Spór z ZUS o polskie ubezpieczenie społeczne. SN nie przyjął skargi kasacyjnej W.M.

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2021 r., IV U 855/21, Sąd Okręgowy w

Rzeszowie oddalił odwołanie W.M. od decyzji z dnia 17 marca 2021 r. Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie, stwierdzającej, że w stosunku

do ubezpieczonego w okresie od 1 lipca 2015 r. do 31 maja 2019 r. tymczasowo ma

zastosowanie polskie ustawodawstwo w zakresie zabezpieczenia społecznego (pkt

III USK 287/24

2

I.); oraz nie obciążył wnioskodawcy kosztami zastępstwa procesowego organu

rentowego (pkt II.).

Wyrokiem z dnia 26 marca 2024 r., III AUa 513/22, Sąd Apelacyjny w

Rzeszowie, oddalił apelację wnioskodawcy (pkt I.) oraz zasądził od wnioskodawcy

W.M. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Rzeszowie kwotę

240 zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu

świadczenia od dnia uprawomocnienia się przedmiotowego orzeczenia do dnia

zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu

apelacyjnym (pkt II.).

W skardze kasacyjnej ubezpieczony zarzucił naruszenie: 1. art. 378 § 1

k.p.c. oraz art. 385 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c. art. 378 § 1 k.p.c. i art. 382 k.p.c.; 2.

art. 217 k.p.c. oraz art. 278 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 233 k.p.c. i art.

256 k.p.c.; 3. art. 13 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)

nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów

zabezpieczenia społecznego (DZ.U. L 200 z 7.06.2004. s.l); 4. art. 47 Karty Praw

Podstawowych; 5. art. 19 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady

(WE)NR987/2009 z dnia 16 września 2009r.dotyczącego wykonywania

rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia

społecznego (Dz.U. L 284 z 30.10.2009, s.l); 6. z art. 16 ust. 4 zd. 2 w zw. z art. 6

pkt. 1 b rozporządzenia wykonawczego Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr

987/2009.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił oczywistą

zasadnością skargi kasacyjnej, bowiem zaskarżone orzeczenie oczywiście narusza

prawo poprzez brak wszechstronnego zebrania w sprawie materiału dowodowego,

brak respektowania przepisów wspólnotowych, ponadto występuje istotne

zagadnienie prawne polegające na konieczności określenia zakresu postępowania

dowodowego podejmowanego z urzędu, a także na potrzebie wyjaśnienia

dopuszczalności przyjmowania za własne przez Sąd drugiej instancji ustaleń Sądu

pierwszej instancji, w sytuacji zgłoszenia w apelacji wielu zarzutów, co

spowodowało wydanie orzeczenia Sądu drugiej Instancji.

III USK 287/24

3

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie w całości, jak również

poprzedzającego go wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie (w przypadku

stwierdzenia podstaw) i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu

Sądowi w innym składzie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o orzeczenie

odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w przypadku przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania o oddalenie skargi kasacyjnej oraz w obu

przypadkach o zasądzenie od wnioskodawcy na rzecz organu rentowego kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

W pierwszej kolejności należy przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako

sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga

kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez

Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a

jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w

III USK 287/24

4

którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.

Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej,

wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa

odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i

podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania

kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r., II

UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291, z

dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II

UZ 18/08, LEX nr 496392).

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest

zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie

III USK 287/24

5

może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu

Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających

rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne

zagadnienie prawne polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze

wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle którego to zagadnienie występuje

oraz wskazaniu argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen

prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego.

Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu

zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c.

(postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, LEX nr

1102817). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne samego

zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1

k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać

rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02,

LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia

2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179) i pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi mieć wpływ na

rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 lipca 2007 r.,

III CSK 180/07, LEX nr 864002; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr

560504), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne

(poważne) wątpliwości. Jeżeli zagadnienie prawne było już przedmiotem

wypowiedzi Sądu Najwyższego, skarżący powinien wykazać, że wystąpiły

okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/15, LEX nr 1661934).

III USK 287/24

6

Natomiast przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c wynika zwykle z

oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa polegającego na

sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie

przyjętymi regułami interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które

może stanowić podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie

kwalifikowane (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK

317/07, LEX nr 453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z

dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z dnia 17

października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 Nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca

2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 Nr 6, poz. 100; wyrok Sądu Najwyższego z dnia

22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Powołując się na oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny

wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na

poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia

2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX

nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11

stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK

352/07, LEX nr 465859 i zdnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050).

Strona skarżąca nie wskazała żadnego przepisu, który w jej ocenie miałby

uzasadniać przyjęcie skargi do merytorycznego rozpoznania, ani nie przedstawiła

odrębnego uzasadnienia powoływanych przez nią podstaw przedsądu. Jak

wskazano wyżej, to skarżący ma przekonać Sąd Najwyższy o istnieniu przesłanki

uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Zatem Sąd Najwyższy

nie może w tym zakresie zastępować strony i doszukiwać się w uzasadnieniu

podstaw kasacyjnych argumentów za tym przemawiających.

Strona skarżąca nie zdołała zatem wykazać, że zachodzi potrzeba

rozpoznania przez Sąd Najwyższy wniesionej przez nią skargi kasacyjnej, wobec

czego z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji. O kosztach

postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 98 § 1 i § 11 k.p.c.

[I.T.]

III USK 287/24

7

[a.ł]