Trasa kolei górniczych poza zakładem. SN nie przyjął skargi o emeryturę

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2025 r. oddalił

apelację ubezpieczonego K.C. od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie z dnia 14

grudnia 2023 r., oddalającego odwołanie ubezpieczonego od decyzji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Poznaniu z dnia 16 sierpnia 2023 r.

odmawiającej ubezpieczonemu prawa do emerytury górniczej oraz zasądził od

ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kwotę 270 zł z ustawowymi odsetkami

III USK 245/25

2

za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się

orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w instancji odwoławczej.

W ocenie Sądów meriti czynności wykonywane przez ubezpieczonego

podczas zatrudnienia w P. Spółka z o.o. (będącej następcą prawnym KWB K. SA)

od dnia 1 sierpnia 1991 r. do dnia 31 października 1996 r. na stanowisku ślusarz-

spawacz w oddziale taboru kolejowego, gdzie pracował przy naprawach bieżących i

głównych lokomotyw elektrycznych i wykonywał drobne prace ślusarskie oraz od dnia

1 listopada 1996 r. do dnia 1 października 2015 r. na stanowiskach: młodszy

maszynista i maszynista elektrowozu, maszynista kolei górniczych, maszynista i

starszy maszynista kolei górniczych na odkrywce, maszynista kolei górniczych na

odkrywce i jego pomocnik, gdzie kierował elektrycznym pojazdem trakcyjnym, do

którego doczepionych było 10 wagonów kolejowych (tzw. składy węglowe),

podstawianych pod załadownie na danej odkrywce, gdzie były ładowane węglem, a

następnie transportowane drogą kolejową do miejsca rozładunku, tj. do elektrowni P.

i K. – nie mogą być zaliczone do pracy górniczej, o której mowa w art. 50c ust. 1 pkt

4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm., dalej jako

ustawa emerytalna). Przepis ten do prac górniczych zalicza bowiem prace

bezpośrednio związane z zatrudnieniem na odkrywce w kopalni węgla brunatnego

przy ręcznym lub zmechanizowanym urabianiu, ładowaniu oraz przewozie nadkładu

i złoża, przy pomiarach w zakresie miernictwa górniczego oraz przy bieżącej

konserwacji agregatów i urządzeń wydobywczych, a także w przedsiębiorstwach i

innych podmiotach wykonujących roboty górnicze dla kopalni węgla brunatnego.

Pracy ubezpieczonego w spornym okresie nie sposób zaliczyć do pracy

górniczej także po zmianie definicji pojęcia odkrywki, rozumianego obecnie jako

„odkrywkowy zakład górniczy”, wprowadzonej do art. 50ba ustawy emerytalnej na

mocy ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy - Prawo geologiczne i

górnicze oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r., poz. 1504, dalej jako

nowelizacja z 2022 r.), ponieważ trasa kolei górniczych, na której pracował w całości

znajduje się poza granicami „odkrywkowego zakładu górniczego”.

III USK 245/25

3

Ubezpieczony w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i przyznanie mu prawa do

emerytury górniczej, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz

kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenia przepisów prawa materialnego,

a mianowicie: 1) art. 50ba pkt 2 w związku z art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej

w związku z art. 6 ust. 1 pkt 18 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne

i górnicze (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 1290, dalej jako prawo

geologiczne), przez jego niewłaściwą wykładnię, polegającą na ustalaniu znaczenia

elementu miejscowego pracy („na odkrywce”) z uwzględnieniem wymagania, by

praca ta służyła „bezpośrednio” do wykonywania działalności regulowanej w zakresie

wydobywania kopaliny ze złoża, 2) art. 50ba ustawy emerytalnej w związku art. 110

prawa geologicznego i załącznikiem nr 2 do rozporządzenia Ministra Środowiska z

dnia 8 grudnia 2017 r. w sprawie planów ruchu zakładów górniczych (Dz.U. poz. 2293

ze zm., dalej jako rozporządzenie z dnia 8 grudnia 2017 r.), przez jego niewłaściwe

zastosowanie w sytuacji, w której opis transportu wewnątrzzakładowego w planach

ruchu zakładu górniczego obejmuje transport kolejowy, a Sąd uwzględnił w swej

ocenie jedynie tę część planów ruchu zakładu górniczego, która obejmowała

załączniki mapowe do planów, 3) art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, przez jego

niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że praca skarżącego nie była

wykonywana na odkrywce i że nie była to praca przy transporcie złoża, a przez co

odmówiono zakwalifikowania jej jako pracy górniczej.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał

się na potrzebę wykładni art. 50ba pkt 2 ustawy emerytalnej co do znaczenia

zawartego w nim odesłania do art. 6 ust. 1 pkt 18 prawa geologicznego, według

którego przez odkrywkę należy rozumieć odkrywkowy zakład górniczy.

W ocenie skarżącego, kształtując obecną definicję odkrywki ustawodawca nie

przyjął stosowanej dotąd w orzecznictwie wąskiej wykładni tego pojęcia (jako

wyrobisko górnicze - art. 6 ust. 1 pkt 17 prawa geologicznego), ale pojęcie szersze,

tj. odkrywkowy zakład górniczy, przez który rozumie się „wyodrębniony technicznie i

organizacyjnie zespół środków służących bezpośrednio do wykonywania działalności

III USK 245/25

4

regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż, a w podziemnych

zakładach górniczych wydobywających węgiel kamienny wraz z pozostającym w

związku technologicznym z wydobyciem kopaliny przygotowaniem wydobytej

kopaliny do sprzedaży, podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji,

podziemnego składowania odpadów albo podziemnego składowania dwutlenku

węgla, w tym wyrobiska górnicze, obiekty budowlane, urządzenia oraz instalacje”. W

świetle nowej definicji, pojęcia „zakładu górniczego” nie sposób ograniczać zakładu

górniczego jedynie do aspektu jego granic, lecz uwzględniać całokształt (szeroko

rozumianego) procesu wydobywania kopaliny ze złoża i infrastruktury, która do tego

służy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest uzasadniony.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny, czy okoliczności powołane przez

skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., ale skarżący nie wykazał jej występowania.

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na twierdzeniu

o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.)

wymaga wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa, których treść i

znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie

III USK 245/25

5

lub, że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania na czym

polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia

argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,

nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.

W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w

orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak

też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy

(zob.: postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08,

LEX nr 424365; z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351). Ponadto

nie można uznać, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli

Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii prawnej prezentowanej przez

skarżącego, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02,

OSNP - wkładka z 2003 r. nr 13, poz. 5; z dnia 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX

nr 577467; z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia

2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX

nr 1214578).

Każda z przyczyn wniesienia skargi kasacyjnej określona w 3989 § 1 k.p.c. (a

więc także pkt 2 tego przepisu), musi być powiązana z ustalonym w sprawie stanem

faktycznym (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2002 r., III CZP

76/01, LEX nr 53308 i postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 lipca 2009 r., II

PZP 3/09, LEX nr 519963; z dnia 9 kwietnia 2008 r., II PZP 5/08, OSNP 2009 nr 15-

16, poz. 203 oraz z dnia 4 kwietnia 2013 r., III UK 98/12, LEX nr 1619123). Dlatego

kontrowersje dotyczące dokonanych w sprawie ustaleń, nie stanowią przedmiotu

kontroli kasacyjnej (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 lutego 2014 r.,

I UK 412/13, LEX nr 1646934).

W związku z przedstawionymi powyżej wywodami należy stwierdzić, że

skarżący nie zdołał wykazać występowania tak rozumianej przesłanki przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż przedstawiona w niej „potrzeba wykładni

przepisów prawnych” jest pozorna. Po pierwsze, przedstawione we wniosku o

przyjęcie skargi do rozpoznania wątpliwości na tle wymienionych w nim przepisów

pozostają w oderwaniu od okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie przez Sąd

III USK 245/25

6

Apelacyjny, którymi Sąd Najwyższy jest związany. Wynikało z nich, że trasa kolei

górniczych, których maszynistą był skarżący, „znajduje się w całości poza granicami

zakładu górniczego”, przy czym: element urządzenia - załadownia węgla, objęty

granicą zakładu górniczego nad powierzchnią terenu, krzyżuje się z trasą kolejową

zlokalizowaną na powierzchni terenu poza granicami zakładu górniczego na długości

ok 0,059 km na odkrywce J. i ok 0,013 km na odkrywce D., zaś od załadowni

poszczególnych odkrywek do elektrowni P. i K. trasa ta wynosi od 9 do 30 km. Skoro

w spornym okresie skarżący wykonywał pracę w całości poza granicami zakładu

górniczego, to dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, bez znaczenia ma obecnie

obowiązujący zakres pojęcia odkrywki, wprowadzony nowelizacją z 2022 r., a

definiujący ją zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 18 prawa geologicznego jako odkrywkowy

zakład górniczy. Po drugie, jak trafnie dostrzegł Sąd Apelacyjny, dla oceny spełniania

przesłanek nabycia prawa do emerytury górniczej istotny jest przed wszystkim

charakter wykonywanych prac w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej,

a nie jakakolwiek praca wykonywana na terenie odkrywkowego zakładu górniczego.

I tak do pracy górniczej nie zakwalifikowano pracy operatora ciągnika rolniczego na

odkrywce, przy pomocy którego wykonuje się prace pomocnicze przy naprawach,

konserwacji urządzeń, a co za tym idzie - pracę przy obsłudze agregatów

prądotwórczych, smarowniczych i sprężarkowych, wykorzystywanych przez brygady

elektryków i mechaników do prac polegających na konserwacji urządzeń

wydobywczych i transportujących nadkład i złoże na odkrywce (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 16 października 2018 r., I UK 412/17 LEX nr 2562152).

Również prace przy naprawie koparek jednonaczyniowych i spycharek, które nie są

maszynami wydobywczymi w kopalni węgla brunatnego, ale maszynami

pomocniczymi, nie prowadzą do ziszczenia się przesłanki pracy górniczej (por.

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 kwietnia 2010 r. I UK 339/09, LEX nr 607444; z

dnia 5 maja 2011 r., I UK 395/10LEX nr 863951; z dnia 23 października 2013 r., I UK

128/13LEX nr 1455718). Także przewóz pracowników i ewentualnie sprzętu nie

stanowi pracy górniczej w rozumieniu art. 50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, nawet

gdy praca odbywała się na odkrywce w kopalni węgla brunatnego (zob. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 12 maja 2010 r., I UK 30/10, LEX nr 590314; z dnia 28 kwietnia

2010 r., I UK 337/09, LEX nr 601991). W wyroku z dnia 27 czerwca 2019 r., I UK

III USK 245/25

7

95/18 (LEX nr 2687721), Sąd Najwyższy przyjął, że praca kierowcy - operatora

samochodowego sprzętu technicznego w odkrywce, wymieniona w poz. 6 załącznika

nr 2 do rozporządzenia z dnia 23 grudnia 1994 r., może być uznana za pracę górniczą

tylko wtedy, gdy polega na wykonywaniu czynności wyczerpująco opisanych w art.

50c ust. 1 pkt 4 ustawy emerytalnej, a nie tylko, gdy ma miejsce na odkrywce.

Zasady nabywania prawa do emerytur górniczych odbiegają bowiem od zasad

obowiązujących powszechnie, co wynika z charakteru pracy górniczej, angażującej

we wzmożonym stopniu siły fizyczne i psychiczne zatrudnionych. Z tego właśnie

względu, ustalając ogólne zasady nabywania prawa do górniczej emerytury,

ustawodawca z jednej strony uznał, że dla zaliczenia pracy górniczej do okresu, od

którego zależy nabycie prawa do emerytury, wystarczające jest, jeżeli praca ta była

wykonywana co najmniej w połowie wymiaru czasu pracy, z drugiej natomiast - uznał

za pracę górniczą na odkrywce w kopalniach siarki i węgla brunatnego tylko

zatrudnienie łączące się z wykonywaniem czynności o określonym charakterze i na

wyszczególnionych w rozporządzeniu stanowiskach pracy. Jest to w pełni

uzasadnione, jeśli się uwzględnieni, że charakter zatrudnienia na odkrywce - z uwagi

na warunki jego wykonywania i stopień bezpieczeństwa, wpływające na obciążenie

fizyczne i psychiczne - nie może równać się z charakterem zatrudnienia pod ziemią

(por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2010 r., I UK 339/09, LEX nr

607444 czy z dnia 29 listopada 2017 r., I UK 181/17, LEX nr 2433083).

Według poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych skarżący zajmował się

natomiast transportem węgla w przeważającej części poza zakładem górniczym.

W konsekwencji, formułując potrzebę wykładni przepisów w przedstawionej

kwestii, skarżący zmierzał de facto wyłącznie do podważenia ustalonego przez Sąd

orzekający stanu faktycznego sprawy, co usuwa się spod rozeznania i kontroli

kasacyjnej (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.; por. postanowienie Sądu Najwyższego

z dnia 23 marca 2012 r., II PK 278/11, LEX nr 1214574, czy wyrok z dnia 5 lutego

2014 r., V CSK 140/13, LEX nr 1458681), gdyż Sąd Najwyższy jest związany

ustaleniami faktycznymi oraz oceną materiału dowodowego dokonaną w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

III USK 245/25

8

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach

postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c.

(J.C.)

[a.ł]