Składki spółki i brak wniosku o upadłość. SN nie przyjął skargi członka zarządu

Wyrokiem z dnia 10 października 2023 r., VIII U 2739/19 Sąd Okręgowy we

Wrocławiu oddalił odwołanie T.N. od decyzji z dnia 6 maja 2019 r. Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we Wrocławiu (pkt I) i zasądził od

wnioskodawcy na rzecz strony pozwanej koszty zastępstwa procesowego w kwocie

5400 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie (pkt II).

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2024 r., III AUa

1337/23 oddalił apelację odwołującego się (pkt I.) oraz zasądził od niego na rzecz

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału we Wrocławiu kwotę 4050 zł wraz z

ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się

III USK 325/24

2

orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku odwołujący się zarzucił

naruszenie art. 116 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. z późn. zm.

Ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. z późn.

zm. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił oczywistą

zasadności skargi kasacyjnej z uwagi na kwalifikowane naruszenie przez Sąd

drugiej instancji art. 116 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. z późn. zm.

Ordynacja podatkowa w zw. z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. z późn.

zm. o systemie ubezpieczeń społecznych, a to interpretację przez Sąd drugiej

instancji wyżej wymienionych przepisów w ten sposób, że niezgłoszenie wniosku o

ogłoszenie upadłości w terminie determinuje przyjęcie zawinienia w działaniu

członka zarządu, pomimo że członek zarządu może uchylić się od

odpowiedzialności określonej w art. 116 Ordynacji podatkowej gdy wykaże brak

zawinienia w niezgłoszeniu wniosku w terminie jako samodzielnej przesłanki

(przesłanka eskulpacyjna) do uchylenia rzeczonej odpowiedzialności członka

zarządu.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3984 § 2 k.p.c.); uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę tego

wyroku oraz poprzedzającej go decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział

we Wrocławiu z dnia 6 maja 2019 r. w ten sposób, że wnioskodawca nie odpowiada

za zadłużenie płatnika z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie

zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi w

okresach wymienionych w zaskarżonej decyzji w łącznej kwocie 159 505,62 zł;

zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania w

pierwszej i drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm

prawem przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od

dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty; zasądzenie od

pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania kasacyjnego wywołanych

III USK 325/24

3

wniesieniem skargi kasacyjnej oraz przyznanie na rzecz pełnomocnika kosztów

postępowania kasacyjnego według norm prawem przepisanych oraz z ostrożności

procesowej, na wypadek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jej

oddalenia, na podstawie art. 102 k.p.c. skarżący wniósł o nieobciążanie go

kosztami postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej celem merytorycznego

rozpoznania.

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność

postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym

wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że

zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie,

a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc

pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi

przez Sąd Najwyższy. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i

procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być

zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w

takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej

wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd

Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie

ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej

indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca

2022 r., II USK 549/21, LEX nr 3453130; z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16,

LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z dnia

1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).

III USK 325/24

4

W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi

kasacyjnej został oparty na przesłance oczywistej zasadności skargi kasacyjnej

(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), ale skarżący nie zdołał wykazać występowania tej

przesłanki.

Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że jeżeli strona skarżąca powołuje się

na oczywistą zasadność skargi, to powinna zawrzeć w niej wywód prawny, z

którego ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność

łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 3 grudnia 2009 r., V CSK 263/09, LEX nr 1431073 czy z

dnia 3 lipca 2008 r., IV CZ 43/08, LEX nr 794013). Wobec tego odwołanie się do

przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi, czego w przedmiotowym

wniosku zdecydowanie zabrakło.

Skarżący musi też wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się

"oczywistość" zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że

rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia

(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem

wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący

powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia

przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego oczywistości,

widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por.

postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC

2006 Nr 4, poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9

marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK

104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej

rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w

sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Zatem we wniosku o

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne

jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji

jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia

30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Należy przy tym podkreślić, iż

III USK 325/24

5

nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie

zawartego tam zarzutu dodatkowo określeniem "rażącego", "ewidentnego",

"kwalifikowanego" lub "oczywistego", jeżeli nie zostanie wykazane, w czym

przejawia się oczywistość wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu

Najwyższego: z dnia 5 lutego 2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z dnia 20

sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr 1511117; z dnia 11 kwietnia 2018 r., III UK

98/17, LEX nr 2497587). O tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może

decydować argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860). Nie jest

zatem dopuszczalne przenoszenie argumentacji służącej wykazaniu przyczyny

kasacyjnej do uzasadnienia podstaw kasacyjnych ani odwoływanie się do tego

uzasadnienia, podstawy skargi bowiem są badane dopiero przy rozpoznawaniu

skargi, po jej przyjęciu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia

2018 r., III CSK 337/17, LEX nr 2483656 czy z dnia 11 kwietnia 2018 r., II UK

277/17, LEX nr 2490632).

Wymienionych wyżej wymogów co do przesłanki oczywistej zasadności (art.

3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) nie spełnia wniesiona skarga kasacyjna. Zawarte we wniosku

o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania twierdzenia sprowadzają się w istocie

do skrótowego powielenia argumentacji zwartej w uzasadnieniu podstaw

kasacyjnych.

Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania twierdzi,

że nieprawidłowe jest stanowisko Sądu drugiej instancji, który przyjął, że

niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie determinuje przyjęcie

zawinienia w działaniu członka zarządu, pomimo iż członek zarządu może uchylić

się od odpowiedzialności określonej w art. 116 Ordynacji podatkowej gdy wykaże

brak zawinienia w niezgłoszeniu wniosku w terminie jako samodzielnej przesłanki

do uchylenia rzeczonej odpowiedzialności członka zarządu.

W związku z powyższym należy zauważyć, że w wyroku z dnia 12 grudnia

2023 r., II USKP 68/23 (LEX nr 3651945) Sąd Najwyższy przyjął, że łącznik "albo"

występujący między art. 116 § 1 pkt 1a i 1b Ordynacji podatkowej wyznacza

alternatywę rozłączną, której zmienną jest zgłoszenie wniosku o ogłoszenie

III USK 325/24

6

upadłości we "właściwym czasie". Zgłoszenie takiego wniosku czyni

bezprzedmiotowym rozważania na temat zawinienia członka zarządu. Brak

aktywności w tym zakresie sprawia, że punkt ciężkości zostaje przesunięty na

ocenę należytego pełnienia obowiązków przez członka zarządu. Nie jest przecież

wykluczona sytuacja, w której dochował on wymaganej staranności, co

uniemożliwia przypisanie mu odpowiedzialności za dług osoby trzeciej.

W wyroku z dnia 16 listopada 2022 r., III FSK 1106/21 (LEX nr 3447485)

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że o przesłance „braku winy” można mówić

jedynie w sytuacji, w której członek zarządu spółki, przy zachowaniu należytej

staranności podczas prowadzenia jej spraw, wniosku takiego nie złożył z przyczyn

od niego niezależnych. Na brak winy można się więc powoływać jedynie w sytuacji,

gdy członek zarządu nie miał żadnych możliwości prowadzenia spraw spółki, a brak

tych możliwości wynikał, np. z ciężkiej choroby (por. wyrok NSA z dnia 21 września

2022 r., III FSK 992/21, LEX nr 3420037). Zatem nie może uwolnić od

odpowiedzialności stan zdrowia członka zarządu, jeżeli nie uniemożliwiał on

faktycznie wykonywania czynności zarządu ( por. wyrok NSA z dnia 8 marca 2018

r., II FSK 2623/16, LEX nr 2460834). Wszelkie jednak zakłócenia występujące w

świadomości i woli mogą stanowić podstawę do powołania się na przesłankę

egzoneracyjną wyłączającą odpowiedzialność za zobowiązania składkowe spółki

kapitałowej (por. wyrok NSA z 18 października 2018 r., II FSK 1369/18, LEX nr

2584209).

Należy też podkreślić, że w jednym z orzeczeń Naczelny Sąd

Administracyjny podniósł, że winę członka zarządu spółki prawa handlowego

należy oceniać według kryteriów podwyższonej staranności uwzględniającej

podwyższone ryzyko gospodarcze związane z prowadzeniem tej działalności (por.

wyrok NSA z dnia 10 kwietnia 2018 r., I FSK 2048/15, LEX nr 2494679).

Konieczne jest także zwrócenie uwagi, że na gruncie art. 116 ustawy

Ordynacja podatkowa mamy do czynienia z odwróceniem ciężaru dowodu. Organ

podatkowy, orzekając o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości

podatkowe, jest zobowiązany wykazać okoliczność pełnienia obowiązków członka

zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego, które przerodziło się w

III USK 325/24

7

dochodzoną zaległość podatkową oraz bezskuteczność egzekucji wobec spółki.

Natomiast ciężar wykazania którejkolwiek z okoliczności uwalniających od

odpowiedzialności spoczywa na członku zarządu (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 22 listopada 2022 r., III UZ 24/22, LEX nr 3552596).

Odnosząc powyższe do ustalonego w sprawie stanu faktycznego konieczne

jest podkreślenie, że Sąd drugiej instancji stwierdził, że ubezpieczony, mimo

ciężaru dowodu, nie udowodnił zaistnienia przesłanek zwalniających go z

odpowiedzialności i nie przedstawił dowodów wskazujących na istnienie majątku

spółki. W ocenie Sądu odwoławczego próby poprawienia sytuacji ekonomicznej

spółki nie stanowiły wprost przesłanek, które wyłączałyby winę wnioskodawcy w

niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości.

W związku z tym należy uznać, że podnoszone przez skarżącego

zastrzeżenia co do rozstrzygnięcia dokonanego przez Sąd Apelacyjny zmierzają w

istocie do podważenia suwerennej i niepoddającej się kontroli kasacyjnej

sędziowskiej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co na tym etapie

postępowania nie jest możliwe ze względu na to, że na mocy art. 3983 § 3 k.p.c.

oraz art. 39813 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi

stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Wobec tego, że skarżący nie zdołał wykazać, że zachodzi potrzeba

rozpoznania jego skargi, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[I.T.]

[a.ł]