC.

Niebagatelne znaczenie mają również – co zasygnalizował już w swoim

stanowisku Sąd Najwyższy w odniesieniu do sędziego A. B. – okoliczności, które

skutkują obecnym orzekaniem przez sędzię M.B. (wcześniej prokurator) w Izbie

Karnej i to poczynając o sposobu powołania jej do mającej charakter sądu

specjalnego Izby Dyscyplinarnej w nietransparentnej procedurze w 2018 r., a

następnie przeniesienia – po likwidacji Izby Dyscyplinarnej w 2022 r. – do legalnej

Izby Sądu Najwyższego decyzją osoby pełniącej funkcję Pierwszego Prezesa Sądu

Najwyższego, w sposób stanowiący ominięcie wymogów określonych w art. 179

Konstytucji RP.

Sąd Najwyższy w tym składzie uznaje więc za uzasadnione stwierdzenie, iż

akty nominacji na stanowiska w Izbie Dyscyplinarnej jako organie, który od

początku zasadnie traktowany był jako organ niespełniający konstytucyjnego i

konwencyjnego wymogu sądu niezależnego i bezstronnego „ustanowionego

ustawą” (zob. powołane już wyżej: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

2020 r. oraz wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 22 lipca 2021 r.,

Reczkowicz przeciwko Polsce), podjęte przez Prezydenta RP wyłącznie w ramach

konkursu na stanowiska w tej Izbie, nie obejmują powołania do każdej innej Izby

Sądu Najwyższego i tym samym nie wywołują skutków związanych z takim

powołaniem. Wadliwość pierwotnego powołania, niezależnie od intencji

ustawodawcy, który w nowelizacji ustawy o Sądzie Najwyższym z 2022 r. usunął

istniejące dotąd formalne ograniczenia w przenoszeniu sędziów tej Izby, nie mogą

prowadzić do usankcjonowania tej pierwotnej wady, a tym bardziej uprawniać do

orzekania w innych Izbach Sądu Najwyższego. Ta pierwotna wadliwość powołania

na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego w konkursie do Izby Dyscyplinarnej nie

może być również w drodze wtórnych, mających charakter techniczny zabiegów,

konwalidowana. Skutek taki (konwalidacja) mógłby zostać osiągnięty wyłącznie

III KK 410/24

4

poprzez przeprowadzenie prawidłowej procedury powołania i to powołania do

prawidłowo ukształtowanego sądu (zob. także w tym przedmiocie postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 26 października 2023 r., II KK 82/23; z dnia 1 marca

2024 r., II KK 493/22; z dnia 7 marca 2024 r., IV KK 571/23).

Podsumowując, zgodzić należy się z autorką wniosku co do konieczności

wyłączenie sędzi M.B. od udziału w prowadzonej w Sądzie Najwyższym sprawie III

KK 410/24, gdyż sąd, w którego składzie by uczestniczyła, nie spełniałby kryteriów

określonych w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 EKPC, natomiast

postępowanie prowadzone przez taki sąd dotknięte byłoby bezwzględną przyczyną

odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

Powyższe z kolei obligowałoby do wznowienia postępowania kasacyjnego z

urzędu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., II KO

73/22), a w wypadku złożenia skargi do ETPCz, przy uwzględnieniu utrwalonej linii

orzeczniczej tego Trybunału, mogłoby skutkować poniesieniem przez

Rzeczpospolitą Polską konkretnych konsekwencji finansowych.

Z tych wszystkich względów postanowiono jak na wstępie.

[WB]

[r.g.]