Koszty procesu po uniewinnieniu z trzech zarzutów. SN uchylił wyrok w części o kosztach

III KK 626/25

2

A.Z. oskarżony został o dokonanie czterech przestępstw z art. 276 k.k. i art.

284 § 1 k.k. Sąd Rejonowy w Goleniowie, wyrokiem z dnia 6 września 2018 r., sygn.

II K 822/17, uznał oskarżonego za winnego przestępstwa z art. 276 k.k. i za

przestępstwo to wymierzył mu karę 50 stawek dziennych grzywny po 20 zł każda

stawka (zarzut I aktu oskarżenia) oraz za winnego ciągu przestępstw z art. 284 § 2

k.k. (zarzuty II-IV), za które orzekł karę 80 stawek dziennych grzywny po 20 zł każda.

Sąd wymierzył oskarżonemu karę łączną 100 stawek dziennych grzywny po 20 zł

każda i zasądził od niego koszty postępowania wymierzając opłatę w kwocie 200 zł

(pkt IV części rozstrzygającej wyroku).

Wyrok ten zaskarżony został apelacją obrońcy oskarżonego.

Po jej rozpoznaniu Sąd Okręgowy w Szczecinie, wyrokiem z dnia 22 stycznia

2020 r., sygn. IV Ka 2051/18, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił

oskarżonego od popełnienia czynów opisanych w punktach I, II i III części wstępnej

i uchylił rozstrzygnięcie o karze łącznej grzywny. Za czyn opisany w punkcie IV części

wstępnej zaskarżonego wyroku wymierzył A.Z. karę 50 stawek dziennych grzywny,

przyjmując że jedna stawka wynosi 20 zł. W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok

utrzymany został w mocy (pkt II wyroku Sądu Okręgowego). Ponadto Sąd

odwoławczy zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa wydatki za

postępowanie odwoławcze i wymierzył mu opłatę w wysokości 100 złotych za obie

instancje.

Wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie zaskarżony został kasacją Rzecznika

Praw Obywatelskich na korzyść A.Z. w części dotyczących zasądzonych kosztów

postępowania – punkty II i III wyroku. Rzecznik Praw Obywatelskich zarzucił

wyrokowi rażące naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny

wpływ na treść zaskarżonego wyroku, tj. art. 630 k.p.k. w zw. z art. 632 pkt 2 k.p.k.,

poprzez niezastosowanie ich w niniejszej sprawie i w konsekwencji utrzymanie w

mocy wyroku Sądu I instancji w zakresie, w jakim zasądza od oskarżonego na rzecz

Skarbu Państwa koszty sądowe tytułem zwrotu wydatków oraz tytułem opłaty, z

jednoczesnym zaniechaniem obciążenia Skarbu Państwa wydatkami związanymi z

oskarżeniem w części uniewinniającej oraz zaniechaniem orzeczenia w przedmiocie

zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz oskarżonego zwrotu wydatków

poniesionych przez oskarżonego w związku z ustanowieniem w sprawie jednego

III KK 626/25

3

obrońcy w postępowaniu przed sądem za obie instancje, podczas gdy Sąd II instancji

częściowo zmienił wyrok Sądu I instancji uniewinniając oskarżonego od popełnienia

trzech zarzucanych mu czynów.

Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego

w Szczecinie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do

ponownego rozpoznania Sądowi II instancji, pozostawiając temu sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

W trakcie rozprawy kasacyjnej Prokurator wniósł o umorzenie postępowania wobec

przedawnienia, o którym mowa w art. 641 k.p.k.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich okazała się zasadna i należało

uwzględnić zawarty w niej wniosek.

Na wstępie stwierdzić trzeba, że w sprawie nie mogło dojść do umorzenia

postępowania z powodu przedawnienia możliwości ściągania kosztów. Adresatem

przepisu art. 641 k.p.k. jest organ, którego zadaniem jest ściąganie kosztów. Trzyletni

termin przedawnienia określony w tym przepisie biegnie od dnia, w którym koszty te

należało uiścić. Termin ten rzeczywiście upłynął, ponieważ postanowienie o ustaleniu

kosztów postępowania wydane zostało przez Sąd Rejonowy w Goleniowie w dniu 27

maja 2020 r. (k. 721 akt). Biorąc jednak pod uwagę fakt, że kasacja wniesiona została

na korzyść oskarżonego i uwzględniając treść art. 529 k.p.k. uznać trzeba, że brak

było przeszkód do rozpoznania kasacji.

Przechodząc do rozpoznania zarzutu kasacji przypomnieć należy, że Sąd

Okręgowy w Szczecinie po rozpoznaniu apelacji obrońcy zmienił zaskarżony wyrok

Sądu Rejonowego w Goleniowie, uniewinniając A.Z. od trzech spośród czterech

zarzucanych mu czynów. Należy zatem przyjąć, że w ¾ był on uwolniony od

postawionych mu i przypisanych wyrokiem Sądu pierwszej instancji zarzutów, a

skazany za jeden czyn czyli za ¼ zarzutów. Ten ułamkowy podział powinien znaleźć

swe odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu o kosztach postępowania. Zgodnie z art. 632

ust. 2 k.p.k. w razie uniewinnienia oskarżonego koszty procesu ponosi Skarb

Państwa. Z kolei art. 630 k.p.k. odnosi się do sytuacji, w której oskarżonego nie

skazano za wszystkie zarzucane mu czyny. Wtedy, wydatki związane z oskarżeniem

w części uniewinniającej ponosi Skarb Państwa. Jest to zgodne z ogólną zasadą

odpowiedzialności za wynik procesu, z której wynika, że skoro organ państwa

oskarżył niesłusznie, choćby w części, ponieść powinien wywołane przez siebie

koszty procesu. Oba przepisy interpretować trzeba we wzajemnym powiązaniu.

III KK 626/25

4

Przyjąć zatem trzeba, że koszty te obejmują także koszt ustanowienia w sprawie

jednego obrońcy, w zakresie w jakim doszło do uniewinnienia, a także umorzenia

postępowania. Generalnie zatem ¾ kosztów procesu, w tym ¾ kosztu ustanowienia

obrońcy ponieść powinien w tej sprawie Skarb Państwa. Zaznaczyć przy tym trzeba,

że według art. 634 k.p.k. jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, do kosztów

procesu za postępowanie odwoławcze od orzeczeń kończących postępowanie w

sprawie mają odpowiednie zastosowanie przepisy o kosztach za postępowanie

przed sądem pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie o kosztach w sprawie A.Z. nie mogło jednak ograniczać się

do tylko ułamkowego rozliczenia kosztów, ponieważ koszty te związane były w części

wyłącznie z postępowaniem o przestępstwo, które prawomocnie przypisano

oskarżonemu (czyn na szkodę S.G. – pkt IV części wstępnej wyroku Sądu pierwszej

instancji). Z postanowienia Sądu Rejonowego w Goleniowie z dnia 18 stycznia 2018

r. (k. 602 akt głównych) wynika, że świadkowi S.G. przyznano 289,20 zł z tytułu

zwrotu kosztów podróży do sądu. Z kolei na k. 721 tych akt znajduje się

postanowienie o ustaleniu kosztów sądowych poniesionych w trakcie postępowania.

W oparciu o zawarte w aktach dokumenty należało zgodnie z powołanymi wyżej

przepisami Kodeksu postępowania karnego rozliczyć koszty w częściach

przypadających na skazanego i na Skarb Państwa. Zaznaczyć przy tym trzeba, że w

przypadku rozliczania kosztów procesu na podstawie art. 630 k.p.k., a więc wtedy,

gdy oskarżonego nie skazano za wszystkie zarzucane mu przestępstwa,

rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w orzeczeniu kończącym postępowanie powinno

kwotowo określać, w jakiej części koszty te ponosi oskarżony, a w jakiej Skarb

Państwa. Podobny kształt powinno mieć także orzeczenie o kosztach wydane na

podstawie art. 633 k.p.k. Sądy w tych sytuacjach powinny podejmować trud

kompletnego, kwotowego rozliczenia kosztów, nie ograniczając się do określenia

jedynie zasady ponoszenia kosztów.

Wobec potwierdzenia rażącego naruszenia wskazanych w zarzucie kasacji

przepisów prawa, które to naruszenie miało istotny wpływ na treść wyroku w tej

części należało uchylić wyrok Sądu Okręgowego Szczecinie w zaskarżonej części i

w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.

W toku tego ponownego rozpoznania Sąd powinien ustalić koszty

postępowania w odniesieniu do części, w jakiej A.Z. został prawomocnie skazany

oraz wysokość kosztów poniesionych w odniesieniu do tych zarzutów, od których

został on uniewinniony, a następnie wydać postanowienie określające w jakiej kwocie

III KK 626/25

5

koszty te poniesie skazany, a w jakiej obciążony nimi zostanie Skarb Państwa.

Michał Laskowski Dariusz Świecki Barbara Skoczkowska

[WB]

[a.ł]