Emerytura wojskowa obok powszechnej. SN nie przyjął skargi emeryta

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2024 r. oddalił

apelację ubezpieczonego R.P. od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia

27 czerwca 2022 r., którym oddalono odwołanie ubezpieczonego od decyzji

Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego (dalej jako WBE) we Wrocławiu z dnia

III USK 321/24

2

21 grudnia 2021 r., odmawiającej ubezpieczonemu podjęcia wypłaty zawieszonej

emerytury wojskowej i jej wypłaty za okres od dnia 1 grudnia 2016 r. do dnia 31

października 2021 r.

W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że ubezpieczony jest uprawniony do

emerytury wojskowej, jak również do emerytury w systemie powszechnym z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Początkowo emerytura z systemu

powszechnego - wypłacana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako

organ rentowy) - była zawieszona, a ubezpieczony otrzymywał emeryturę wojskową.

Jednak w dniu 6 kwietnia 2016 r. ubezpieczony złożył do WBE wniosek o

wstrzymanie wypłaty emerytury wojskowej, a następnego dnia wniosek do organu

rentowego o podjęcie wypłaty emerytury. Decyzją z dnia 13 kwietnia 2016 r. WBE

wstrzymało wypłatę emerytury wojskowej ubezpieczonego, zaś organ rentowy,

zgodnie z wnioskiem, podjął wypłatę emerytury w systemie powszechnym.

W dniu 29 listopada 2021 r. ubezpieczony wniósł do WBE wniosek o podjęcie

wypłaty zawieszonej emerytury wojskowej i jej wypłatę od czasu jej zawieszenia z

uwagi na to, że emerytura wojskowa jest wyższa od emerytury powszechnej. Nie

złożył jednocześnie wniosku o wstrzymanie wypłaty emerytury z systemu

powszechnego. Sąd Apelacyjny podniósł, że ubezpieczony nie może być uprawniony

do wypłaty dwóch zbiegających się świadczeń (emerytury wojskowej i emerytury z

systemu powszechnego), ponieważ w razie zbiegu uprawnień do emerytury z dwóch

różnych systemów przysługuje tylko jedno świadczenie, tj. wyższe lub wybrane przez

zainteresowanego. Emeryt wojskowy, który pozostawał, tak jak ubezpieczony, w

zawodowej służbie wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r., nie jest uprawniony do

równoczesnego pobierania emerytury wojskowej i emerytury z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych bez względu na to, że na wysokość jego emerytury

wojskowej, ustalonej w maksymalnej kwocie 75% podstawy jej wymiaru (art. 18 ust.

1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy

zawodowych oraz ich rodzin; obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 305, dalej

jako ustawa zaopatrzeniowa) wpływają wyłącznie okresy zawodowej służby

wojskowej. W tej kwestii Sąd Apelacyjny powołał się na uchwałę składu 7 sędziów

Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21 (OSNP 2022 nr 6, poz.

58). Skoro ubezpieczony wybrał w 2016 r. wypłatę emerytury w systemie

III USK 321/24

3

powszechnym, to brak jest podstaw do wypłaty jednocześnie wojskowego

świadczenia emerytalnego w zbiegu z emeryturą wypłacaną z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych.

Ubezpieczony w całości zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą

kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku i zasądzenia od WBE na

jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, ewentualnie uchylenia

zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu, przy uwzględnieniu kosztów dotychczasowego postępowania.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego,

to jest: 1) art. 7 w związku z art. 15a ustawy zaopatrzeniowej w związku z art. 95 ust.

1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 1631 ze zm.,

dalej jako ustawa emerytalna), przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu,

że skarżący spełniając prawa do dwóch świadczeń na podstawie odrębnych

przepisów ustawy nie jest uprawniony do pobierania dwóch świadczeń, w

szczególności w sytuacji, gdy opłacał składki na ubezpieczenia społeczne przed

przystąpieniem do służby wojskowej, jak i po jej zakończeniu, gdy zgodnie z

prawidłową wykładnią przepisów uprawniony jest w takiej sytuacji do pobierania

dwóch świadczeń; 2) art. 32 Konstytucji RP i określonej w nim konstytucyjnej zasady

równości przez taką interpretację art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej oraz art. 7 w

związku z art. 15a ustawy zaopatrzeniowej, która pozwala wypłacać dwa

świadczenia niektórym osobom w ramach jednej grupy emerytalnej, w tym przypadku

jedynie niektórym emerytom wojskowym.

W ocenie skarżącego skarga kasacyjna zasługuje na przyjęcie jej do

rozpoznania, ponieważ w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne dotyczące

aktualności uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21,

zwłaszcza w świetle znowelizowanej dnia 12 maja 2022 r. ustawy zaopatrzeniowej,

istnieje realna potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne

wątpliwości prawne oraz skarga jest oczywiście uzasadniona.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną WBE zawarł wniosek o wydanie

postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i o

zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

III USK 321/24

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia celem jej merytorycznego

rozpoznania. Podstawowym celem instytucji przedsądu jest ustalenie, czy w skardze

kasacyjnej podniesiono okoliczności, których rozważenie przez Sąd Najwyższy

będzie wkładem w rozwój prawa i zapewnienie jednolitości jego sądowej wykładni.

Tylko wtedy wykazany zostaje publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej (por.

postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2005 r., V CSK 70/05, LEX nr

1405380; z dnia 30 października 2012 r., I PK 150/12, LEX nr 1675336; z dnia 14

stycznia 2021 r., III PSK 2/21, LEX nr 3106014). Wymaganie dotyczące

przedstawienia okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania ma umożliwić stronie wnoszącej skargę kasacyjną przekonanie Sądu

Najwyższego o istnieniu przesłanek, na których opiera się wstępne badanie skargi

pod kątem przyjęcia (dopuszczenia) jej do rozpoznania (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2006 r., II CSK 65/06). Dla spełnienia obowiązku

określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest przedstawienie argumentacji

przekonującej o potrzebie przyjęcia skargi do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.

Skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania wskazała jednocześnie na trzy przesłanki, tj.: istnienie istotnego

zagadnienia prawnego (art. 3989 §1 pkt 1 k.p.c.), potrzebę wykładni przepisów

prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądowym (art. 3989 § 1 pkt 2

k.p.c.) oraz oczywistą zasadność skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).

Tymczasem Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że jednoczesne

uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej występującymi w sprawie

wątpliwościami prawnymi (zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów)

generalnie wyklucza możliwość oczywistej zasadności skargi. Przesłanki

uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zawarte w pkt 1, 2 i 4 art.

3989 § 1 k.p.c. wzajemnie się krzyżują i wykluczają możliwość przyjęcia skargi

kasacyjnej do rozpoznania zarówno z uwagi na interes publiczny (pkt 1 i 2

powołanego przepisu), jak i prywatny skarżącego (pkt 4 powołanego przepisu).

Trudno sobie bowiem wyobrazić sytuację, w której wyrok jest oczywiście wadliwy, a

III USK 321/24

5

jednocześnie w sprawie występuje tak poważna wątpliwość prawna, że wymaga

interwencji i rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 26 listopada 2013 r., I UK 291/13, LEX nr 1430990 oraz z dnia

5 lutego 2025 r, III USK 137/24, LEX nr 3830249 i powołane tam orzeczenia). Co jest

sporne nie może być oczywiste (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18

października 2016 r., I UK 466/15, LEX nr 2159122 i z dnia 9 kwietnia 2014 r., V CSK

383/13, LEX nr 1771724).

Ponadto powołując się na występowanie zagadnienia prawnego obowiązkiem

skarżącego jest odwołać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu,

który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd

Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego (zob.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 października 2015 r., I PK 19/15, LEX

nr 2021941; z dnia 19 maja 2022 r., I USK 422/21, LEX nr 3439438). Skarżący ma

obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu

wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną argumentację wskazującą na

dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu w sposób preferowany przez

skarżącego, a odmienny od sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy

wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez Sąd drugiej instancji (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2018 r., I UK 252/17, LEX nr

2533238). Skarżący jest zobowiązany wywiedzenia i uzasadnienia występującego w

sprawie problemu prawnego w sposób zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy

przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390

k.p.c. (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06,

LEX nr 1102817; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 296/11, LEX nr 1214580; z dnia 11

czerwca 2013 r., II UK 71/13, LEX nr 1331300).

Tymczasem twierdzenia skarżącego o występowaniu istotnego zagadnienia

prawnego nie pozostają uzasadnione choćby dlatego, że przedstawiony problem był

już wielokrotnie rozstrzygany przez Sąd Najwyższy i nie istnieją rozbieżne poglądy w

tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to

zagadnienie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2019 r., I UK

29/18, LEX nr 2617355 oraz z dnia 27 kwietnia 2021 r., II PSK 68/21, LEX nr

3252281). Jeżeli nawet zagadnienie prawne było już przedmiotem wypowiedzi Sądu

III USK 321/24

6

Najwyższego, to skarżący powinien wykazać, że wystąpiły okoliczności

uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia

17 marca 2015 r., I PK 4/15, LEX nr 1661934 i z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14,

LEX nr 1652383). Natomiast skarżący w uzasadnieniu wniosku ograniczył się jedynie

do stwierdzenia, że nie podziela stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w

uchwale, ponieważ nie powinno się różnicować sytuacji żołnierzy w zależności od

daty rozpoczęcia służby, ignorując całkowicie utrwalone orzecznictwo Sądu

Najwyższego co do kwestii zbiegu prawa do dwóch świadczeń, w tym wypowiedzi co

do nowelizacji przepisów ustawy emerytalnej, do których nawiązuje skarżący, której

Sąd Najwyższy dokonał miedzy innymi w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2023 r., III

UZP 2/23 (LEX nr 3725158).

W postanowieniu tym przyjęto, że budzący wątpliwości interpretacyjne zwrot

„z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa (...) została obliczona według

zasad określonych w art. 15a albo 18e ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin” użyty w art. 95 ust.

2 ustawy emerytalnej wykładany z uwzględnieniem reguł gramatycznych,

systemowych i funkcjonalnych powinien być rozumiany jako odnoszący się tylko do

żołnierzy, których emerytury są obliczane na podstawie tych przepisów, a zatem do

żołnierzy powołanych do zawodowej służby wojskowej, odpowiednio po dniu 1

stycznia 1999 r. oraz po dniu 31 grudnia 2012 r.

Odnosząc się z kolei do przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. jaką

jest potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, to rzeczą skarżącego jest wykazanie,

że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości (ze

sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają), nie doczekał się

wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie

sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z dnia 9

czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133; z dnia 13 grudnia 2022 r., I USK 21/22,

LEX nr 3556521; z dnia 28 czerwca 2023 r., I USK 160/22, LEX nr 3575124).

Oczywiste jest, że budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć

zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia.

III USK 321/24

7

Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie

rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd wspomniane wątpliwości interpretacyjne

powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało się do prostej

wykładni przepisów.

We wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący nawet nie podjął

próby sprostania wymogom, o których mowa powyżej i nie wykazał, by istniały

podstawy do podważenia stanowiska wyrażonego w uchwale składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 grudnia 2021 r., III UZP 7/21. Istotą uchwał

składu powiększonego jest zapewnienie jednolitości orzecznictwa i choć sama

uchwała wiąże w myśl art. 39817 § 2 k.p.c. tylko w danej sprawie, to jednak jest

doniosłym argumentem w wykładni i stosowaniu prawa, czerpiąc również z autorytetu

Sądu Najwyższego jako organu wymiaru sprawiedliwości powołanego do

zapewnienia zgodności z prawem i jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych.

Nie są również przekonujące zarzuty natury konstytucyjnej, gdyż już w samej

treści uzasadnienia kwestionowanej uchwały Sąd Najwyższy uwzględnił przepisy

ustawy zasadniczej w procesie wykładni prawa (zob. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2025 r., III USK 143/24, LEX nr 3900096).

Uzupełniająco należy wskazać, że także Europejski Trybunał Praw Człowieka w

decyzjach z dnia 11 grudnia 2018 r. nr 39247/12 (LEX nr 2626955) i nr 41178 (LEX

nr 2627060), uznał uprawnienie państwa - strony Konwencji o ochronie prawa

człowieka do samodzielnego kształtowania systemu zabezpieczenia społecznego, w

tym do wprowadzenia zasady wypłaty jednego świadczenia, w myśl której

świadczeniobiorcy nie można przyznać jednocześnie dwóch świadczeń. Dlatego

ocena budzącej wątpliwości regulacji powinna być dokonywana pod kątem

konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej, a takiej oceny dokonał

Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale III UZP 7/21.

Skarga kasacyjna nie jest także oczywiście uzasadniona. Skarżący poprzestał

jedynie na powołaniu tej przesłanki, ale jej nie uzasadnił. Ujęta w art. 3989 § 1 pkt 4

k.p.c. przesłanka ma miejsce wtedy, gdy zasadność podniesionych w skardze

zarzutów wynika prima facie, bez głębszej analizy prawnej. Dotyczy to więc jedynie

uchybień przepisom prawa materialnego albo procesowego, zarzucanym sądowi

drugiej instancji, o charakterze elementarnym (zob. postanowienie Sądu

III USK 321/24

8

Najwyższego z dnia 6 listopada 2015 r., IV CSK 263/15, LEX nr 1940571). Chodzi

zatem o taką sytuację, gdy nie tylko zgłoszony zarzut jest słuszny, ale także

stwierdzona nieprawidłowość jest tego rodzaju, że powoduje jaskrawą wadliwość

zaskarżonego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia

2016 r., V CSK 622/15, LEX nr 2057365), co w przedmiotowej sprawie nie występuje,

a nadto nie można pominąć, że skarżący nawet nie podjął próby wykazania z jakim

przepisem prawa zaskarżony wyrok jest sprzeczny „prima facie”.

Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł

jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto na podstawie

reguły z art. 98 § 1 k.p.c. i art. 99 w związku z art. 39821 k.p.c.

(J.C.)

[a.ł]