Ramki meblowe dla spółki jako działalność gospodarcza. SN odmówił przyjęcia skargi ZUS

Decyzją z 16 listopada 2020 r., nr […], Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Zielonej Górze stwierdził, że R.D. z tytułu wykonywania usług na rzecz

płatnika składek Z. Spółka Jawna z siedzibą w Z. podlegała obowiązkowo

ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako zleceniobiorca w

okresach od 29 stycznia 2016 r. do 30 czerwca 2017 r. i od 30 września 2017 r. do

III USK 238/24

2

28 lutego 2019 r., a podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i

zdrowotne stanowią za poszczególne miesiące kwoty wskazane w decyzji.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył wnioskodawca Z. Sp. j.

Wyrokiem z 2 lutego 2022 r., sygn. akt IV U 1104/21, Sąd Okręgowy w

Zielonej Górze zmienił w całości zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdził, iż

zainteresowana R.D. w okresach wskazanych w decyzji nie podlegała

obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako

zleceniobiorca.

Organ rentowy zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją.

Wyrokiem z 1 lutego 2024 r., sygn. akt III AUa 533/22, Sąd Apelacyjny w

Poznaniu oddalił apelację.

Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego organ rentowy zaskarżył skargą

kasacyjną. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

oparto na przyczynie przyjęcia skargi określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W

ocenie skarżącego jego skarga jest oczywiście uzasadniona z uwagi na naruszenie

art. 382 k.p.c. Sąd Apelacyjny wydał rozstrzygnięcie pomijając część dowodów

zgromadzonych w sprawie tj. akt administracyjnych ZUS zawierających protokół

przesłuchania R.D. z 12 września 2019 r. W treści uzasadnienia orzeczenia Sądu II

instancji nie ma oceny zebranych przez organ pozwany, w toku postępowania

administracyjnego dowodów w postaci zeznań zainteresowanego. Powyższe

wynika wprost z uzasadnienia Sądu Apelacyjnego.

W ocenie skarżącego jego skarga jest oczywiście uzasadniona, gdyż wyrok

w sposób oczywisty narusza art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 12 ust. 1 w związku z art. 13

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez

uznanie, że R.D. była objęta ubezpieczeniami społecznymi z tytułu prowadzonej

działalności gospodarczej w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji nie zaś

jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy o świadczenie usług, do której

zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, art. 8 ust. 1

pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 2 i art. 4 ustawy

z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej oraz w zw. z art. 3

ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców przez stwierdzenie, że R.D.

podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej

III USK 238/24

3

działalności gospodarczej pomimo tego, że z okoliczności sprawy wynika, iż

podejmowane przez nią czynności nie były wykonywane jako zorganizowana

działalność zarobkowa we własnym imieniu, w sposób ciągły, na własne ryzyko

gospodarcze, zaś analiza sprawy prowadzi do wniosku, że w ustalonym stanie

faktycznym można jedynie mówić o pracy najemnej, a nie prowadzeniu działalności

gospodarczej oraz art. 750 i art. 734 k.c. poprzez ich niezastosowanie i w

konsekwencji przyjęcie, że podejmowana przez R.D. aktywność zawodowa - praca

najemna winna być zakwalifikowana jako prowadzenie działalności gospodarczej

pomimo tego, że podejmowana aktywność nie ma cech działalności gospodarczej.

Brak jest także innych cech działalności gospodarczej tj. ryzyka jej prowadzenia i

faktycznego uczestnictwa w obrocie gospodarczym przez zainteresowanego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się wniosła o odrzucenie

skargi kasacyjnej w całości, ewentualnie o wydanie postanowienia o odmowie

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, oddalenie skargi kasacyjnej w całości,

zasądzenie – w każdym przypadku – od organu rentowego na rzecz odwołującej

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według

norm prawem przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna organu rentowego nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do

merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy

przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne

zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów,

zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

III USK 238/24

4

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że skarżący

wykazał istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989

§ 1 pkt 4 k.p.c. Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi

kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania – wymaga przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista

zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest

oczywiście uzasadniona. Podczas, gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi

na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest

wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub

procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę

przepisów i doszukiwania się ich znaczenia. W judykaturze podkreśla się, że

przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste

naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz

sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego

orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona (postanowienie Sądu Najwyższego z 3 czerwca 2025 r., II USK

191/24, Lex nr 3881666; B. Bieniek, 8.7.4. Przedsąd (w:) Sądowe postępowanie w

sprawach z zakresu prawa pracy, red. K. Baran, Warszawa 2025).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

spełnia powyższych wymogów, nie wykazuje, aby w sprawie występował stan

„oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że kwestiami zbliżonymi do tych jakie

wynikają z uzasadnienia wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej skargi

kasacyjnej zajmował się już Sąd Najwyższy, który postanowieniem z 2 kwietnia

2025 r., III USK 202/24, odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej organu

rentowego w sprawie z odwołania Z. spółka jawna z siedzibą w Z. od decyzji

III USK 238/24

5

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Zielonej Górze z udziałem innego

zainteresowanego o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego. Sąd

Najwyższy podziela i przyjmuje za własne stanowisko postanowienia Sądu

Najwyższego w sprawie III USK 202/24. W powołanym postanowieniu Sąd

Najwyższy stwierdził między innymi, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko,

że działalność gospodarcza musi wykazywać pewne cechy, do których zalicza się

zorganizowany i zarobkowy charakter, ciągłość i profesjonalizm. W uchwale

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r. (III CZP 117/91, OSNC

1992, nr 5, poz. 65) wskazano, że działalność gospodarczą wyróżniają pewne

specyficzne właściwości, do których należy zaliczyć: zawodowy (a więc stały)

charakter; związaną z nim powtarzalność podejmowanych działań;

podporządkowanie zasadzie racjonalnego gospodarowania oraz uczestnictwo w

obrocie gospodarczym. Taki kierunek zapatrywania został zaaprobowany także w

uchwale Sądu Najwyższego z 23 lutego 2005 r. (III CZP 88/04, OSNC 2006, Nr 1,

poz. 5), w której stwierdzono, że działalnością gospodarczą jest działalność

wykazująca zawodowy, czyli stały, charakter, podporządkowanie regułom zysku i

opłacalności (lub zasadzie racjonalnego gospodarowania) oraz uczestnictwo w

działalności gospodarczej (w obrocie gospodarczym). O działalności gospodarczej

można zatem mówić tylko wtedy, gdy wszystkie przesłanki, tj. zarobkowy charakter

prowadzonej działalności, jej zorganizowany charakter, ciągłość jej wykonywania są

spełnione kumulatywnie (wyroki Sądu Najwyższego z: 13 września 2016 r., I UK

455/15, LEX nr 2122404; 6 kwietnia 2017 r., II UK 98/16, LEX nr 2307127; 27

stycznia 2021 r., II USKP 5/21, LEX nr 3119601; 11 lutego 2021 r., II USKP 21/21,

LEX nr 3119631; 21 kwietnia 2021 r., II USKP 43/21, OSNP 2022, nr 9, poz. 89; 9

lipca 2024 r., II USKP 146/23, LEX nr 3732529). W przywołanych wyżej wyrokach

Sądu Najwyższego z 10 lutego 2016 r. (I UK 65/15) oraz z 16 lutego 2016 r. (I UK

77/15) wyjaśniono, że „pozarolnicza działalność gospodarcza” oznacza działalność

zarobkową prowadzoną we własnym imieniu bez względu na jej rezultat, w sposób

zorganizowany i ciągły. Cechy charakterystyczne aktywności prowadzonej „we

własnym imieniu” to: 1) odpowiedzialność przedsiębiorcy wobec osób trzecich za

rezultat podejmowanych w jej ramach czynności oraz ich wykonywanie, 2)

samodzielne wyznaczanie miejsca i czasu wykonywania tych czynności, 3)

III USK 238/24

6

ponoszenie ryzyka gospodarczego związanego z prowadzoną działalnością.

Podkreślono także, że działalność gospodarcza może przybrać również formę

stałego wykonywania rodzajowo jednej umowy (usługi) dla innego podmiotu, ale

cechą takiej działalności powinno być nadal działanie we własnym imieniu i na

własne ryzyko (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 15 czerwca 2015

r., III UZP 2/15; LEX nr 1740331).

Sąd Najwyższy w przywołanych ostatnio wyrokach zauważył, że zgodnie z

zasadami wynikającymi z art. 20 i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, każdy obywatel ma

swobodę w wyborze formy prowadzenia działalności zarobkowej. Może zatem,

stosownie do swojego wyboru, prowadzić ją w przewidzianej przepisami prawa

formie organizacyjnej - w ramach umowy cywilnoprawnej bądź działalności

gospodarczej. O zakwalifikowaniu danej działalności pod jedną ze wskazanych

wyżej form organizacyjnoprawnych nie przesądza jedynie formalny proces

legalizujący tę działalność. W przypadku działalności gospodarczej

niewystarczające jest więc zarejestrowanie tej działalności zgodnie z wymaganiami

prawnymi i dopełnienie wszelkich innych formalności związanych z obowiązkiem

podatkowym, składkowym i statystycznym, bowiem dla takiej kwalifikacji konieczne

jest również jej faktyczne wykonywanie na warunkach wyżej opisanych.

Wbrew twierdzeniom uzasadnienia wniosku Sąd Apelacyjny w Poznaniu –

rozpoznając apelację organu rentowego od wyroku Sądu pierwszej instancji nie

naruszył przepisu art. 382 k.p.c. Zgodnie z powołanym przepisem Sąd drugiej

instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej

instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Sąd drugiej instancji ocenił i uwzględnił

w swojej ocenie całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Skarżąca w uzasadnieniu wniosku skupia się na eksponowaniu pewnych

elementów stanu faktycznego – oceny zeznań zainteresowanej w sprawie R.D.

złożonych w postępowaniu przed organem rentowym – z pominięciem całokształtu

okoliczności stanowiących podstawę faktyczną zaskarżonego wyroku Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że

zainteresowana wykonywała działalność samodzielnie, w sposób ciągły, a zakres

jej czynności (wykonywanie ramek) był zgodny z przedmiotem działalności

zgłoszonym w ewidencji. Zainteresowana współpracuje z odwołującym od 2008

III USK 238/24

7

roku. Usługi meblarskie (wykonywanie ramek szkieletowych) stanowią stałe źródło

dochodu przedsiębiorcy R.D. Zainteresowana samodzielnie zapewniała sobie

odzież roboczą i narzędzia pracy. Sama organizowała czas pracy, nie było nadzoru

jej pracy, ani nikt nie wydawał jej poleceń. Zainteresowana miała pełną dowolność

w doborze formy działalności i świadczenia usług. Nie było przeszkód, aby

świadczyła usługi na rzecz innych kontrahentów. To zainteresowana jako

przedsiębiorca decydowała o tym, z kim i na jakich zasadach nawiąże współpracę.

Wynagrodzenie było ustalone na podstawie ilości wykonanych ramek, w zależności

od ich rodzaju. Rozliczenia dokonywano na bieżąco, na koniec każdego miesiąca.

Zainteresowana jako osoba prowadząca działalność gospodarczą wykonywała w jej

ramach zlecenia, których przedmiot był taki sam jak przedmiot prowadzonej

działalności gospodarczej (produkcja pozostałych mebli). Wykonywała wyłącznie

ramki szkieletowe do produkcji mebli. Jej działalność miała profesjonalny charakter,

była podporządkowana regułom opłacalności i zysku, prowadzona była na własny

rachunek.

Według Sądu drugiej instancji zainteresowana w pełni świadomie

zdecydowała się na prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej wraz ze

wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami. Wykonywane przez

przedsiębiorcę czynności związane z wytwarzaniem ramek były zasadniczo

powtarzalne. Tak ustalony zespół czynności nie wymagał specjalistycznego

nadzoru czy koordynacji. Do realizacji tych czynności zainteresowana nie musiała

posiadać szczególnych kwalifikacji czy umiejętności. Musiała nauczyć się jedynie

prawidłowo odczytywać rysunek techniczny, na podstawie którego wykonywała

ramki szkieletowe. Zainteresowana sama organizowała swoją pracę zarówno co do

czasu pracy, jak i ilości sklejonych ramek. Każda wyprodukowana przez

zainteresowaną ramka była oznaczona jej identyfikatorem. W przypadku reklamacji

poprawiała wady na własny koszt. Zdaniem Sądu drugiej instancji całkowicie

niezasadne okazały się twierdzenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, iż

odwołująca spółka organizowała pracę zainteresowanej, wykonywała czynności

nadzorcze w stosunku do niej, czy wydawała polecenia w zakresie wykonywanych

czynności, a w konsekwencji, że wykonywała ona pracę najemną, a nie działalność

gospodarczą. Zdaniem Sądu drugiej instancji zorganizowanie działalności

III USK 238/24

8

gospodarczej nie musi obejmować wszystkich narzędzi, materiałów czy szeroko

pojętego sprzętu wymaganego do świadczenia przedmiotu działalności. Usługa

świadczona w ramach prowadzonej działalności może sprowadzać się nawet tylko

do wykonania samej określonej czynności. Oczywiście w takim wypadku

kluczowym dla kwalifikacji, w jakich ramach funkcjonuje osoba ubezpieczona, będą

pozostałe elementy umowy (m.in. podporządkowanie, czas pracy), jednakże te

kryteria nie przemawiają za zasadnością stanowiska organu rentowego.

Sąd drugiej instancji stwierdził w konsekwencji, że nie można przyjąć, iż

zainteresowana z tytułu wykonywania usług na rzecz odwołującego podlega

obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu jako

zleceniobiorca. Zainteresowana świadczyła bowiem swoje usługi na rzecz płatnika

w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Przedstawione wyżej stanowisko

zaskarżonego wyroku zasadza się na bardzo szerokiej analizie przepisów prawa

materialnego wskazanych w jego uzasadnieniu, analizie opartej na poglądach

judykatury Sądu Najwyższego w zakresie omawianej kwestii. Skarżący nie

przedstawił – w uzasadnieniu wniosku – przekonującej argumentacji polemicznej,

którą zakwestionowałby ocenę zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji w

zakresie zastosowanych w sprawie, a wskazanych w uzasadnieniu wniosku,

przepisów prawa materialnego. Poza prostą negacją podstawom zaskarżonego

rozstrzygnięcia skarga kasacyjna nie ma argumentacji wykazującej walor

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c.

Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w

art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. w

punkcie pierwszym. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego

postanowienia ma podstawę w art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c.

[SOP]

III USK 238/24

9