Renta socjalna zawieszona w 2014 r. SN nie przyjął skargi kasacyjnej odwołującego

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z 30 stycznia 2024 r., oddalił

apelację A. F. od wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy z 24 marca 2022 r. którym

oddalono odwołanie A. F. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

W. z 7 lutego 2022 r. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że podjął

wypłatę renty socjalnej od 1 stycznia 2022 r. o czym poinformował wnioskodawcę

decyzją z 5 stycznia 2022 r. Jednocześnie wskazał, że wypłata renty socjalnej

została zawieszona z dniem 1 lipca 2014 r. i po tym dniu wnioskodawca nie złożył

wniosku o podjęcie wypłaty renty socjalnej. Dlatego też wniosek o podjęcie wypłaty

renty socjalnej od daty 1 lutego 2018 r. w świetle obowiązujących przepisów nie

miał uzasadnienia prawnego.

III USK 244/24

2

Spór w sprawie koncentrował się na weryfikacji, czy odwołującemu się

przysługuje prawo do renty socjalnej za okres wcześniejszy niż od daty złożenia

wniosku o wypłatę świadczenia.

Zgodnie ze wskazanym przez Sąd I instancji art. 11 ust. 1 ustawy o rencie

socjalnej, podstawą do wszczęcia postępowania w sprawie o przyznanie renty

socjalnej jest wniosek osoby ubiegającej się o świadczenie lub jej przedstawiciela

ustawowego. Stosownie do art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U.2023.1251) w zw. z art. 15 ustawy o

rencie socjalnej nie można świadczenia wypłacić za okres wcześniejszy niż

miesiąc, w którym złożono wniosek. Natomiast zgodnie z art. 135 ustawy o

emeryturach i rentach z FUS w razie ustania przyczyny powodującej wstrzymanie

wypłaty świadczenia, wypłatę wznawia się od miesiąca ustania tej przyczyny,

jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie

wypłaty lub wydano z urzędu decyzję o jej wznowieniu, z uwzględnieniem ust. 2.

Zgodnie z decyzją z 3 lipca 2014 r., która wiąże niniejszy Sąd, renta socjalna

wnioskodawcy została zawieszona. W niniejszym postępowaniu wnioskodawca nie

może kwestionować zawieszenia prawa do renty socjalnej, które nastąpiło w

wyniku decyzji z 2014 r., która jest ostateczna. Skoro wniosek o podjęcie jej wypłaty

został złożony przez wnioskodawcę dopiero 24 stycznia 2021 r., to prawidłowo

wypłatę podjęto od 1 stycznia 2021 r. (w tym zakresie zbiegło się to z wejściem w

życie art. 6 ustawy z 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń

społecznych...)

Wskazane przez wnioskodawcę w apelacji naruszenie przepisów prawa

materialnego w ocenie Sądu Apelacyjnego nie miało miejsca, gdyż zgodnie z art.

15 ustawy o rencie socjalnej, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się

odpowiednio wybrane przepisy ustawy o emeryturach i rentach, w tym art. 129 ust.

1. Przywołany przez skarżącego przepis art. 26 ustawy o rencie socjalnej,

mający charakter przepisu przejściowego, stanowi, że „Osobom uprawnionym do

renty socjalnej przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie ustawy

wymienionej w art. 18, zwanej dalej "ustawą o pomocy społecznej", renta socjalna

przysługuje w wysokości i na zasadach określonych w niniejszej ustawie”. Przepis

III USK 244/24

3

ten jedynie zachował prawa osób, które nabyły je przed wejściem w życie ustawy o

rencie socjalnej. Natomiast nie daje on prawa do wypłaty świadczenia w oderwaniu

od art. 129 i 135 ustawy o emeryturach i rentach, skoro zdarzenie będące

przedmiotem oceny nastąpiło dopiero w 2022 r. (wniosek o wypłatę).

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną, w której wskazano,

„że istnieje konieczność rozpatrzenia naruszenia przepisów prawa procesowego,

zwłaszcza art. 378 § 1 oraz 385 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c.,

polegającego na przejęciu przez sąd drugiej instancji za własne ustaleń

faktycznych sądu pierwszej instancji bez jakichkolwiek merytorycznych rozważań w

tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty apelacji obejmowały przede wszystkim

sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym materiałem

dowodowym, co skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne w ten sposób nie zostały

rozpoznane”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego

rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie (1) występuje istotne zagadnienie

prawne, (2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi

nieważność postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien

wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w

powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym,

że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje

potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna nie formułuje w sposób bezpośredni,

na której z powyższych przesłanek opiera swój wniosek o przyjęcie jej do

rozpoznania. Według utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, skarga

kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie

musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów

III USK 244/24

4

kreatywnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z 4 czerwca 2019 r., III UK 290/18, LEX nr 2677006). Tym samym, to

skarżąca powinna zawrzeć w niej wywód prawny, z którego w sposób wyraźny

będzie wynikało, co w jej ocenie kwalifikuje skargę kasacyjna do rozpoznania przez

Sąd Najwyższy. Tego w skardze kasacyjnej zdecydowanie zabrakło.

Skarżący poprzestaje we wniosku na podkreśleniu istnienia konieczności

„rozpatrzenia naruszenia przepisów prawa procesowego, zwłaszcza art. 378 § 1

oraz 385 w zw. z art. 391 oraz art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c., polegającego na

przejęciu przez sąd drugiej instancji za własne ustaleń faktycznych sądu pierwszej

instancji bez jakichkolwiek merytorycznych rozważań w tej kwestii (…)”, co nie jest

wystarczające do stwierdzenia, że spełnia się szczególna podstawa przedsądu.

Podkreśla się to, gdyż skargę kasacyjną wnosi się od prawomocnego orzeczenia

Sądu drugiej instancji, które ma podstawę materialną i faktyczną. Sąd Najwyższy

nie jest kolejną, zwykłą instancją odwoławczą. We wniosku brak jest zarzutów

naruszenia przepisów prawa materialnego. Zarzuty podstaw kasacyjnych stanowią

odrębną część skargi kasacyjnej (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), podlegają

rozpoznaniu dopiero po przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania, dlatego nie

zastępują brakujących zarzutów szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1

pkt 4 k.p.c., która jako jedyna podstawa przedsądu ma na uwadze indywidualny

interes strony w przyjęciu jej skargi kasacyjnej do rozpoznania. Skarga kasacyjna

może być zasadna ze względu na zarzuty podstaw kasacyjnych (art. 39814 k.p.c. a

contrario). Jednak w aspekcie warunków podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. znaczenia ma dopiero aż oczywista zasadność wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania, co nie zostało w nim wykazane.

Podkreślenia wymaga także, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i

jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione.

Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd

Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych

elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać (por.

III USK 244/24

5

postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r., I USK 434/21, Legalis nr

2740849).

Zauważyć należy, że o wyniku sprawy decyduje prawo materialne. Skoro

miarą oceny zasadności skargi kasacyjnej są zarzuty podstaw kasacyjnych z art.

3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., to miara ta jest tym bardziej aktualna w odniesieniu do

zarzutów szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.

Nawet gdyby odstąpić od tego warunku prymatu prawa materialnego, jako

punktu odniesienia dla oceny znaczenia zarzutu naruszenia prawa procesowego

(art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. – o przedmiocie sporu i wyniku sprawy decyduje prawo

materialne, wszak to ono określa treść stosunku prawnego), to sformułowane

zarzuty potwierdzają brak podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania z

następujących przyczyn.

Granicę ustaleń stanu faktycznego w sprawie cywilnej (art. 1 k.p.c.) stanowi

dwuinstancyjne postępowanie przed sądem powszechnym. Podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów

(art. 3983 § 3 k.p.c.). Ponadto na etapie przedsądu odpowiednie zastosowanie ma

art. 39813 § 2 k.p.c., czyli w ocenie zarzutów skargi kasacyjnej wiążą ustalenia

faktyczne, na których oparto zaskarżony wyrok. W przeciwnym razie zachodziłby

dysonans między etapem przedsądu a późniejszym rozpoznaniem zarzutów

podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.) z wskazanymi ograniczeniami z

art. 3983 § 3 k.p.c. i art. 39813 § 2 k.p.c. Oczywiście punktem ciężkości negatywnej

oceny jest wskazany brak zarzutu naruszenia prawa materialnego, który decyduje o

uprawnieniu materialnym, a procesowo określa zakres i przedmiot postępowania w

sprawie.

Postępowanie kasacyjne nie jest kolejną (powszechną) instancją, a skarga

kasacyjna nie jest zwykłym środkiem zaskarżenia, co tłumaczy stawiane jej

wymagania.

Zarzut naruszenia art. 378 k.p.c. nie jest uprawniony, jako że skarżący nie

może poprzestać na hasłowym naruszeniu tego przepisu. Wymaga się wskazania

(in extenso) treści zarzutu apelacyjnego i wykazania, że jego nierozpoznanie lub

wadliwe rozpoznanie miało wpływ na wynik sprawy. Taka miara wynika z art. 3983 §

1 pkt 2 k.p.c. i tym bardziej ma zastosowanie na etapie przedsądu w wypadku

III USK 244/24

6

szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Zarzut w ogóle nie

otwiera takiej oceny, co rodziłoby też pytanie o brak zarzutu materialnego.

Natomiast w zakresie procesowym apelacja zarzucała naruszenie przepisów K.p.a.,

co nie było prawidłowe wobec rozpoznania sprawy w postępowaniu cywilnym (art. 1

i art. 2 k.p.c.).

Podobna ocena odnosi się do zarzutu naruszenia art. 382 k.p.c. Sąd drugiej

instancji samodzielnie ustala stan faktyczny w sprawie i może poprzestać na

materiale zebranym w całym postępowaniu, czyli nie tylko przed Sądem pierwszej

instancji, ale także przed organem rentowym. Na podstawie tego materiału

suwerennie rozstrzyga sprawę.

Natomiast art. 385 k.p.c. potwierdza jedynie kompetencję sądu drugiej

instancji do wydania określonego rozstrzygnięcia i dlatego nie mógłby być

powołany w uzasadnieniu wyroku, gdyby apelacja nie została oddalona.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[a.ł]