Zarzut wadliwej obsady sądu odwoławczego nie wstrzymał wykonania wyroku w sprawie narkotykowej

Obrońca skazanego wniósł do Sądu Najwyższego kasację, w której oprócz

zarzutów naruszenia przepisów proceduralnych, podniósł również zarzut zaistnienia

bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci nienależytej obsady składu sądu

odwoławczego ( art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.) i odwołując się do charakteru prawnego

tego uchybienia, będąc przekonany o jego trafności, wniósł o wstrzymanie

wykonania zaskarżonego kasacją wyroku.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III KK 634/25

2

Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowany jest utrwalony pogląd, że

wstrzymanie wykonania zaskarżonego wyroku na podstawie art. 532 § 1 k.p.k., jest

odstępstwem od zasady bezzwłocznej wykonalności prawomocnych orzeczeń (art.

9 § 2 k.k.w.). Zastosowanie wspomnianej instytucji może więc nastąpić tylko

wyjątkowo. Kontrola kasacyjna dotyczy bowiem prawomocnego wyroku sądu

odwoławczego, a więc wyroku objętego domniemaniem prawidłowości ustaleń i

trafności rozstrzygnięć w nim zawartych. Szczególne uprawnienie Sądu

kasacyjnego wynikające z art. 532 k.p.k. wymaga potwierdzenia, że w sprawie

zaistniały szczególne, nadzwyczajne względy nakazujące pozbawienie w tym trybie

prawomocnego wyroku atrybutu wykonalności. Powodem ku temu może być

zasadność argumentacji przedstawionej na poparcie zarzutów kasacji, stwarzająca

wysokie prawdopodobieństwo wydania orzeczenia kasatoryjnego. Okoliczność ta

musi być jednak dostrzegalna już „na pierwszy rzut oka”, skoro procedowanie w

oparciu o art. 532 k.p.k. następuje przed merytorycznym rozpoznaniem kasacji.

Gdy trafność zarzutów podniesionych w kasacji nie jest – na tym etapie –

oczywista, samo zwrócenie się z wnioskiem o wstrzymanie wykonania

prawomocnego wyroku nie uzasadnia odstąpienia od wspomnianej na wstępie

zasady bezzwłocznej wykonalności prawomocnych orzeczeń (zob. m.in. post. SN z

9.02.2023 r., V KK 681/21).

Konkretyzując te uwagi natury ogólnej i odnosząc je do argumentacji

wyrażonej na poparcie wniosku stwierdzić należało, co następuje.

1. Sąd Najwyższy dostrzega powagę i znaczenie wskazanej przez skazanego

okoliczności dotyczącej zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Sąd

Najwyższy jest jednak w tym zakresie związany treścią uchwały połączonych Izb:

Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23.01.2020 r., BSA I-

4110-1/20 (OSNKW 2020, nr 2, poz. 7). Sam fakt, iż w składzie sądu bierze udział

osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na

wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym

przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie

Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) nie stanowi

wyłącznego argumentu za uznaniem, że w sprawie zmaterializowała się

III KK 634/25

3

bezwzględna podstawa uchylenia zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 439

§ 1 pkt 2 k.p.k. Drugim, nie mniej ważnym warunkiem jest bowiem, by wadliwość

procesu powoływania prowadziła, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia

standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz

art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. W

dalszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, które wykształciło się na kanwie tego

zagadnienia wskazano, że brak jest podstaw do przyjęcia a priori, że każdy sędzia

sądu powszechnego, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w

konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia

minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest

nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (uchw. SN z

2.06.2022 r., I KZP 2/22, OSNK 2022, nr 6, poz. 22).

O ile nie budzi wątpliwości prerogatywa Sądu Najwyższego do badania tej

kwestii z urzędu w trakcie rozpoznawania nadzwyczajnego środka zaskarżenia (z

mocy art. 536 k.p.k. w zw. z art. 439 k.p.k.), to brak jest wyraźnej podstawy prawnej

do przeprowadzenia takiego badania w postępowaniu incydentalnym prowadzonym

w oparciu o art. 532 k.p.k. Niezależnie od powyższego, podniesiony zarzut nie

mieści się w kategorii takich, co do których z góry wiadomo, że obalają

domniemanie prawidłowości wydanych orzeczeń. Stopień skomplikowania

analizowanego zagadnienia wymagający de facto przeprowadzenia badania

instytucjonalnej bezstronności sędziego w realiach konkretnej sprawy, na który to

aspekt zwrócono uwagę w cyt. uchwale SN I KZP 2/22, jak i zresztą samej kasacji,

powoduje, że nie jest możliwe przesądzenie o jego zasadności przed

merytorycznym rozpoznaniem nadzwyczajnego środka zaskarżenia. To zaś może

nastąpić dopiero w toku rozprawy kasacyjnej (por. również post. SN z 7.03.2022 r.,

IV KK 475/21). Podnoszone okoliczności wskazujące na niespełnienie przez

sędziego biorącego udział w składzie wydającym orzeczenie standardu

niezawisłości i bezstronności nie mieści się w – wykształconym w orzecznictwie

Sądu Najwyższego – kanonie okoliczności „jednoznacznych w swej wymowie”,

uzasadniających wstrzymanie wykonanie zaskarżonego orzeczenia, jak i innego

orzeczenia, którego wykonanie zależy od rozstrzygnięcia kasacji na podstawie art.

III KK 634/25

4

532 § 1 k.p.k. Nie chodzi przy tym o samą rangę zarzutu, ale o realną, niemal

bezspornie rysującą się możliwość jego uwzględnienia.

2. Pomimo skierowania sprawy do rozpoznania na rozprawie kasacyjnej, na

obecnym etapie postępowania nic nie wskazuje również, jakoby wniesiona w

imieniu skazanego J.O. kasacja miała walor „oczywistej zasadności”, tzn.

podniesione w niej zarzuty przekonywały o trafności i skuteczności

nadzwyczajnego środka zaskarżenia bez potrzeby prowadzenia pogłębionych

rozważań. Niezależnie bowiem od tego, jak zasadność i skuteczność kasacji ocenia

sam jej autor, traci on z pola widzenia, że immanentną cechą tego nadzwyczajnego

środka zaskarżenia są zarzuty mające świadczyć o rażącym naruszeniu prawa, co

nie oznacza jeszcze, że samo ich wyartykułowanie jest równoznaczne z

koniecznością wstrzymania wykonania zaskarżonego wyroku, korzystającego

przecież z domniemania trafności ocen i ustaleń stanowiących jego podstawę oraz

domniemania zgodności z prawem. W przeciwnym wypadku ustawodawca

określiłby kasację jako środek zaskarżenia o charakterze bezwzględnie

suspensywnym, co przecież nie ma miejsca.

Dlatego rozstrzygnięcie w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania

zaskarżonego wyroku nie może pomijać – obok kasacji – także wstępnej analizy

materiałów przeprowadzonego w sprawie postępowania instancyjnego. Ocena

sposobu przeprowadzenia postępowania oraz zapatrywań wyrażonych przez

orzekające w sprawie Sądy nie pozwalają – przynajmniej na obecnym etapie

procedowania – na wnioskowanie o nieprawidłowości prawomocnego wyroku. Nie

można przy tym pominąć, że również prokurator w pisemnej odpowiedzi na

kasację wniesioną w imieniu skazanego postulował jej oddalenie jako oczywiście

bezzasadnej.

3. Wobec treści wniosku, w tej sprawie nie zachodzi ryzyko nieodwracalność

skutków kary w razie jej wykonania. Wyłącznym argumentem w tym zakresie nie

może być tylko (mniejsza czy większa) dolegliwość dla skazanego związana z

koniecznością przystąpienia do odbycia kary pozbawienia wolności (por.

postanowienie SN z 7.03.2022 r., IV KK 475/21). Jest to bowiem oczywista

konsekwencja prawomocności wyroku Sądu odwoławczego. Instytucja z art. 532 §

1 k.p.k. zastrzeżona została dla innych okoliczności, w szczególności takich,

III KK 634/25

5

których wystąpienie w sposób nieuzasadniony zwielokrotnia dolegliwość

wynikającą z konieczności przystąpienia przez skazanego do wykonania bądź

częściowego wykonania wobec niego kary pozbawienia wolności (zob. post. SN z

13.04.2023 r., III KK 109/23). Chodzi o niebezpieczeństwo wystąpienia skutków

nieodwracalnych i zasadniczo niemożliwych do zrekompensowania. Taki przypadek

w analizowanej sprawie nie zachodził.

Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uznał, że w sprawie niniejszej

nie zachodzą dostateczne podstawy do zastosowania nadzwyczajnej instytucji

przewidzianej w art. 532 § 1 k.p.k.

Dlatego orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.

[WB]

[r.g.]