Sąd Najwyższy uchylił wyrok kasatoryjny, sprawa oskarżonego wraca do Krakowa

Sąd Okręgowy w Krakowie, wyrokiem z dnia 3 listopada 2025 r., sygn. IV Ka

734/25, wydanym na skutek apelacji obrońcy, uchylił wyrok Sądu Rejonowego dla

III KS 10/26

2

Krakowa - Krowodrzy w Krakowie z dnia 5 lutego 2025 r. sygn. akt II K 1573/23/K –

skazujący K.D. za przestępstwa: 1) z art. 190a § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k.; 2) z art.

58 ust. 1 ustawy z dnia 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii; 3) z art. 190 §

1 k.k. na karę łączną 6 miesięcy pozbawienia wolności i 2 lat ograniczenia wolności

polegającą na potrącaniu 20% wynagrodzenia za pracę – przekazując sprawę

oskarżonego Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Ze skargą na wyrok kasatoryjny skierowaną na niekorzyść oskarżonego

wystąpił prokurator. Skarżący zarzucił rażące naruszenie art. 437 § 2 k.p.k. poprzez

wadliwe ustalenie, że w sprawie koniecznym jest przeprowadzenie na nowo

przewodu sądowego w całości – w sytuacji gdy takiej potrzeby nie ma, a ewentualne

czynności dowodowe można było przeprowadzić bez zbędnej zwłoki w ramach

postępowania odwoławczego.

W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania

w postępowaniu odwoławczym.

W pisemnej odpowiedzi na skargę pełnomocnik oskarżycielki posiłkowej

wniósł o jej uwzględnienie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga prokuratora okazała się uzasadniona.

Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że aktualnie obowiązujące przepisy

procedury karnej (art. 437 § 1 i 2 k.p.k.) ustanawiają regułę, że sąd odwoławczy, po

rozpoznaniu sprawy wydaje orzeczenie merytoryczne (utrzymujące w mocy

zaskarżone orzeczenie lub zmieniające zaskarżone orzeczenie), a nie orzeczenie

kasatoryjne (uchylające zaskarżone orzeczenie i przekazujące sprawę sądowi

pierwszej instancji do ponownego rozpoznania). Możliwość wydania przez sąd

odwoławczy orzeczenia o charakterze kasatoryjnym stanowi wyjątek, uzasadniony

bądź procesowymi ograniczeniami swobody orzekania sądu odwoławczego, bądź

też zaistnieniem takich rażących uchybień w procedowaniu sądu pierwszej instancji,

które wręcz dyskwalifikują postępowanie przed sądem a quo jako podstawy

rozstrzygnięcia kwestii odpowiedzialności karnej oskarżonego (zob. uchwałę składu

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, OSNKW

2019, z. 6, poz. 31).

III KS 10/26

3

Z powyższymi uregulowaniami koresponduje również przepis art. 452 § 2

k.p.k. wprowadzający zasadę, że sąd odwoławczy sam przeprowadza dowody, nie

uchyla zaś – w celu ich przeprowadzenia – zaskarżonego wyroku przekazując

sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania (zob. D. Świecki,

Postępowanie odwoławcze w sprawach karnych. Komentarz i orzecznictwo.

Warszawa 2018, s. 348; wyroki Sądu Najwyższego m.in.: z 20.12.2018 r., IV KS

29/18; z 4.07.2019 r., V KS 18/19).

Takie ukształtowanie pozycji i zadań sądu odwoławczego powiązane z

przyznaniem mu szerokich uprawnień w sferze postępowania dowodowego

uzasadnione było potrzebą ograniczenia liczby wyroków kasatoryjnych do tych

sytuacji, w których przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi meriti

było niezbędne dla realizacji celów postępowania karnego (por. również

postanowienie SN z 26.01.2021 r., IV KS 1/21).

Analiza materiałów postępowania upoważnia do uznania, że w przedmiotowej

sprawie nie zmaterializowała się – przyjęta przez Sąd odwoławczy – przesłanka

wyroku kasatoryjnego, w postaci konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu

w całości (art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k.).

Wyjaśniając zakres przedmiotowy tego powodu uchylenia przez sąd

odwoławczy zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy sądowi pierwszej instancji

do ponownego rozpoznania, Sąd Najwyższy przyjął, że ww. przesłanka zachodzi

wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa

procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego

postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na

nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w

sądzie pierwszej instancji (zob. uchwałę SN z 22.05.2019 r., I KZP 3/19, OSNKW

2019, nr 6, poz. 31).

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu odwoławczego, niezasadne było

zastosowanie przez Sąd Rejonowy art. 388 k.p.k. i ograniczenie przewodu sądowego

po tym, jak oskarżony na siódmej z kolei rozprawie - w dniu 3 lutego 2025 roku -

oświadczył, że nie kwestionuje zarzutów aktu oskarżenia. Zdaniem Sądu

Okręgowego w sytuacji, w której K.D. w toku postępowania przygotowawczego

składał odczytane na rozprawie wyjaśnienia, w których kwestionował swoje

III KS 10/26

4

sprawstwo, tego rodzaju oświadczenie nie pozwalało Sądowi pierwszej instancji na

ograniczenie przewodu sądowego na podstawie art. 388 k.p.k., przepis ten bowiem

wymaga, by „wyjaśnienia oskarżonego nie budziły wątpliwości”. W ocenie Sądu

Okręgowego poprzestanie przez Sąd Rejonowy na deklaracji złożonej przez

oskarżonego w dniu 3 lutego 2025 roku i przyjęcie na jej podstawie, iż jego

wyjaśnienia nie budziły wątpliwości, było sprzeczne z podstawowymi zasadami

procedowania. Dlatego Sąd odwoławczy skonkludował, że zaskarżony apelacją

wyrok Sądu Rejonowego należy uchylić „celem ponownego postępowania

dowodowego w całości i dokonania swobodnej, a nie dowolnej oceny materiału

dowodowego”.

Ocena Sądu odwoławczego stanowiąca podstawę rozstrzygnięcia o

charakterze kasatoryjnym, okazała się nietrafna.

Wykorzystanie w niniejszej sprawie instytucji przewidzianej w art. 388 § 1

k.p.k. nastąpiło z inicjatywy obrońcy oskarżonego, na wyraźny jego wniosek

odnotowany w protokole rozprawy z dnia 3 lutego 2025 roku. Co więcej, wymieniony

zaproponował wymierzenie oskarżonemu określonych kar i środków karnych, w

takim samym kształcie, jakie zostały ostatecznie orzeczone. Oskarżony, obecny na

tej rozprawie, poparł wnioski obrońcy i kategorycznie oświadczył, że nie kwestionuje

zarzutów aktu oskarżenia. W dalszej kolejności wymienieni na pytanie sądu

oświadczyli wreszcie, że nie wnoszą o uzupełnienie postępowania dowodowego.

Zgromadzony do momentu wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem materiał

dowodowy był obszerny i obejmował zarówno przesłuchanie najistotniejszego

świadka tj. pokrzywdzonej N.O., jak również dalszy – osobowy i nieosobowy materiał

dowodowy zgromadzony na etapie postępowania przygotowawczego, obejmujący –

obok wyjaśnień K.D. – także zeznania G.K., M.W., M.S. III, R.O., P.O., D.K., P.Ł.,

wydruki wiadomości tekstowych, raport z interwencji policyjnych, dokumenty

zawierające dane telekomunikacyjne, opinie biegłych: z zakresu informatyki,

psychologiczne i sądowo-psychiatryczną oraz nagrania rozmów i protokoły ich

oględzin.

Dowody te zostały w przewidziany prawem sposób zaliczone w poczet

materiału dowodowego i w znacznym stopniu na dowodach tych opierała się

III KS 10/26

5

podstawa faktyczna wyroku pierwszoinstancyjnego, uznającego oskarżonego za

winnego zarzucanych mu przestępstw.

O ile Sąd Najwyższy nie może na etapie postępowania skargowego badać

ziszczenia się w sprawie przesłanek warunkujących częściowe postępowanie

dowodowe, o których mowa w art. 388 k.p.k., albowiem przepis ten nie wchodzi w

zakres podstaw przedmiotowych skargi na wyrok kasatoryjny, to analiza materiału

dowodowego zgromadzonego w sprawie, w kontekście zaawansowania procesu

jego gromadzenia, jednoznacznie podważa konkluzję Sądu odwoławczego, jakoby

w sprawie zachodziła konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu sądowego

w całości.

Jeżeli Sąd Okręgowy uznał, że oświadczenie złożone na rozprawie głównej w

dniu 3 lutego 2025 r., w którym oskarżony ograniczył się do krótkiego stwierdzenia,

że nie kwestionuje treści zarzutów, było zbyt lakoniczne i konieczne było

szczegółowe przesłuchanie K.D. na wszystkie okoliczności dotyczące zarzucanych

mu czynów, to nic nie stało na przeszkodzie, by tego rodzaju wyjaśnienia

uzupełniające samodzielnie odebrał od oskarżonego w toku rozprawy odwoławczej

w dniu 3 listopada 2025 roku, tym bardziej, że oskarżony stawił się na nią osobiście.

Nawet, gdyby oskarżony nie zdecydował się na złożenie wyjaśnień, to obowiązek

uzupełnienia zgromadzonego materiału dowodowego, ciążył wówczas na Sądzie

Okręgowym także wówczas, jeśliby miało to wiązać się z koniecznością

bezpośredniego przesłuchania świadków, których protokoły przesłuchania zostały

przez Sąd Rejonowy ujawnione.

Sąd Najwyższy podkreśla, że obowiązujący apelacyjny model postępowania i

szerokie uprawnienia w zakresie merytorycznego orzekania przez Sąd odwoławczy

powodują, że to ten Sąd jest obowiązany w pierwszej kolejności do konwalidacji

ewentualnych uchybień postępowania pierwszoinstancyjnego, w zakresie

niedostatków materiału dowodowego. Kryteriom ustawowym, ściśle i wąsko

określającym przesłanki orzeczenia kasatoryjnego, nie sposób przeciwstawiać samej

tylko obszerności, a przez to również czasochłonności postępowania odwoławczego,

tym bardziej, że w niniejszej sprawie kryteria te mogą mieć charakter czysto

teoretyczny, albowiem nie doszło nawet do próby uzyskania od oskarżonego

III KS 10/26

6

stosownych wyjaśnień uzupełniających, mogących rzeczywiście uzasadniać

ograniczenie przez Sąd Rejonowy postępowania dowodowego z mocy art. 388 k.p.k.

Stwierdzenie, że w sprawie doszło do naruszenia podniesionego w skardze

przepisu art. 437 § 2 zdanie drugie k.p.k. nakazywało jej uwzględnienie, co

skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego i

przekazaniem sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd ten będzie miał na uwadze powyższe

zapatrywania Sądu Najwyższego.

Z tych wszystkich względów należało orzec jak w części dyspozytywnej

wyroku.

Tomasz Artymiuk

Marek Pietruszyński

Piotr Mirek

[WB]

[a.ł]