SN nie przyjął skargi kasacyjnej A.N. w sporze o rentę z ZUS z Jasła

Decyzją z dnia 27 lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

Jaśle przyznał wnioskodawcy A.N. rentę ustalając ostateczną jej wysokość od 30

stycznia 2020 r., tj. od nabycia uprawnień do renty.

Kolejną decyzją z dnia 16 marca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Jaśle odmówił wnioskodawcy prawa do przyznania renty z tytułu

całkowitej niezdolności do pracy.

III USK 300/24

2

Decyzją z dnia 22 czerwca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w Jaśle przeliczył rentę od 1 lipca 2021 r., tj. po upływie ustawowego wydłużenia

ważności orzeczenia.

Wyrokiem z dnia 27 grudnia 2023 r., IV U 825/20, Sąd Okręgowy w Krośnie

w pkt I wyroku oddalił odwołania wnioskodawcy, a w pkt II odstąpił od obciążania go

kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego.

Wyrokiem z dnia 14 maja 2024 r., III AUa 134/24, Sąd Apelacyjny w

Rzeszowie odrzucił apelację wnioskodawcy w części dotyczącej żądania

zasądzenia odsetek za opóźnienie w wypłaceniu wyrównania renty z tytułu

niezdolności do pracy (pkt I.), w pozostałym zakresie oddalił apelację (pkt II.),

zasądził od wnioskodawcy na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w

Jaśle kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za

opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia

uprawomocnienia się przedmiotowego orzeczenia do dnia zapłaty (pkt III.).

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wnioskodawca zarzucił

naruszenie: 1. art. 139 k.p.a. w zw. z art. 124 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z FUS; 2. art. 4778 § 1 k.p.c., art. 47714 § 1, 21 i 4 oraz art.

47714a k.p.c.

Przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

występowaniem

w sprawie istotnego zagadnienia prawnego, wymagającego

rozstrzygnięcia:

- czy postępowanie przed lekarzem orzecznikiem ZUS oraz komisją

lekarską ZUS jest elementem ustalania stanu faktycznego sprawy, które nie ma

charakteru rozstrzygnięcia sprawy i wówczas nie ma zastosowania zasada

reformationis in peius, czy też jest elementem wydawania decyzji w sprawie, a jeśli

tak, to czy rozstrzygnięcie lekarza orzecznika ZUS, jako element prawny

prowadzący do wydania decyzji rozstrzygającej w sprawie jest obwarowane

zakazem reformationis in peius, o którym mowa w art. 139 k.p.a.;

- czy w postępowaniu sądowym toczącym się na skutek odwołania od

decyzji ZUS sądy powszechne mogą kontrolować prawidłowość stosowania

III USK 300/24

3

przepisów postępowania administracyjnego na etapie postępowania prowadzącego

do wydania decyzji przez ZUS, która następnie jest skarżona do sądu

powszechnego, w konsekwencji - czy kwestia wad decyzji administracyjnych

spowodowanych naruszeniem przepisów postępowania pozostaje poza

przedmiotem kontroli w ramach postępowania sądowego, czy w toku postępowania

sądowego powinna ona być badana, a zaskarżona decyzja ZUS podlega ocenie

przez sąd orzekający nie tylko z punktu widzenia jej merytorycznej prawidłowości,

lecz również z punktu widzenia prawidłowości procedury prowadzącej do jej

wydania

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w części, tj. w punkcie II i III oraz przekazanie sprawy Sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania, w tym w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za pierwszą i druga instancję; zasądzenie od Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych Oddziału w Jaśle na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów zastępstwa

adwokackiego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym według norm

taryfowych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie

postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, zaś w razie

przyjęcia skargi do rozpoznania - o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na

rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę

kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne

(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi

nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).

W pierwszej kolejności należy przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako

sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga

III USK 300/24

4

kasacyjna (podobnie jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia

przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego

postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi

kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi

kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,

wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego w art. 3984 § 2 k.p.c.

wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek

złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg

ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na możliwości odmowy przez

Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a

jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w

którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.

Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej,

wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku

o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa

odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i

podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania

kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie

podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy

kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi ani tym

III USK 300/24

5

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r., II

UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291, z

dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II

UZ 18/08, LEX nr 496392).

Po drugie, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oparcie

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w

art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 §

1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie,

którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. W świetle utrwalonego

orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego przyczyny przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., przedstawienie

okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na

występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na sformułowaniu

samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego przepisu prawa, na tle

którego to zagadnienie występuje oraz wskazaniu argumentów prawnych, które

prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym także na sformułowaniu własnego

stanowiska przez skarżącego. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest

przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na

podstawie art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z 9 maja 2006 r., V

CSK 75/06, LEX nr 1102817). Analogicznie należy traktować wymogi konstrukcyjne

samego zagadnienia prawnego, formułowanego w ramach przesłanki z art. 3989 §

1 pkt 1 k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą kasacyjną, która miałaby zostać

rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne powinno, przede

wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie

faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.

postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01, LEX nr

52571), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby

III USK 300/24

6

umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi,

niesprowadzającej się do samej subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02,

LEX nr 57240; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02, LEX nr 77033 i z 5 grudnia

2008 r., III CZP 119/08, LEX nr 478179) i pozostawać w związku z rozpoznawaną

sprawą, co oznacza, że sformułowane zagadnienie prawne musi mieć wpływ na

rozstrzygnięcie danej sprawy (postanowienia Sądu Najwyższego: z 13 lipca 2007 r.,

III CSK 180/07, LEX nr 864002; z 22 listopada 2007 r., I CSK 326/07, LEX nr

560504), a w końcu, dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne

(poważne) wątpliwości. Jeżeli zagadnienie prawne było już przedmiotem

wypowiedzi Sądu Najwyższego, skarżący powinien wykazać, że wystąpiły

okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 17 marca 2015 r., I PK 4/15, LEX nr 1661934).

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia

zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.

Zagadnienie możliwości stosowania art. 139 k.p.a. w postępowaniu przed

sądem ubezpieczeń społecznych było już przedmiotem licznych wypowiedzi ze

strony Sądu Najwyższego.

W postanowieniu z dnia 18 grudnia 2012 r., I UK 501/12 (LEX nr 1747738)

Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 139 k.p.a. (o charakterze proceduralnym) nie

może być skuteczną podstawą kasacyjną, bowiem nie jest stosowany przez sąd

orzekający w postępowaniu cywilnym przez sąd ubezpieczeń społecznych (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2000 r. II UKN 322/99

OSNAPiUS 2001/18 poz. 571 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 grudnia 2009

r. I UK 189/2009 OSNP 2011/13-14 poz. 187; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1

września 2010 r. III UK 15/2010 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 września

2010 r. II UK 98/2010 OSNP 2012/1-2 poz. 20).

W wyroku z dnia 21 lutego 2024 r., III USKP 67/22 (LEX nr 3687627) Sąd

Najwyższy przyjął, że art. 139 k.p.a. mógłby znaleźć zastosowanie w postępowaniu

przed organem rentowym tylko i wyłącznie wówczas, gdyby przepisy ubezpieczeń

społecznych nie ustalały odmiennych zasad postępowania w tych sprawach,

III USK 300/24

7

natomiast regulacja postępowania orzeczniczo - lekarskiego przed organem

rentowym jest kompletną, co uniemożliwia nawet odpowiednie stosowanie art. 139

k.p.a.

Co do drugiego z przedstawionych zagadnień należy zauważyć, że skarżąca

nie powołała żadnego przepisu prawnego w oparciu, o które skonstruowała

przedstawiony przez siebie problem, co uniemożliwia przyjęcie skargi kasacyjnej do

merytorycznego rozpoznania.

Z powyższych przyczyn Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,

odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o kosztach postępowania

orzeczono art. 98 § 1 i § 11 k.p.c.

[I.T.]

[SOP]