Pracownik i pracodawca o kilometrówki. SN nie przyjął skarg kasacyjnych obu stron

Sąd Apelacyjny w Lublinie uwzględnił w części apelację pozwanego

pracodawcy A.J. i zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z 9 maja 2023 r., VIII

P 40/16, w ten sposób, że w miejsce zasądzonej na rzecz powoda M.J. kwoty

104.274,16 zł zasądził 66.158,65 zł z odsetkami tytułem wyrównania

wynagrodzenia za pracę oraz diet z tytułu podróży służbowych i ryczałtów za

noclegi, oddalając powództwo dalej idące i apelację powoda oraz oddalając

apelację pozwanego w pozostałym zakresie.

III PSK 104/24

2

Powód we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołał się

do podstaw przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c. W uzasadnieniu wniosku

wskazał, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na rażące

naruszenie prawa materialnego. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w wyniku

oczywiście błędnej, widocznej bez głębszej analizy prawniczej wykładni lub

niewłaściwego zastosowania prawa.

Pozwany we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołał

się do podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., który uzasadniania

oczywista zasadność skargi kasacyjnej. Brak było podstaw do wydania

zaskarżonego orzeczenia, gdyż „Sąd dopuścił się naruszenia wskazanych wyżej

przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę funkcjonowania

przedsiębiorstw świadczących usługi w transporcie międzynarodowym a

mianowicie pomijając wskazane w zarzutach kasacji przepisy prawa materialnego

Sąd doprowadził do wykreowania i ustalenia że pozwany zawarł z powodem

umowę na wykonywanie transportu z wynagrodzenia liczonym o ilości

przejechanych kilometrów oraz nie wypłacił wynagrodzenia za prace wynikającego

z łączącej strony umowy o pracę podczas gdy pozwany stosownie do wskazanych

w zarzutach nie zawarł z powodem żadnej dodatkowej umowy, dokonywał wypłaty

wynagrodzenia zgodnie z warunkami zawartej umowy o pracę oraz wypłacał diety

oraz ryczałty za noclegi stosownie do postanowień art. 77 5 k.p.”.

W uzupełnieniu wniosku pozwany podniósł, „że Sąd Apelacyjny dokonał

rozstrzygnięcia nie odnosząc się do zarzutów apelacji w zakresie naruszenia

przepisów prawa materialnego wskazanych apelacji, jak również do naruszenia

przepisów prawa procesowego. Brak rozpatrzenia zarzutów apelacji, a jedynie

powielenie rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego jako Sądu I instancji stoi w

sprzeczności z obowiązkami obciążającymi Sąd II instancji, który jest Sądem

zobowiązanym do ustosunkowania się do zarzutów apelacji i wyjaśnienia, dlaczego

zarzuty zostały uznane za zasadne lub bezzasadne. Sąd Najwyższy w wyroku z

dnia 17.09.2009 r. sygn. akt IV CSK 110/09 stwierdził jednoznacznie, że w

wypadku kwestionowania w apelacji oceny dowodów i ustaleń poczynionych w

sądzie pierwszej instancji, muszą one zostać poddane kontroli i ocenie instancyjnej,

której wyniki winny być przedstawione w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej

III PSK 104/24

3

instancji. Wymienione obowiązki procesowe sądu drugiej instancji pozostają w

związku także z koniecznością rozpoznania sprawy w granicach apelacji,

wynikającą z art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Powinność rozpoznania sprawy w

granicach apelacji oznacza, między innymi, nakaz wzięcia pod uwagę, rozważenia i

oceny wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków.

W postępowaniu przed Sądem II Instancji Sąd ten nie dokonał analizy

zarzutów naruszenia prawa procesowego jak również naruszenia prawa

materialnego wskazanych w zarzutach apelacji. Stanowisko Sądu II instancji jest

powieleniem stanowiska Sadu Okręgowego bez merytorycznej oceny zarzutów

podniesionych w apelacji trudno uznać za odniesienie do zarzutów apelacji

stwierdzenie, że strona nie sprostała podczas gdy pozwany w zarzutach

apelacyjnych kwestionowała poczynionych przez Sąd ustalenie, że pozwany zawarł

z powodem umowę, z której wynika, że transport realizowany przez kierowcę o

rozliczenie czasu pracy według tzw. kilometrówki podczas gdy takie rozliczenie

byłoby niekorzystne dla pozwanego nakładałoby na niego obowiązek

odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne i podatek dochodowy co w

znaczący sposób zwiększałoby koszty prowadzonej działalności gospodarczej

natomiast rozliczenie czasu pracy kierowcy natomiast rozliczenie kierowcy w

ramach diety było dla pracodawcy korzystniejsze ponieważ zgodnie z przepisami

art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych diety i

inne należności z tytułu podróży służbowej nie podlegają opodatkowaniu podatkiem

PIT natomiast zgodnie z art. 22 ust. 1 w związku z art. 23 ust. 1 pkt 52 ustawy o

podatku dochodowym od osób fizycznych poniesione przez pracodawcę wypłaty

diet stanowią koszt podatkowy. W świetle przywołanych przepisów pracodawca w

tym przypadku Powód nie miał żadnego interesu prawnego w tym by nie wypłacać

kierowcom w transporcie międzynarodowym diet. Wypłaty te stanowiły bowiem

koszt podatkowy a w konsekwencji obniżały zobowiązanie podatkowe Pracodawcy

z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, diety te zgodnie z § 2 ust. 1 pkt

15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w

sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe należności z tytułu podróży służbowej na

terenie kraju są zwolnione z oskładkowania, do wysokości określonej w przepisach

III PSK 104/24

4

rozporządzenia w sprawie podróży służbowej w kwestii tego zarzutu Sąd nie zajął

żadnego stanowiska kwitując rozstrzygnięcie nierzetelnym prowadzeniem ewidencji

czasu pracy. W przypadku naruszenia przepisów art. 29 k.p. i art. 26 ustawy z dnia

16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 1473) przez

przyjęcie, że umowa o pracę z powodem przewidywała wynagrodzenie liczone od

tzw. kilometrówki tj. stawki za kilometr i ilości przejechanych kilometrów podczas

gdy przepisy art. 26 ustawy o czasie pracy kierowcy jednoznacznie zakazują

wprowadzania do umów o pracę składników wynagrodzenia, których wysokość jest

uzależniona od liczby przejechanych kilometrów, szybkości dostawy lub ilości

przewiezionego ładunku, załączone przez pozwanego dokumenty - obowiązujące w

firmie. Regulamin pracy oraz rozliczenie delegacji służbowych, protokół

Państwowej Inspekcji Pracy Odczyty z tachometru, które odbywały się za

pośrednictwem programu T. jasno potwierdzają, że pozwany takich uzgodnień z

powodem do umowy o pracę nie wprowadził, dodatkowo pozwany nie miał interesu

prawnego do wprowadzania takiego sposobu rozliczenia podróży służbowych, gdyż

takie rozliczenie byłoby niekorzystne dla pozwanego ponieważ nakładałoby na

niego obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, a także

podatek dochodowy co w znaczący sposób zwiększałoby koszty prowadzonej

działalności gospodarczej, natomiast wyplata kierowcy diet była dla pracodawcy

korzystniejsza ponieważ zgodnie z przepisami art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o

podatku dochodowym od osób fizycznych diety i inne należności z tytułu podróży

służbowej nie podlegają opodatkowaniu podatkiem PIT, natomiast zgodnie z art. 22

ust. 1 w związku z art. 23 ust. 1 pkt 52 ustawy o podatku dochodowym od osób

fizycznych poniesione przez pracodawcę wypłaty diet stanowią koszt podatkowy. W

świetle przywołanych przepisów pracodawca, w tym przypadku Powód, nie miał

żadnego interesu prawnego w tym, by nie wypłacać kierowcom w transporcie

międzynarodowym diet. Wypłaty te stanowiły bowiem koszt podatkowy a w

konsekwencji obniżały zobowiązanie podatkowe Pracodawcy z tytułu podatku

dochodowego od osób fizycznych, diety te zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 15

rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w

sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na

ubezpieczenia emerytalne i rentowe należności z tytułu podróży służbowej na

III PSK 104/24

5

terenie kraju są zwolnione z oskładkowania, do wysokości określonej w przepisach

rozporządzenia w sprawie podróży służbowej wymienionych wyżej. Sąd Najwyższy

wielokrotnie w tym w postanowieniu z dnia 21 sierpnia 2003 r., III CKN 392/01, II

CKN 284/97 potwierdzał, że obowiązek Sądu rozpoznania sprawy w granicach

apelacji oraz nakaz rozważenia wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i

wniosków W świetle powyższego uzasadniony jest wniosek o przyjęcie apelacji z

uwagi na podniesione zarzuty”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Obie skargi kasacyjne nie przedstawiają zasadnych podstaw przedsądu i

dlatego wnioski o przyjęcie skarg kasacyjnych do rozpoznania nie zostały

uwzględnione.

1. Powód nie wykazał zasadnych podstaw przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 i 4

k.p.c.

Nie spełnia się podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Przedmiotem

jej zainteresowania jest tylko sam przepis prawa ze względu na kwalifikowaną

potrzebę jego wykładni, wynikającą z poważnych wątpliwości w wykładni albo z

rozbieżności w orzecznictwie. Wniosek nie wskazuje, który przepis prawa ma na

uwadze i dlaczego druga podstawa przedsądu miałaby być aktualna. Innymi słowy

jedynie hasłowo odwołuje się do podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.

Wniosek nie przedstawia także zasadnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c.

Skarżący kwestionuje zakres przedawnienia, co nie jest wystarczające do

stwierdzenia oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Podstawowy mankament

wynika z tego, że szczególna podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

wymaga samodzielnego i odrębnego od podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i

2 k.p.c.) wykazania naruszenia prawa, które składa się na oczywistą zasadność

skargi kasacyjnej. Brak jest tego we wniosku. Zarzuty podstaw kasacyjnych

stanowią odrębną część skargi kasacyjnej i podlegają rozpoznaniu dopiero po

przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania. Nie zastępują zatem podstawy

przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Ponadto w ocenie tej podstawy przedsądu

III PSK 104/24

6

wiązałyby ustalenia stanu faktycznego na których oparto zaskarżony wyrok

(związanie określone w art. 39813 § 2 in fine k.p.c. ma zastosowanie również na

etapie przedsądu). Chodzi o to, że Sąd powszechny ustalił określony zakres

przedmiotowy zawezwania do próby ugodowej, czyli, iż zawezwanie obejmowało

wynagrodzenie za pracę, a nie diety i ryczałty z tytułu podroży. Czym innym jest

odrębność materialna i rodzajowa tych świadczeń, wszak diety i ryczałty co do

zasady nie są wynagrodzeniem za pracę. W aspekcie zgłoszonej podstawy

przedsądu decyduje ustalenie dotyczące zakresu faktycznego wniosku o

zawezwanie do próby ugodowej. Wola strony to sfera faktów i dlatego w

postępowaniu kasacyjnym podlega reżimowi z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz z art. 39813

§ 2 in fine k.p.c. Skoro Sąd powszechny ustalił, że zawezwanie do próby ugodowej

nie obejmowało diet i ryczałtów, to przenosi się to na ocenę przedawnienia, czyli

przepisów prawa materialnego – art. 291 i 295 k.p. Innymi słowy w ocenie

zastosowania tych przepisów na etapie kasacyjnym wiąże ustalenie faktyczne

dotyczące zakresu zawezwania do próby ugodowej, czyli że obejmowało tylko

wynagrodzenie za pracę a nie diety i ryczałty. Takie ustalenie legło u podstaw

rozstrzygnięcia, że skoro powód zawezwał do próby ugodowej w listopadzie

2014 r., to przedawniło się wynagrodzenie za pracę za okres od 1 lipca do 31

października 2011 r. Inaczej w odniesieniu do diet i ryczałtów, które nie były objęte

zawezwaniem do próby ugodowej. Pozew został wniesiony 24 lutego 2015 r.,

dlatego przedawniły się za okres od lipca 2011 r. do stycznia 2012 r. Takie jest

rozstrzygnięcie Sądu powszechnego. Podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. nie jest zatem zasadna, jako że pomija istotną część podstawy

rozstrzygnięcia Sądu powszechnego, dotyczącą wskazanego zakresu

przedmiotowego wniosku o zawezwanie do próby ugodowej. Przepisy art. 291 i 295

k.p. są przepisami prawa materialnego a nie procesowego. Wykraczać to może

ponad potrzebę argumentacji ze względu na ogólną treść wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

2. Pozwany nie wykazał podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Przede wszystkim dlatego, że na etapie przedsądu nie ocenia się zarzutów

podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.). Podstawy te stanowią odrębną

część skargi kasacyjnej i podlegają rozpoznaniu dopiero po przyjęciu jej do

III PSK 104/24

7

rozpoznania. Oznacza to, że podstawy kasacyjne nie zastępują podstawy

przedsądu, nawet tej szczególnej z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako jedyna ma

na uwadze indywidualny interes strony w przyjęciu jej skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Tłumaczy to wymagania stawiane tej podstawie przedsądu. O ile

zasadne podstawy kasacyjne mogą prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej

(art. 39814 k.p.c. a contrario), to w wypadku podstawy przedsądu znaczenie ma

dopiero samodzielne, czyli odrębne od zarzutów podstawy kasacyjnej, wskazanie i

wykazanie naruszenia przepisów prawa, które bez wątpliwości prowadzi do

stwierdzenia nie tylko naruszenia określnych przepisów, ale także oczywistych

wadliwości rozstrzygnięcia, składających się na oczywistą zasadność skargi

kasacyjnej. Brak jest tego we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania. Innymi słowy na etapie przedsądu Sąd Najwyższy nie rozpoznaje

sprawy jako kolejna instancja, a tylko zarzuty wskazane we wniosku o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania i w jego uzasadnieniu. Oczywiście skoro punktem

odniesienia dla zarzutów podstaw kasacyjnych są określone przepisy prawa

materialnego i procesowego (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), to wymagane jest to tym

bardziej w odniesieniu do zarzutów podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Nie wystarcza zatem ogólna kontestacja rozstrzygnięcia objętego skargą kasacyjną

i odwołanie się do zarzutów podstaw kasacyjnych.

Powództwo zostało uwzględnione w znacznej części, jako że decydował

czas pracy powoda, a nie wynagrodzenie liczone na podstawie przejechanych

kilometrów. Zarzut, iż pozwany „nie zawarł z powodem żadnej dodatkowej umowy”

został uwzględniony, wszak sporne świadczenia zostały ustalone i zasądzone na

podstawie przepisów prawa powszechnego określających świadczenia z tytułu diet

i ryczałtów „stosownie do postanowień art. 775 k.p.”.

Negatywnej oceny wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania nie zmienia

jego uzupełnienie po wezwaniu Sądu (pismo pełnomocnika pozwanego z 20 maja

2024 r.), gdyż Sąd powszechny suwerennie określa prawo materialne mające

zastosowanie w danej sprawie (iura novit curia). W systemie dwuinstancyjnego

postępowania orzeczenie sądu drugiej instancji może być diametralnie inne niż

orzeczenie sądu pierwszej instancji. Podstawa materialna podlegać może kontroli w

ramach zarzutów materialnej podstawy kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.).

III PSK 104/24

8

Natomiast co do prawa procesowego, to nie wystarczy odwołanie się do zarzutu

naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Wówczas

należy wskazać in extenso treść zarzutu apelacji i wykazać, że brak rozpoznania

tego zarzutu miał wpływ na wynik sprawy. Taka miara wynika z art. 3983 § 1 pkt 2

k.p.c. O wyniku sprawy decyduje prawo materialne, gdyż to ono określa

uprawnienie i obowiązek w stosunku prawnym oraz wyznacza ustalenia faktyczne

mające znaczenie w sprawie i w konsekwencji również znaczenie dowodów.

Pozwany mógł kwestionować umowę opartą o tzw. kilometrówki, co jednak nie

decydowało w sprawie, jako że należne wynagrodzenie za pracę nie mogło pomijać

czasu pracy, którego tzw. kilometrówki nie mogły wyłączać, tak samo jak przepisów

prawa pozytywnego o świadczeniach z tytułu diet i ryczałtów. Innymi słowy tzw.

kilometrówki nie zamykały ustaleń faktycznych i nie decydowały o spornym

wynagrodzeniu za pracę i świadczeniach przysługujących z tytułu podróży.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).

O kosztach orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c.

[r.g.]