Zmiana profilu firmy miesiąc przed zwolnieniami. Sąd Najwyższy nie przyjął skargi

Wyrokiem z 27 września 2021 r., VII U 2358/19, Sąd Okręgowy w Poznaniu

zmienił decyzję z dnia 17 czerwca 2019 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

Oddziału w Poznaniu w ten sposób, że ustalił, iż odwołujący K.K. jako osoba

prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo

ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnemu

ubezpieczeniu chorobowemu od 29 listopada 2015 r. (pkt 1) i zasądził od

pozwanego organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w

Poznaniu na rzecz odwołującego się 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego (pkt 2).

III USK 67/24

2

Sąd Apelacyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 25 maja 2023 r. po rozpoznaniu

apelacji organu rentowego w pkt 1. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddalił

odwołanie; w pkt 2. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 i zasądził od

odwołującego na rzecz pozwanego 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego; w pkt 3. zasądził od odwołującego na rzecz pozwanego 240 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed sądem

drugiej instancji.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku odwołujący się zarzucił

naruszenie: 1. art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności

gospodarczej i art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. prawo przedsiębiorców; 2. art. 6

ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6 pkt 1., art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4 ustawy z

dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; 3. art. 68 ust. 1

pkt 1 lit. c, art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 86 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 18 ust. 8, i art. 2a ust. 2

ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; 4. art.

58 § 1 i 2. w zw. z art. 5 k.c.; 5. art. 2 Konstytucji RP, oraz art. 2, art. 217 w zw. z

art. 84 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił

występowaniem istotnego zagadnienia prawnego wymagającego rozstrzygnięcia,

czy organ rentowy był uprawniony do wydania decyzji o niepodleganiu przez

skarżącego obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym,

wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z datą wsteczną,

czy był uprawniony do wydania decyzji o zaprzestaniu prowadzenia przez

skarżącego działalności gospodarczej od dnia 29 listopada 2015 r. pomimo

opłacania przez niego składek ZUS wynikających zarówno z ubezpieczeń

obowiązkowych, jak i dobrowolnych w latach 2015 - 2019, którą uzasadnił

przywołując przepisy kodeksu cywilnego, tj., treść przepisu art. 58 § 1 i 2 k.c.

uznając na ich podstawie, że odwołujący dopuścił się czynności nieważnej, w tym

sprzecznej z zasadami współżycia społecznego w zakresie prowadzonej

działalności gospodarczej w oparciu o przepisy kodeksu cywilnego, tj. treści

przepisu art. 58 § 1 i 2 k.c.

III USK 67/24

3

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania temu sądowi w innym składzie, ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego orzeczenia i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty, stosownie do treści

przepisu art. 39816 k.p.c.; zasądzenie od pozwanego na rzecz skarżącego kosztów

postępowania przed Sądami obu instancji i kosztów postępowania kasacyjnego, w

tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz stosownie

do treści przepisu art. 388 § 1 k.p.c. o wstrzymanie wykonalności wyroku Sądu

Apelacyjnego w Poznaniu do czasu ukończenia postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do

rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność

postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

Za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. uznaje

się zagadnienie dotychczas niewyjaśnione i nierozwiązane w orzecznictwie, a więc

cechujące się nowością, i którego rozstrzygnięcie może sprzyjać rozwojowi prawa.

W utrwalonym orzecznictwie przyjmuje się, że powołanie się na tę okoliczność

wymaga, obok sformułowania tego zagadnienia, także przytoczenia związanych z

nim konkretnych przepisów prawnych, wskazania, dlaczego jest ono istotne oraz

przedstawienia argumentacji wskazującej na rozbieżne oceny prawne (por.

postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 Nr 1, poz. 11; z 13

sierpnia 2002 r., I PKN 649/01, OSNP 2004 nr 9, poz. 158; z 14 lutego 2003 r., I PK

306/02, Wokanda 2004 nr 7-8, poz. 51; z 10 stycznia 2012 r., I UK 305/11, LEX nr

1215784; z 23 marca 2012 r., II PK 284/11, LEX nr 1214575; z 10 września 2014 r.,

I CSK 729/13, LEX nr 1532950; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, LEX nr

1622307; z 14 kwietnia 2015 r., II PK 217/14, LEX nr 678073; z 28 października

III USK 67/24

4

2015 r., I PK 17/15, LEX nr 2021940; z 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15, LEX nr

2090999).

Twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest

uzasadnione tylko wtedy, kiedy po pierwsze - przedstawiony problem prawny nie

został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne

poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów

konstruujących to zagadnienie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12

marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468) oraz po drugie - jego wyjaśnienie ma

znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w ustalonym stanie faktycznym (por.

postanowienie SN z 27 stycznia 2009 r., II PK 248/09, LEX nr 736732). Tym samym

twierdzenie o występowaniu istotnego zagadnienia prawnego jest uzasadnione

tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty

przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym zakresie,

wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących to zagadnienie (por.

postanowienie SN z 10 marca 2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467 czy z 12 marca

2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468). W konsekwencji nie można uznać, że w

sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jeśli Sąd

Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii przedstawianej w skardze i wyraził swój

pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności

uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 16

stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka z 2003 r. Nr 13, poz. 5; z 10 marca

2010 r., II UK 363/09, LEX nr 577467; z 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr

577468; z 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr 1215423; z 19 marca 2012 r., II

PK 294/11, LEX nr 1214578; z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383; z

17 marca 2015 r., I PK 4/15, LEX nr 1661934).

Wskazać należy, że problematyka oceny działalności gospodarczej jako

tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym była przedmiotem szeregu orzeczeń

Sądu Najwyższego.

Warto podkreślić, że w wyroku z dnia 17 października 2018 r., II UK 302/17,

(LEX nr 2583085) Sąd Najwyższy stwierdził, że ZUS ma prawo do kontroli samego

tytułu i w konsekwencji również podstawy składek w sytuacji początkowego

III USK 67/24

5

zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego nieuzasadnionej dysproporcji przychodu

i zgłaszanej podstawy składek - art. 83 ust. 1 ustawy systemowej. Może

zakwestionować sam tytuł albo samą podstawę wymiaru składek.

W uchwale z dnia 29 listopada 2023 r., III UZP 3/23 (OSNP 2024, nr 5, poz.

51) Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że działalność gospodarcza nie jest czynnością

prawną (choć w jej ramach nieodzowne jest zawieranie różnych umów

cywilnoprawnych), co nie oznacza, że na gruncie prawa o swobodzie działalności

gospodarczej wykluczone są oceny dotyczące obejścia prawa, podobne do

dokonywanych na podstawie art. 58 k.c. Przy nieostrych granicach pojęcia

działalności gospodarczej (art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej)

działania osób rejestrujących działalność gospodarczą mogą się rozmijać z

prawnym rozumieniem tej działalności albo iść dalej, czyli wykorzystywać instytucję

dla osiągnięcia innych celów. Innymi słowy, w tej sferze również nie są wykluczone

oceny zachowania ubezpieczonych, takie jak podejmowane na gruncie stosunków

cywilnoprawnych w świetle art. 58 k.c. Skoro prawo cywilne stosuje się do spółek

handlowych (art. 2 k.s.h.), to można przyjąć, że podobne normy mogą być

podstawą oceny zachowania innych przedsiębiorców - art. 431 k.c. (por. wyrok SN

z 21 września 2017 r., I UK 366/16, OSNP 2018/7/98, postanowienie SN z 26

czerwca 2019 r., I UK 281/18, LEX nr 2687624.).

W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że podstawą do powstania

obowiązku ubezpieczenia społecznego z mocy art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy

systemowej jest faktyczne wykonywanie działalności pozarolniczej (art. 13 pkt 4 tej

ustawy), w tym działalności gospodarczej, czyli rzeczywiste podjęcie i prowadzenie

działalności zarobkowej, wykonywanej w sposób zorganizowany i ciągły (por. np.

wyroki SN: z 25 listopada 2005 r., I UK 80/05, OSNP 2006 nr 19-20, poz. 309; z 14

września 2007 r., III UK 35/07, LEX nr 483284; z 18 lutego 2009 r., II UK 207/08,

LEX nr 736738; z 19 lutego 2009 r., II UK 215/08, LEX nr 736739; z 19 lutego 2010

r., II UK 186/09, LEX Nr 590235; z 22 lutego 2010 r., I UK 240/09, LEX nr 585723; z

18 listopada 2011 r., I UK 156/11, LEX nr 1102533 i z 25 stycznia 2017 r., II UK

621/15, LEX nr 2248732).

III USK 67/24

6

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym

zarejestrowanie działalności gospodarczej i towarzyszące temu zadeklarowanie

nieznajdującej pokrycia w przewidywanych zyskach wysokiej podstawy wymiaru

składki na ubezpieczenia społeczne, a przy tym ze świadomością istnienia

przeszkód do prowadzenia tej działalności może wskazywać na intencję (element

subiektywny) nie tyle podjęcia i wykonywania zarobkowej działalności gospodarczej

o charakterze ciągłym, lecz włączenia się do systemu ubezpieczeń społecznych w

celu uzyskania wysokich świadczeń (por. wyroki SN: z 13 września 2016 r., I UK

455/15 LEX nr 2122404 oraz z 6 kwietnia 2017 r., II UK 98/16, LEX nr 2307127 i z

dnia 18 grudnia 2018 r., II UK 413/17, LEX nr 2609126).

Należy także przypomnieć, że zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 §

2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania

faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że odwołujący zdecydował się

dokonać zmiany profilu prowadzonej działalności oraz wysokości składki na

ubezpieczenia zaledwie na miesiąc przed rozpoczęciem korzystania z

długotrwałych zwolnień. Odwołujący cierpiał na szereg dolegliwości związanych z

kręgosłupem, w związku z którym przechodził szereg kolejnych operacji.

Rozszerzenie profilu działalności oraz oczekiwania odwołującego, iż w tym stanie

zdrowia będzie zarabiał więcej było w ocenie Sądu drugiej instancji niewiarygodne.

Natomiast tego rodzaju zachowanie jednoznacznie kreuje przekonanie co do tego,

że odwołujący dokonał rzeczonej zmiany w pełni intencjonalnie, tj. mając

świadomość potrzeby przebywania na długotrwałym zwolnieniu lekarskim. Chciał w

ten sposób uzyskać wysokie zabezpieczenie, nie będąc zainteresowanym

rzeczywistym, zorganizowanym, ciągłym i zarobkowym wymiarem tejże

działalności.

Dokonana przez Sąd odwoławczy ocena okoliczności faktycznych i związana

z tym wykładnia prawa (wyrażona w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku) mieszczą

się w granicach uznania sędziowskiego.

III USK 67/24

7

Formułując przedstawione przez siebie zagadnienie prawne skarżący

zmierza w istocie do podważenia suwerennej i niepoddającej się kontroli kasacyjnej

sędziowskiej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.

Wobec niewykazania przez skarżącego istnienia powołanej przesłanki

przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania.

[I.T.]

[SOP]