Kasacja obrońcy zmarłego skazanego M. C. pozostawiona bez rozpoznania

Sąd Apelacyjny w Katowicach, wyrokiem z dnia 24 lipca 2025 r., sygn. akt II

AKa 218/25, zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 23 grudnia 2024

r., sygn. akt XVI K 199/22, skazujący M. C. za przestępstwa z art. 207 § 1 k.k., z art.

197 § 3 pkt 1 k.k. i inne na karę łączną 7 lat i 3 miesiące pozbawienia wolności.

W dniu […] września 2025 r. M. C. zmarł poza granicami kraju.

IV KK 193/26

2

W dniu 29 września 2025 r. obrońca skazanego wniosła kasację od wyroku

Sądu odwoławczego.

Sąd Apelacyjny w Katowicach wezwał obrońcę do uzupełnienia braków

formalnych kasacji, poprzez złożenie opłaty od kasacji i pełnomocnictwa do

reprezentowania skazanego w postępowaniu kasacyjnym.

Ponieważ w zakreślonym terminie nie uzupełniono tych braków, Sąd

Apelacyjny w Katowicach, postanowieniem z dnia 16 grudnia 2025 r. na podstawie

art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 120 § 2 k.p.k. oraz art. 527 § 1 k.p.k., odmówił przyjęcia

kasacji, a wniosek o zwolnienie skazanego od opłaty sądowej od kasacji pozostawił

bez rozpoznania.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu zażalenia obrońcy skazanego,

postanowieniem z dnia 12 marca 2026 r., IV KZ 1/26, uchylił zaskarżone

postanowienie, obciążył Skarb Państwa opłatą od kasacji w kwocie 750 zł i przekazał

sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do podjęcia dalszych czynności

związanych z przyjęciem kasacji obrońcy skazanego M. C..

Zarządzeniem z dnia 18 marca 2026 r. kasacja ta została przyjęta i

przekazana do rozpoznania Sądowi Najwyższemu.

Przedstawiona Sądowi Najwyższemu kasacja jako wniesiona przez osobę

nieuprawnioną jest niedopuszczalna i nie podlega rozpoznaniu.

Sąd Najwyższy w tym składzie nie podziela poglądu wyrażonego w

postanowieniu z dnia 12 marca 2026 r., IV KZ 1/26, że uprawnienie obrońcy do

wniesienia kasacji trwa pomimo śmierci skazanego, która nastąpiła po

uprawomocnieniu się wyroku drugiej instancji, a przed wniesieniem kasacji, toteż

"wniesienie kasacji było w niniejszej sprawie dopuszczalne".

Obrońca skazanego nie dysponuje samodzielnym prawem do wniesienia

kasacji, a jego uprawnienie do tej czynności wynika wyłącznie z uprawnienia

przysługującego reprezentowanej przez niego stronie. To skazany (oskarżony), a nie

jego obrońca, jest dysponentem prawa do wniesienia kasacji, czyli to on decyduje

czy z tego uprawnienia skorzysta, kto go będzie reprezentował w postępowaniu

kasacyjnym, a już złożoną kasację może cofnąć. Zadaniem obrońcy jest uczynić

zadość jego woli, wnosząc skargę w jego imieniu. Uprawnienie do wniesienia kasacji

IV KK 193/26

3

wygasa wraz ze śmiercią skazanego. Obrońca nie może odtąd skutecznie

podejmować czynności karnoprocesowych w imieniu zmarłej strony, nawet jeśli te

miałyby dla niego korzystny skutek.

Zgodnie z treścią art. 529 k.p.k., wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na korzyść

oskarżonego nie stoi na przeszkodzie m.in. śmierć oskarżonego. Jeżeli oskarżony

zmarł po wniesieniu kasacji na jego korzyść, czyli w toku postępowania kasacyjnego,

brak jest przeszkód do rozpoznania takiej kasacji. Użyty w tym przepisie spójnik "i"

mógłby sugerować, że śmierć oskarżonego przed wniesieniem kasacji również nie

stanowi przeszkody do dokonania tej czynności (wniesienia i rozpoznania kasacji na

korzyść), jednak wykładnia systemowa art. 529 k.p.k. w zw. z art. 521 k.p.k. wskazuje,

że w razie śmierci oskarżonego, wniesienie i rozpoznanie kasacji na korzyść jest

dopuszczalne tylko wówczas, gdy skarżącym jest podmiot kwalifikowany. Wynika to

z faktu, że podmiot szczególny nie reprezentuje żadnej ze stron postępowania, lecz

dysponuje niezależnym od woli skazanego uprawnieniem do wniesienia kasacji w

interesie społecznym, a zatem śmierć strony w żaden sposób nie wpływa na jego

zdolność do zainicjowania postępowania kasacyjnego.

Z inną sytuacją procesową mamy do czynienia, gdy doszło do śmierci

oskarżonego przed wniesieniem kasacji, a kasację wnosi strona. W wypadku strony

prywatnej innej niż oskarżony, postępowanie może dalej się toczyć, gdyż ustawa

wprost wskazuje osoby uprawnione do udziału w postępowaniu w miejsce osoby

zmarłej (zob. np. art. 58 k.p.k. czy art. 61 k.p.k.). Natomiast śmierć oskarżonego

powoduje konieczność umorzenia postępowania z uwagi na wystąpienie ujemnej

przesłanki procesowej (art. 17 § 1 pkt 5 k.p.k.).

Kodeks postępowania karnego wprowadza nieliczne odstępstwa od tej

zasady, dopuszczając po śmierci oskarżonego wznowienie postępowania (art. 548

k.p.k.) oraz postępowanie w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie,

tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie (art. 556 k.p.k.). W tych przypadkach

ustawodawca uregulował także kwestię reprezentacji procesowej przez obrońcę lub

pełnomocnika. Tego rodzaju odrębnej regulacji brak w stosunku do zaistniałej w

niniejszej sprawie śmierci skazanego przed wniesienim kasacji. Gdyby nawet przyjąć,

że art. 529 k.p.k. pozwala na wniesienie kasacji przez obrońcę lub pełnomocnika

zmarłej strony, to nie ma odrębnej podstawy prawnej do wystąpienia tego

przedstawiciela procesowego w postępowaniu kasacyjnym (tak jak to uregulowano

IV KK 193/26

4

w art. 548 i 556 k.p.k.). Brak takiej regulacji powoduje, że jeżeli przed śmiercią strona

ustanowiła obrońcę lub pełnomocnika z wyboru, to zgodnie z art. 96 k.p.c. z chwilą

jej śmierci pełnomocnictwo wygasa. Natomiast w wypadku wyznaczenia obrońcy lub

pełnomocnika z urzędu w postępowaniu rozpoznawczym, nie ma on obowiązku

działania po prawomocnym zakończeniu postępowania (art. 84 § 2 k.p.k.). nie ma

więc podstawy prawnej do dalszej profesjonalnej reprezentacji procesowej zmarłej

strony, która jest wymagana z uwagi na przymus adwokacko-radcowski do

sporządzenia i podpisania kasacji. Na niemożnosć wniesienia kasacji przez obrońcę

w zaistniałej sytuacji praocesowej wskazuje więc nie tylko wykładnia systemowa, ale

i funkcjonalna (por. Dariusz Świecki (red.), Komentarz do art. 529 k.p.k. [W:] Kodeks

postępowania karnego. Tom II. Komentarz aktualizowany, LEX/el teza 13).

Kierując się powyższymi względami, uznając, że legitymacja obrońcy do

wniesienia kasacji w imieniu M. C., wygasła z chwilą jego śmierci, należało kasację

pozostawić bez rozpoznania jako wniesioną przez osobę nieuprawnioną.

Za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami sądowymi postępowania

kasacyjnego w tej sprawie przemawiają względy słuszności.

[J.J.]

[r.g.]