Emeryt z etatem i zleceniem u płatnika. SN nie przyjął skargi kasacyjnej

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 maja 2025 r. oddalił

apelację H. Spółki z o.o. Spółki komandytowej w G. (dalej jako płatnik składek) od

wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 12 marca 2024 r., oddalającego

odwołanie płatnika składek od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […]

Oddział w Poznaniu z dnia 26 czerwca 2023 r., stwierdzającej, że ubezpieczony

T.A. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i

wypadkowemu jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia na

III USK 264/25

2

rzecz płatnika składek w okresie od dnia 1 stycznia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2021

r. oraz ustalającej, że podstawy wymiaru składek za: luty, marzec, maj, lipiec-

grudzień 2020 r. oraz za luty, marzec, kwiecień, czerwiec-grudzień 2021 r. stanowią

kwoty wskazane w decyzji oraz zasądził od płatnika składek na rzecz organu

rentowego kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu apelacyjnym z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia, za czas od dnia uprawomocnienia się pkt 2 orzeczenia do dnia

zapłaty.

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że ubezpieczony, będąc emerytem i

pozostając w zatrudnieniu u innego podmiotu na podstawie umowy o pracę

podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia

wykonywanej na rzecz płatnika składek na podstawie art. 9 ust. 4a ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie jednolity

tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 350 ze zm. dalej jako ustawa systemowa), ponieważ z

tytułu umowy o pracę w określonych w decyzji miesiącach nie osiągał minimalnego

wynagrodzenia za pracę. Do zwolnienia zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury

i pozostającego w stosunku pracy z podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia może dojść jedynie wtedy, gdy

podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu stosunku pracy

osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej (tzn.

minimalnego wynagrodzenia za pracę). Wskazuje na to jednoznacznie zdanie

drugie art. 9 ust. 2c in fine tej ustawy, które nie określa przecież wymienionych tam

„innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby pozostające w stosunku pracy.

Wyrok Sądu Apelacyjnego płatnik składek zaskarżył w całości skargą

kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania

sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w zmienionym składzie wraz z

rozstrzygnięciem o kosztach postępowania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego

wyroku w całości i rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a także zasądzenia od

organu rentowego na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów

zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego - art. 9 ust.

2c i ust. 4a ustawy systemowej, przez ich wadliwą wykładnię, co doprowadziło do

III USK 264/25

3

ich błędnego zastosowania oraz art. 9 ust. 2c i ust. 4a ustawy systemowej, przez

ich niewłaściwe zastosowanie i zobowiązanie skarżącego do opłacenia składek na

ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe za ubezpieczonego, podczas gdy

tego rodzaju zobowiązanie składkowe w ogóle nie powstało.

We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na

oczywistą zasadność skargi oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie.

W ocenie skarżącego ubezpieczony, który miał ustaloną emeryturę, a nadto był

zatrudniony u innego niż skarżący podmiotu na podstawie umowy o pracę w

niepełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem niższym niż minimalne, nie

podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu z

tytułu wykonywania umowy zlecenia. Rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy sporu

co do interpretacji art. 9 ust. 4a ustawy systemowej „jest konieczne, a co więcej

pozwoli stronom sporu w sposób jasny i precyzyjny zrozumieć przepisy prawa i

dokonywać stosownych działań na ich podstawie”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż

tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2

k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności

powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.

Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na

przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

III USK 264/25

4

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) i

oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na

twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt

2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne

wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje

wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu

do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 31/18, LEX nr

2508113; z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365). Powołanie

się na tę przyczynę kasacyjną zakłada więc nie tylko wskazanie przepisu prawa i

stwierdzenie, że - w ocenie skarżącego - wywołuje on wątpliwości. Konieczne jest

również wykazanie, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,

wyjaśnienie na czym one polegają, ich uzasadnienie, a także wskazanie

rozbieżnych wariantów interpretacyjnych, z odwołaniem się do dotychczasowych

poglądów orzecznictwa i dostępnego piśmiennictwa (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, LEX nr 2497706), a w

szczególności przytoczenie i poddanie analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu

wykazania, że rozbieżności te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź

też przedstawienia argumentów wskazujących, że wykładnia przeprowadzona

przez sąd drugiej instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub

orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24

kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr 2496319). Wypada również dodać, że

podobnie jak w przypadku gdy podstawą wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania jest występujące w sprawie zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c.), omawiana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie zachodzi, jeżeli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub wykładni

przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach a brak nadto

okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 10

kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia 10 kwietnia 2018 r., II PK

III USK 264/25

5

143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, LEX nr

2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114).

Wniesiona skarga nie spełnia tak określonych warunków omawianej powyżej

przesłanki przedsądu, ponieważ problem wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej

w kontekście ograniczeń w stosowaniu zasady zwalniającej zleceniobiorcę

uprawnionego do emerytury (lub renty), który pozostaje w stosunku pracy, z

podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania

umowy zlecenia był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa. Przede

wszystkim wykładnia art. 9 ust. 4a ustawy systemowej została obszernie omówiona

w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2019 r., II UK 548/17 (LEX nr

2638597), w którym stwierdzono, że zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej

zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca

uprawniony do emerytury lub renty pozostający równocześnie w stosunku pracy nie

będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania

umowy zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w

ramach stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego

wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a tej ustawy). Co do zasady każdy

zleceniobiorca (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej) podlega obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy jest uprawniony do emerytury

i renty (z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4). Zwolnienie zleceniobiorcy z

tego obowiązku wynika natomiast z faktu równoczesnego pozostawania w stosunku

pracy, który z mocy art. 9 ust. 1 wyprzedza inne tytuły podlegania obowiązkowym

ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również emerytów i rencistów (por. art. 9

ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a). Dlatego właśnie emeryci i renciści, tak jak

pozostali zleceniobiorcy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z

tytułu wykonywania umów zlecenia, „jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku

pracy”. Zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do art.

9 ust. 2c, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł wykładni, należy zaś rozumieć w

ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub

renty będącego równocześnie pracownikiem jest regulowana treścią pierwszego z

wymienionych przepisów (nie podlega on obowiązkowym ubezpieczeniom

III USK 264/25

6

społecznym z tytułu umowy zlecenia, a podlega im jedynie z tytułu stosunku pracy)

tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy ust. 2a.

Wspomniane zastrzeżenie oznacza bowiem, że sytuacja prawna omawianej

osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat regulacji art. 9

ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy prawnej

zawartej w tym przepisie nie zostanie wypełniona, sytuacja ta będzie uregulowana

wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 4a, która a contrario formułuje zasadę,

zgodnie z którą zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w

stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu

wykonywania umowy zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy

uprawnionego do emerytury lub renty pozostającego w stosunku pracy

dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c powinna „wyprzedzać” ocenę

dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a. W praktyce z możliwością

zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub

renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom

społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli zatem do

czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z

tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt

5a (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie wskazuje

brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie określa przecież

wymienionych tam „innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby pozostające w

stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w

stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę,

zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy

będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu

wykonywania umowy zlecenia. Pogląd ten został zaakceptowany w kolejnych

wyrokach Sądu Najwyższego między innymi z dnia 20 kwietnia 2021 r., II USKP

38/21 (LEX nr 3358857), z dnia 27 kwietnia 2021 r., II USKP 37/21 (LEX nr

3252364), z dnia 11 czerwca 2024 r., II USKP 19/23 (LEX nr 3724656) czy w

postanowieniu z dnia 16 lutego 2023 r., II USK 35/22 (LEX nr 3549740) i z dnia 8

maja 2024 r., II USK 64/24 (LEX nr 3712294).

III USK 264/25

7

Tak więc poruszony przez skarżącego problem na tle wykładni art. 9 ust. 4a

ustawy systemowej został już rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy i przepis ten nie

wymaga obecnie wykładni we wskazanym w skardze kasacyjnej zakresie.

Z kolei odwołanie się do przesłanki oczywistej zasadności skargi (art. 3989 §

1 pkt 4 k.p.c.) wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna

jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście

zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża

się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem

wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący

powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości,

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC

2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9

marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK

104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej

rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w

sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne

jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji

jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Jednak o tym, że skarga jest

oczywiście uzasadniona nie może decydować argumentacja zawarta w

uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia

2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860).

Oceniany w tym kontekście wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania nie spełnia wyżej określonych kryteriów, ponieważ we wniosku tym

skarżący nie odwołuje się do żadnego konkretnego przepisu, ograniczając się

jedynie do twierdzenia, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

III USK 264/25

8

Dopiero z dalszej treści skargi można się domyślać, że być może

skarżącemu chodzi o art. 9 ust. 4a ustawy systemowej. W orzecznictwie Sądu

Najwyższego ugruntowane jest natomiast stanowisko, według którego dla

stwierdzenia, że w sprawie wystąpiła przesłanka oczywistej zasadności skargi,

skarżący powinien był wskazać konkretne, naruszone przez sąd przepisy, a także

przytoczyć odpowiednie argumenty wyjaśniające, dlaczego te przepisy zostały, jego

zdaniem, w tak ewidentny sposób naruszone (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 29 maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120), zaś skarga

kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie

musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów

kreatywnych skargi ani tym bardziej się ich domyślać (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). Odnosi się to

również do szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako

jedyna ma na uwadze indywidulany interes skarżącego w przyjęciu skargi

kasacyjnej do rozpoznania. O ile zasadne podstawy kasacyjne mogą prowadzić do

uwzględnienia skargi kasacyjnej, to w przypadku podstawy przedsądu z art. 3989 §

1 pkt 4 k.p.c. znaczenie ma dopiero oczywista zasadność skargi, czyli samodzielne

(odrębne od podstaw kasacyjnych) wskazanie i wykazanie we wniosku naruszenia

przepisów, które bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że objęty skargą wyrok,

jest oczywiście wadliwy i dlatego skarga powinna zostać przyjęta do rozpoznania

(zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2020 r., I UK 250/19, LEX

nr 3029692). Zauważyć jednak trzeba, co wynika z rozważań dokonanych powyżej,

że zaskarżony wyrok zgodny jest z utrwaloną linią orzecznictwa, a okoliczność ta

jednoznacznie dyskwalifikuje tezę o oczywistej zasadności skargi.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

(J.C.)

[a.ł]

III USK 264/25

9