Sąd Najwyższy wyłączył dwóch sędziów z kasacji skazanego, bo ich powołanie jest kwestionowane

Do rozpoznania sprawy wywołanej sygnalizacją skazanego zaistnienia na

etapie kasacyjnym bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.,

zarządzeniem z 12 marca 2026 r., powołano m.in. I.Z. i A.B. Wyłączenia tych

dwóch sędziów od rozpoznawania przydzielonej im sprawy zażądał sędzia tegoż

trzyosobowego składu we wniosku z 8 maja 2026 r. (data prezentaty k. 18),

wskazując, że w związku z tym, że zostali powołani na swoje stanowisko na skutek

rekomendacji KRS ukształtowanej w trybie określonym w ustawie z 8 grudnia 2017

r., nie spełniali wymogów niezawisłości i bezstronności.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

III KO 168/25

2

Wniosek okazał się zasadny.

Jest bezsporne, że pan A.B., zanim decyzją pierwszej Prezes Sądu

Najwyższego z 1 października 2020 r. został przeniesiony do Izby Karnej, był

powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego Izby Kontroli Nadzwyczajnej

i Spraw Publicznych na podstawie postanowienia Prezydenta RP z 10 października

2018 r. w wyniku rekomendacji wydanej przez Krajową Radę Sądownictwa w dniu

23 sierpnia 2018 r. w składzie określonym ustawą z 8 grudnia 2017 r. a pan I.Z.

został powołany na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego Izby Karnej na

podstawie postanowienia Prezydenta RP z 4 maja 2020 r. poprzedzonego

rekomendacją Krajowej Rady Sądownictwa w postaci uchwały z 21 listopada 2019

r. w składzie określonym ustawą z 8 grudnia 2017 r.

Wadliwość tej procedury omówiona została w uchwale składu połączonych

Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z

23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20 i w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu

Najwyższego z 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, wynika też z normatywnej treści art.

41 § 1 k.p.k., art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. EKPC i art. 47 Karty Praw

Podstawowych. Rolą powołanych przepisów jest zagwarantowanie stronie prawa

do bezstronnego, niezależnego i niezawisłego sądu, a takim może być wyłącznie

sąd ustanowiony ustawą. Pozostawienie trzyosobowego składu SN zgodnie z

zarządzeniem z 12 marca 2026 r. już samo w sobie spowoduje wady, które będą

prowadzić do naruszenia standardu z art. 6 ust. 1 EKPC, gdyby w składzie

rozstrzygającym sprawę zasiadali sędziowie I.Z. i A.B. Badanie zasadności wniosku

należało poprzedzić dywagacją, że każdy polski sąd jest związany dokonaną przez

ETPC wykładnią standardu z art. 6 ust. 1 EKPC (zob. post. SN: z 16 września 2021

r., I KZ 29/21; z 22 marca 2022 r., I KZP 13/21; z 15 września 2022 r., I KO 75/21),

a to skutkuje przyjęciem, że rozstrzyganie w sprawie przez osobę powołaną do

Sądu Najwyższego na stanowisko sędziego w wadliwej procedurze, wiąże się z

istotnym i bardzo prawdopodobnym naruszeniem prawa strony do rozpoznania

sprawy przez bezstronny i niezależny sąd ustanowiony ustawą w rozumieniu art. 6

ust. 1 EKPC, ale także standardu konstytucyjnego (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP).

Takie stanowisko miało miejsce w wyrokach EKPC przeciwko Polsce: z 22 lipca

2021 r., nr 43447/19 w sprawie Reczkowicz, z 8 listopada 2021 r., nr 49868/19 i nr

III KO 168/25

3

57511/19 w sprawie Dolińskiej-Ficek oraz Ozimka oraz z 3 lutego 2022 r., nr

1469/20 w sprawie Advance Pharma sp. z o.o. a punkt widzenia Sądu

Najwyższego wyrażony w postanowieniu z 16 września 2022 r., III KK 339/22

głoszący, że wejście w życie przepisów art. 29 § 4 – 25 ustawy o Sądzie

Najwyższym nie może prowadzić do obniżenia standardu dopuszczalności badania

bezstronności (…) sędziowskiej oraz określenia skutków ich braku, wypracowanego

w orzecznictwie TSUE i ETPCz” – było pierwszą z przesłanek decydujących o

stwierdzeniu, że realizacja standardów wynikających z przepisów art. 41 § 1 k.p.k.,

art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6 ust. EKPC i art. 47 Karty Praw Podstawowych

wymagała uwzględnienia przedmiotowego wniosku.

Drugim argumentem, który ostatecznie dopełnił zasadności twierdzenia o

konieczności wyłączenia od rozpoznania sprawy III KO 168/25 panów I.Z. i A.B.

było ustalenie, że skoro sprawa dotyczyła sygnalizacji zaistnienia bezwzględnej

przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., na etapie

kasacyjnym, a więc ujmując rzecz wprost: pod adresem sędziego SN, który

rozpoznał kasację podniesiono zarzut powołania go na stanowisko na wniosek KRS

ukształtowanej na podstawie ustawy z 8 grudnia 2017 r., to już samo w sobie

pozwoliło na sięgnięcie po instytucję odsunięcia sędziów objętych wnioskiem z 8

maja 2026 r., od prowadzenia sprawy, na podstawie art. 41 § 1 k.p.k.

Pozostawienie przedmiotowej sprawy w referacie pana A.B. i pana I.Z. groziłoby

naruszeniem reguły nemo iudex in causa sua i wystąpieniem obawy, że w odbiorze

zewnętrznym pojawi się przeświadczenie o istnieniu kierunkowego nastawienia

sędziów, co do sposobu rozstrzygnięcia kwestii wskazanej w nadzwyczajnym

środku zaskarżenia.

Z tych powodów, kierując się zagwarantowaniem stronie prawa do

bezstronnego i niezależnego sądu zapewnionego ustawą (art. 6 ust. 1 EKPC), a

także biorąc pod uwagę konieczność wyeliminowania niepożądanych skutków

prawnych w postaci żądania wznowienia postępowania na podstawie art. 540 § 3

k.p.k. oraz w celu ochrony Skarbu Państwa przed odpowiedzialnością

odszkodowawczą, orzeczono jak w części dyspozytywnej postanowienia.

[WB]

III KO 168/25

4

[a.ł]