Usiłowania oszustw na policjanta bez wydania pieniędzy. SN oddalił kasację obrońcy

IV KK 160/25

2

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 10 lipca 2024 r., III K

42/24, R.W. został uznany za winnego czynu z art. 258 § 1 k.k., za który

wymierzono mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, za winnego ciągu siedmiu

przestępstw, opisanych w punktach 2, 3, 4, 6, 7, 9, 10 części wstępnej wyroku,

zakwalifikowanych z art. 286 § 1 k.k. lub art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k., za

który wymierzono mu jedną karę 4 lat pozbawienia wolności i 200 stawek

dziennych grzywny, po 50 zł każda stawka oraz za winnego ciągu dwóch

przestępstw, opisanych w punktach 5 i 8 części wstępnej wyroku,

zakwalifikowanych z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 227 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. w

zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., za który wymierzono mu jedną karę 2

lat pozbawienia wolności i 100 stawek dziennych grzywny, po 50 zł każda. Kary

jednostkowe zostały połączone i jako kary łączne wymierzono R.W. 4 lata i 6

miesięcy pozbawienia wolności oraz 250 stawek dziennych grzywny, po 50 zł

każda.

Apelację od tego wyroku wniosła obrońca oskarżonego, zaskarżając go w

całości i zarzucając:

„1) obrazę prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego

oskarżonemu, tj. obrazę art. 12 § 1 k.k. polegającą na uznaniu, iż w zakresie czynu

opisanego w punkcie 5. oskarżony działał w ramach czynu ciągłego, w sytuacji gdy

z ustaleń poczynionych przez Sąd w uzasadnieniu wyroku wynika, iż pokrzywdzona

U.B. jednokrotnie przekazała sprawcom kwotę 60.000 złotych, a działania

oskarżonego R.W. polegały na jednokrotnym wyjęciu pieniędzy z ustalonego kosza

na śmieci;

2) obrazę prawa procesowego, mającą wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art.

7 k.p.k., polegającą na dokonaniu dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału

dowodowego i nierozważeniu całokształtu okoliczności sprawy, znajdujące swój

wyraz poprzez uznanie części wyjaśnień oskarżonego za niewiarygodne, gdyż

oskarżony zmieniał swoje wyjaśnienia w toku postępowania z uwagi na przyjętą

linię obrony, w sytuacji gdy złożenie wyjaśnień przez oskarżonego nastąpiło po

wyznaczeniu mu obrońcy z urzędu, a doprecyzowanie zakresu przyznania się

nastąpiło po wyjaśnieniu okoliczności sprawy, w szczególności po wyjaśnieniu, iż

IV KK 160/25

3

oskarżony nie posiadał żadnej wiedzy o planowanych próbach wyłudzenia, które

nie zakończyły się przekazaniem pieniędzy;

3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający

wpływ na jego treść polegający na uznaniu, iż oskarżony R.W. popełnił przypisane

mu przestępstwa opisane w akcie oskarżenia w pkt. 6, 7 i 9 w formie stadialnej

usiłowania, podczas gdy oskarżony R.W. w odniesieniu do tych czynów swoim

działaniem nie zmierzał bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego i nie

posiadał żadnej wiedzy o planowanych odbiorach pieniędzy od pokrzywdzonych

osób;

4) rażącą niewspółmierność kary orzeczonej wobec oskarżonego R.W. i

niedocenienie w dostatecznym stopniu istotnych okoliczności, które winny

łagodząco wpływać na wymiar kary, w szczególności to, iż oskarżony przyznał się

do popełnienia zarzucanych mu czynów, wyraził skruchę, jego rola w grupie

przestępczej nie była kluczowa, a jakkolwiek działał on z chęci uzyskania korzyści

finansowych, to pieniądze te były przeznaczone na utrzymanie rodziny

oskarżonego”.

Obrońca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez:

- uniewinnienie oskarżonego R.W. od zarzutu popełnienia przestępstw wskazanych

w punktach 6, 7 i 9 części wstępnej wyroku;

- przyjęcie, że czyny opisane w punktach 2, 3, 4, 5 i 10 części wstępnej wyroku

zostały popełnione w ramach ciągu przestępstw określonego w art. 91 § 1 k.k.;

- wymierzenie oskarżonemu kar jednostkowych oraz kary łącznej w dolnych

granicach ustawowego zagrożenia.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 18 grudnia 2024 r., II AKa

189/24, utrzymał zaskarżony wyrok w mocy.

Kasację od tego wyroku wniosła obrońca skazanego, zaskarżając go w

całości i zarzucając: „rażącą obrazę art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.

poprzez nieprzedstawienie w sposób prawidłowy i wyczerpujący, dlaczego Sąd II

IV KK 160/25

4

instancji uznał zarzuty i wnioski apelacji za niezasadne, w szczególności poprzez

ogólnikowe, lakoniczne i wybiórcze ustosunkowanie się do argumentów

przytoczonych w środku odwoławczym przez obrońcę R.W. oraz

nieskonfrontowanie prezentowanych w środku odwoławczym zarzutów:

• odmówienia wiarygodności wyjaśnieniom skazanego z uwagi na ich zmianę w

toku postępowania z uwagi na to, że zmiana zakresu przyznania się przez

skazanego R.W. nastąpić miała dopiero w momencie, gdy oskarżony upewnił się,

że osoby pokrzywdzone go nie widziały, podczas gdy skazany przez cały czas

pozostawał w tymczasowym areszcie i nie zapoznał się jeszcze z materiałami

śledztwa;

• błędu w ustaleniach faktycznych dotyczącego przypisania skazanemu R.W.

popełnienia przestępstw w formie stadialnej usiłowania, w sytuacji gdy nie zostało

wypełnione znamię bezpośredniego zmierzania do popełniania czynu zabronionego,

w szczególności w odniesieniu do czynu popełnionego wobec pokrzywdzonej, która

po rozmowie telefonicznej z nieustalonym sprawcą w ogóle nie udała się do banku

w celu podjęcia pieniędzy”.

Obrońca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w

Białymstoku i przekazanie sprawy Sądowi odwoławczemu do ponownego

rozpoznania.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się oczywiście bezzasadna, co umożliwiło jej oddalenie na

posiedzeniu w trybie art. 535 § 3 k.p.k.

Sąd odwoławczy sporządził zwięzłe uzasadnienie wyroku, jednak odniósł się

do każdego zarzutu apelacji i wyjaśnił, dlaczego aprobuje wyrok Sądu I instancji.

Wypada zatem przypomnieć, że same niedostatki uzasadnienia nie mogą

prowadzić do uwzględnienia kasacji – zgodnie bowiem z art. 537a k.p.k. nie można

uchylić wyroku sądu odwoławczego z tego powodu, że jego uzasadnienie nie

IV KK 160/25

5

spełnia wymogów określonych w art. 457 § 3 k.p.k. W tej sprawie nie można

określić uzasadnienia wyroku Sądu odwoławczego jako wzorcowego, jednakże nie

świadczy to samo w sobie o tym, że standard kontroli odwoławczej (art. 433 § 2

k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.) nie został zachowany i doszło do rażącego

naruszenie prawa w tym zakresie.

Z treści zarzutów kasacyjnych oraz zwięzłego uzasadnienia kasacji wynika,

że obrońca kwestionuje standard kontroli odwoławczej w dwóch aspektach. Po

pierwsze w zakresie zaakceptowania przez Sąd Apelacyjny oceny dowodu z

wyjaśnień oskarżonego, dokonanej przez Sąd I instancji. Po drugie – w zakresie

zaaprobowania przez Sąd odwoławczy ustaleń faktycznych Sądu I instancji, że

oskarżonemu można przypisać popełnienie trzech przestępstw w formie stadialnej

usiłowania.

Co do oceny dowodu z wyjaśnień oskarżonego Sąd Najwyższy nie podziela

stanowiska obrońcy, że doszło w tym zakresie do rażącego naruszenia prawa. W

pierwszych wyjaśnieniach, gdy przedstawiono oskarżonemu wyłączenie zarzuty

dwóch oszustw, R.W. nie przyznał się do winy i złożył wyjaśnienia, z których

wynikało, że nie ma nic wspólnego z zarzucanymi przestępstwami (k. 73).

Wyjaśnienia te złożył bez udziału i pomocy obrońcy. Następnie po uzupełnieniu

zarzutów odmówił składania wyjaśnień, nadal się nie przyznając (k. 588v i k. 594),

wciąż wyjaśniając bez pomocy obrońcy. Kolejne przesłuchanie odbyło się już z

udziałem obrońcy – k. 744. W toku tego przesłuchania oskarżony najpierw przyznał

się do udziału w zorganizowanej grupie przestępczej i dokonanych oszustw oraz

dwóch z trzech oszustw w formie usiłowania (czyny opisane w punktach 6 i 7 części

wstępnej wyroku), następnie w toku przesłuchania sprostował, że nie przyznaje się

do czynów w formie usiłowania, do których wcześniej się przyznał, tj. do czynów z

punktów 6 i 7 części wstępnej wyroku. Na rozprawie ponownie wyjaśnił, że nie

przyznaje się do oszustw zarzuconych mu w formie usiłowania (k. 1044).

Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, głównym powodem

uznania wyjaśnień oskarżonego za niewiarygodne w części (w zakresie, w jakim

nie przyznawał się do usiłowania trzech oszustw) była ich zmienność. Sąd uznał, że

w tym zakresie stanowią one przyjętą linię obrony. Dodał, że nieprzyznanie się do

IV KK 160/25

6

usiłowania trzech oszustw nastąpiło wówczas, gdy oskarżony upewnił się, że osoby

pokrzywdzone go nie widziały, a zatem brak jest dowodów świadczących o jego

udziale w tych czynach (por. pkt 1.1.2. uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego).

Taka ocena tego dowodu została w pełni zaakceptowana przez Sąd Apelacyjny, co

w żaden sposób nie może być ocenione jako rażące naruszenie prawa, w tym

zasad kontroli odwoławczej. Sąd I instancji wprost przyjął, jak tego chce obrońca,

że nieprzyznanie się do trzech usiłowań było wyrazem przyjętej linii obrony

(„modyfikacja przyznania się w tym zakresie nastąpiła z uwagi na wyznaczenie

obrońcy”, s. 3 kasacji). Nie pozwala to jednak na twierdzenie, że uznanie części

wyjaśnień za niewiarygodne z tego powodu stanowi rażące naruszenie prawa,

skoro, jak zostało to w sprawie ustalone, na udział oskarżonego także w tych trzech

czynach wskazują inne zgromadzone dowody.

Obrońca upatruje rażącego naruszenia prawa w tym, że Sąd Apelacyjny nie

wskazał, dlaczego twierdzi, iż skazany będąc tymczasowo aresztowany w sprawie,

bez zapoznania się z materiałem dowodowym, mógł upewnić się, że osoby

pokrzywdzone go nie widziały. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że

oskarżony miał możliwość powzięcia informacji, że pokrzywdzeni w przypadku

czynów polegających na usiłowaniu oszustwa, nie mogli go widzieć. Wynika to kilku

okoliczności. Po pierwsze, w uzasadnieniu wniosku o zastosowanie tymczasowego

aresztowania wprost napisano, że w zakresie czynów zabronionych na szkodę W.K.

i Z.C. pokrzywdzeni nie mogli widzieć sprawcy, gdyż nie doszło do przekazania

pieniędzy (k. 592v). Jak wynika z protokołu posiedzenia w przedmiocie

tymczasowego aresztowania, wniosek o zastosowanie tego środka został

odczytany przez prokuratora w obecności ówczesnego podejrzanego (k. 594). Po

drugie R.W. doręczono postanowienie o zastosowaniu tymczasowego

aresztowania (k. 594v), postanowienie o uzupełnieniu zarzutów wraz z

uzasadnieniem, zawierające opisy zarzucanych mu czynów zabronionych, z

których wynikało, że w przypadku przestępstw zakończonych w fazie usiłowania –

pokrzywdzeni go nie widzieli (k. 607-609). Ponadto ówczesnemu podejrzanemu, już

z udziałem obrońcy, ogłoszono kolejne postanowienie o uzupełnieniu zarzutów o

jeden zarzut usiłowania oszustwa (k. 743). Wobec powyższego Sąd Najwyższy nie

podziela sugestii obrońcy, że ówczesny podejrzany nie miał możliwości rozeznania

IV KK 160/25

7

się, iż w przypadku czynów polegających na usiłowaniu pokrzywdzeni nie mogli go

widzieć.

Co do drugiego zarzutu kasacji trzeba podkreślić, że obrońca ignoruje

poczynione w sprawie ustalenia faktyczne. Twierdzi mianowicie w kasacji, podobnie

jak wcześniej w apelacji, że z samego przebywania obok miejsc zamieszkania

pokrzywdzonych nie można wywodzić, iż skazany (pełniący rolę tzw. „odbieraka”

pieniędzy od pokrzywdzonych) usiłował popełnić przestępstwo oszustwa w ramach

zorganizowanej grupy przestępczej. Tyle że, jak podkreślił Sąd Apelacyjny

ustosunkowując się do zarzutu apelacji, skazany nie tylko znajdował się w okolicy

zamieszkania pokrzywdzonych z którymi kontaktowali się telefonicznie pozostali

członkowie grupy przestępczej, ale sam utrzymywał kontakt z tymi innymi osobami

z grupy przestępczej, co wynika z analizy danych telekomunikacyjnych i połączeń

telefonicznych (istotne znaczenie mają w tym zakresie wnioski analizy

kryminalistycznej - k. 662-663; 664v-665v). Sąd I instancji wyczerpująco i

przekonująco wyjaśnił, dlaczego oskarżonemu należy przypisać również

popełnienie trzech czynów w formie stadialnej usiłowania (por. wywody zawarte w

części formularza uzasadnienia dotyczącej przyjętej kwalifikacji prawnej). Sąd ten

słusznie podkreślił, że gdyby nie postawa pokrzywdzonych, do wyłudzenia

pieniędzy „na policjanta” by doszło, a skazany odegrałby w tych przestępstwach

taką rolę, jak w pozostałych, do których się przyznał. Nie sposób nie zauważyć, że

zdarzenia zakwalifikowane jako usiłowanie oszustwa miały miejsce w tym samym

miejscu co pozostałe, do których skazany się przyznał (w tych dniach – Szczecin),

jak również były czasowo otoczone innymi, dokonanymi oszustwami. Sytuacja, gdy

skazany kontaktował się ze swoimi mocodawcami w dniach oszustw, które

zakończyły się w fazie usiłowania, tj. w dniach 30 sierpnia 2022 r. i 1 września 2022

r., będąc przy miejscach, gdzie miało dochodzić do odbioru pieniędzy, prowadzi do

słusznego wniosku wyrażonego przez Sąd odwoławczy, że można było mu

przypisać także te czyny.

Z uwagi na powyższą argumentację, kasację obrońcy skazanego należało

oddalić jako oczywiście bezzasadną.

IV KK 160/25

8

Zwalniając skazanego od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego

Sąd Najwyższy kierował się względami słuszności.

Uwzględniając wniosek obrońcy z urzędu skazanego, na podstawie § 17 ust.

3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie

ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów

pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2024 r., poz. 763),

zasądzono na jej rzecz kwotę 1476 zł, w tym VAT, tytułem wynagrodzenia za

sporządzenie i wniesienie kasacji.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w części dyspozytywnej

postanowienia.

[WB]

[r.g.]