Służba w SB jako służba na rzecz totalitarnego państwa. SN nie przyjął skargi emeryta

W wyroku z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt III AUa 470/22, Sąd Apelacyjny we

Wrocławiu w sprawie z odwołania A. J. przeciwko Dyrektorowi Zakładu Emerytalno-

Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie o

wysokość emerytury policyjnej oddalił apelację odwołującego się od wyroku Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 7

lutego 2022 r., sygn. akt VIII U 54/21, w którym Sąd Okręgowy oddalił odwołanie

III USK 151/24

2

odwołującego się od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego

Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie z 28 lipca 2017 r.,

numer: […], o ponownym ustaleniu wysokości emerytury. Dyrektor Zakładu

Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w

Warszawie na podstawie art. 15c w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18

lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej

Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.

U. z 2016 r., poz. 708 ze zm.; dalej jako „ustawa zaopatrzeniowa”) oraz na

podstawie otrzymanej z Instytutu Pamięci Narodowej informacji Nr […] z dnia 22

marca 2017 r. ponownie ustalił A. J. wysokość emerytury.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołujący się zaskarżył skargą

kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W kontekście wykładni prezentowanej przez Sąd Najwyższy,

przede wszystkim w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r.,

sygn. akt III UZP 1/20, naruszenia wymienione w punktach I i II w ocenie

skarżącego mają wymiar rażących i oczywistych. Wykładnia zastosowana przez

Sąd II instancji jest bowiem odmienna od tej, jaka winna zostać „wdrożona” w

sprawie A. J. oraz zmierza w efekcie do uznania, że wymieniony pełnił służbę na

rzecz totalitarnego państwa (chociaż żadnego skonkretyzowanego naruszenia praw

i wolności człowieka skarżącemu nie przypisano). Do stwierdzenia oczywistej

zasadności skargi kasacyjnej nie jest wystarczające, aby sąd w sposób oczywisty

naruszył prawo, naruszenie to musi mieć oczywisty wpływ na rozstrzygnięcie i to w

taki sposób, aby orzeczenie mogło być uznane za bezprawne. Naruszenia, jakich

dopuścił się Sąd II Instancji, mają bezpośrednie przełożenie na treść

rozstrzygnięcia, które w konsekwencji zyskuje przymiot bezprawnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Zakładu Emerytalno-

Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie wniósł

o wydanie przez Sąd Najwyższy postanowienia w przedmiocie odmowy przyjęcia

III USK 151/24

3

skargi do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie na

rzecz organu rentowego od odwołującego się kosztów zastępstwa procesowego

według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna odwołującego się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący

wykazał istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c. Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania – wymaga przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Podczas, gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi

na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

III USK 151/24

4

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. W judykaturze podkreśla się, że

przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienie Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2025 r., II USK

191/24, Lex nr 3881666).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

spełnia powyższych wymogów, nie wykazuje, aby w sprawie występował stan

„oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej skarżący ogranicza do ogólnikowego

twierdzenia, że naruszenia wymienione w punktach I i II w ocenie skarżącego mają

wymiar rażących i oczywistych w kontekście wykładni prezentowanej przez Sąd

Najwyższy przede wszystkim w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2020 r. (III UZP 1/20, OSNP 2021, nr 3, poz. 28) naruszenia, jakich

dopuścił się Sąd II instancji, mają bezpośrednie przełożenie na treść

rozstrzygnięcia, które w konsekwencji zyskuje przymiot bezprawnego. Wskazane

twierdzenie nie przekonuje o oczywistej zasadności rozpatrywanej skargi

kasacyjnej. Przede wszystkim dlatego, że przedstawiona w uzasadnieniu wniosku

kwestia – w swojej ogólnikowości – nie została sprecyzowana we wskazaniu

konkretnego przepisu prawa z naruszeniem, którego skarżący wiązałby

postulowaną oczywistą zasadność jego skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Nie jest przy tym wystarczające proste odwołanie się do

zarzutów powołanych w podstawach skargi kasacyjnej.

Należy przypomnieć, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie (art. 3984 § 2 k.p.c.) podlegają rozpoznaniu na etapie tzw.

„przedsądu”, natomiast przytoczone podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie

oceniane są dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, w trakcie jej

merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być więc przez

skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione. Sąd

Najwyższy w ramach „przedsądu” bada tylko wskazane w skardze okoliczności

III USK 151/24

5

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne i ich

uzasadnienie (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 maja 2008 r., I UK 16/08,

Lex Polonica nr 3058328; 19 listopada 2024 r., I PSK 142/23, LEX nr 3788187; 12

stycznia 2024 r., I CSK 2999/23, LEX nr 3654493; 30 stycznia 2025 r., III USK

106/24, LEX nr 3829552).

Nie ma racji skarżący, że – jak to twierdzi się w uzasadnieniu wniosku – Sąd

drugiej instancji nie „wdrożył” wykładni przepisów przedstawionej przez Sąd

Najwyższy w cytowanej uchwale Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r. Wprost

przeciwnie Sąd drugiej instancji – podzielając stanowisko powołanej uchwały III

UZP 1/20 – stwierdził, że wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego

państwa w rozumieniu art. 13b ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Czynności służbowe

wnioskodawcy jako funkcjonariusza Służby Bezpieczeństwa nie stanowiły

wykonywania standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, to jest

służbie na rzecz każdego państwa jako takiego. Charakter jednostki, w której

wnioskodawca pełnił służbę jako funkcjonariusz Służby Bezpieczeństwa wskazuje,

że była to służba na rzecz totalitarnego państwa. Wnioskodawca pełnił w

rzeczywistości rolę ważnego ogniwa w działalności służb państwa totalitarnego.

Aktywna działalność wnioskodawcy, który w spornym okresie z dużym

zaangażowaniem prowadził czynności operacyjne, zajmując się pozyskiwaniem

osobowych źródeł informacji, które wykorzystywał do rozpoznawania sytuacji w

środowisku dziennikarskim należy zaliczyć do działalności typowej dla totalitarnych

elementów ustroju realnego socjalizmu. Działania te były bezprawne, godziły w

podstawowe prawa i wolności obywatelskie, a racją ich podejmowania było jedynie

zabezpieczenie bytu ustroju komunistycznego, który został narzucony siłą narodowi

polskiemu. Nie jest przy tym potrzebne dowodzenie, która konkretnie osoba została

poszkodowana w wyniku działań wnioskodawcy. Oczywiste jest, że

rozpracowywanie działalności antysocjalistycznej osób, których „winą” było

podważanie totalitarnego systemu realnego socjalizmu, szkodziły ich interesom i

były czynnikiem narażającym je na represje i szykany. W ostatecznym rozrachunku

działania te były również wysoce szkodliwe w wymiarze ogólnospołecznym. Wbrew

odmiennym twierdzeniom apelacji oczywiste jest, że tego rodzaju działania były

podporządkowane celom Służby Bezpieczeństwa jako instytucji powołanej ze swej

III USK 151/24

6

istoty do stania na straży autorytarnej władzy Polski Rzeczpospolitej Ludowej.

Opisane wyżej działania, jakie podejmował wnioskodawca ze swej istoty były

działaniami wymierzonymi w prawa i wolności obywatelskie.

W skardze nie przedstawiono odpowiedniej argumentacji wykazującej

oczywistą jej zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Stwierdzając, że nie

zachodzą przyczyny przyjęcia skargi określone w art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. w punkcie pierwszym.

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego postanowienia ma podstawę

w art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c.

[a.ł]