Sąd Najwyższy uchylił wyrok wobec D.F. z powodu wadliwej obsady sądu odwoławczego

Sąd Rejonowy w Sosnowcu wyrokiem z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt III

K 611/23, uznał oskarżonego D.F. za winnego szczegółowo opisanych w wyroku

przestępstw z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i in., wymierzając za

poszczególne przestępstwa kary jednostkowe pozbawienia wolności (pkt 6-15). Tym

samym wyrokiem Sąd I instancji połączył te kary na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 §

1 k.k. w zw. z art. 91 § 2 k.k. i wymierzył oskarżonemu D.F. karę łączną 8 lat

pozbawienia wolności (pkt 16).

Sąd I instancji tym samym wyrokiem orzekł ponadto w przedmiocie

odpowiedzialności karnej oskarżonych: E.B., P.C., R.S. i M.Z.

Po rozpoznaniu apelacji dwóch obrońców oskarżonego D.F., apelacji obrońcy

oskarżonego R.S. oraz zażalenia prokuratora, Sąd Okręgowy w Sosnowcu wyrokiem

z dnia 5 listopada 2024 r., sygn. akt V Ka 356/24, Kz 362/24, zmienił zaskarżony

wyrok w punkcie 55 w ten sposób, że zasądził na rzecz Skarbu Państwa od

oskarżonego E.B. kwotę 40 złotych tytułem wydatków oraz kwotę 180 złotych tytułem

opłaty od kary, w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymując w mocy.

Kasację od wyroku Sądu odwoławczego wniósł obrońca skazanego D.F.,

zaskarżając go w całości, zarzucając:

„I. naruszenie przepisu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. poprzez nienależytą

obsadę sądu, wskutek zasiadania w jego składzie sędziego powołanego w

procedurze z udziałem organu (KRS w nowym kształcie), który nie spełnia

wymogów niezależności od władzy wykonawczej i ustawodawczej;

II. Naruszenie art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 1 pkt 4 k.p.k.

poprzez udział w sprawie sędziego podlegającego wyłączeniu z mocy prawa

z powodu uzasadnionej wątpliwości co do jego bezstronności;

III. Rażącą obrazę prawa materialnego, a to art. 45 ust. 1 Konstytucji RP,

art. 6 ust. 1 EKPCz poprzez naruszenie prawa do sądu i rzetelnego procesu”.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości

zaskarżonego wyroku Sądu odwoławczego.

W odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej w Sosnowcu

wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

IV KK 270/25

3

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się zasadna, w związku z tym należało uchylić wyrok Sądu

odwoławczego i przekazać sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

W sprawie doszło bowiem do zaistnienia bezwzględnej przyczyny

odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. ze względu na udział w składzie

Sądu odwoławczego sędziów: X. Y. oraz X.3 Y.3

Sąd Najwyższy w swoich orzeczeniach wielokrotnie przypominał, że każdy

skład Sądu Najwyższego jest związany uchwałą składu połączonych Izb Sądu

Najwyższego: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23

stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/20. Ponadto od dawna ugruntowane jest stanowisko

Sądu Najwyższego, w myśl którego uchwała ta wiąże wszystkie składy Sądu

Najwyższego bez względu na rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20

kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, oraz inne późniejsze rozstrzygnięcia TK lub

zmiany ustaw o Sądzie Najwyższym.

W powyższej uchwale składu połączonych Izb Sądu Najwyższego

stwierdzono, że nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.

zachodzi m.in. wówczas, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd

sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady

Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia

2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych

ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w

konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności

w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw

Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka i podstawowych wolności.

To, co szczególnie istotne w cytowanym fragmencie uchwały, to dwie kwestie:

wadliwość procedury powoływania sędziów z udziałem nieprawidłowo

ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa od 2018 r., a także konieczność

ustalania każdorazowo (in concreto), czy zasiadanie w składzie sądu przez sędziego

powołanego na urząd w procedurze z udziałem wadliwie ukształtowanej Krajowej

Rady Sądownictwa spełnia chociażby w minimalnym stopniu kryterium niezawisłości

i bezstronności. Poza stwierdzeniem, że sędzia został powołany na stanowisko

IV KK 270/25

4

sędziego sądu powszechnego w wyniku konkursu przed wadliwą Krajową Radą

Sądownictwa, konieczna jest zatem weryfikacja okoliczności towarzyszących temu

powołaniu oraz następujących po powołaniu, które obiektywnie (w społecznym

odbiorze) mogłyby podważyć gwarancje bezstronności i niezawisłości składu

orzekającego.

Jednocześnie truizmem byłoby w tym miejscu szczegółowe wykazywanie, że

wadliwość procesu powoływania sędziów została potwierdzona w wielu

orzeczeniach organów międzynarodowych, w tym Europejskiego Trybunału Praw

Człowieka oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Należy odnotować, że udział sędzi X. Y. w składzie Sądu Okręgowego w

Sosnowcu została już uznany przez Sąd Najwyższy za skutkujący nienależytą

obsadą sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

11 lutego 2025 r., sygn. akt IV KK 108/24; z dnia 5 marca 2025 r., sygn. akt IV KK

342/24; z dnia 20 stycznia 2026 r., sygn. akt IV KK 552/25). Sąd Najwyższy w

rozpoznawanej sprawie w całości podziela stanowisko zawarte we wskazanych

orzeczeniach, w związku z czym należy wskazać jedynie najbardziej istotne

okoliczności związane z powołaniem sędzi X. Y. na zajmowane stanowisko sędzi

Sądu Okręgowego w Sosnowcu.

W szczególności należy podkreślić, że sędzia X. Y. złożyła podpis na liście

poparcia sędzi E.Ł. jako kandydatki na członka Krajowej Rady Sądownictwa,

zgłoszonej […] 2021 r. (M.P. z […].2021 r.), a zatem wówczas, gdy powszechnie

znana była już treść wyroku ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz

przeciwko Polsce, w którym stwierdzono m.in. brak niezależności Krajowej Rady

Sądownictwa od władzy ustawodawczej. W tym samym czasie, tj. w dniu 1 listopada

2021 r., sędzia X.1 Y.1 rozpoczęła drugą kadencję na stanowisku prezesa Sądu

Rejonowego w […] (po zakończeniu pierwszej kadencji w latach 2017-2021).

Następnie, w dniu 25 marca 2022 r., uzyskała roczną delegację ministerialną do

orzekania w Sądzie Okręgowym w […] od […] 2022 r. Niedługo później zgłosiła się

ona do konkursu na jedno wolne stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w

Sosnowcu (M.P. z 2022 r. poz. 598). W konkursie nie miała kontrkandydata. Jej

kwalifikacje zostały pozytywnie ocenione przez sędziego X.2 Y.2, a Kolegium Sądu

Okręgowego w Sosnowcu poparło jej kandydaturę (10 głosów za i brak głosów

IV KK 270/25

5

przeciwko oraz wstrzymujących się). Krajowa Rada Sądownictwa w uchwale nr […]

z dnia […] 2022 r. wniosła o jej powołanie na urząd sędziego Sądu Okręgowego w

Sosnowcu. Powołanie to sędzia X.1 Y.1 uzyskała na podstawie postanowienia

Prezydenta RP z dnia […] 2022 r.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności należy w pełni zgodzić się ze

stanowiskiem Sądu Najwyższego zawartym w uzasadnieniu przywołanego wyroku o

sygn. IV KK 108/24, w którym stwierdzono, że: „udzielenie poparcia kandydaturze E.

Ł. do KRS w 2021 r. oraz sprawowanie od 2017 r. funkcji prezesa Sądu Rejonowego

w […] w sytuacji, gdy od 2017 roku aż do prawie końca 2023 r. trwały działania

Ministerstwa Sprawiedliwości i ówczesnej władzy wykonawczej zmierzające do

podporządkowania sobie sądownictwa, przekonują Sąd Najwyższy w tym składzie,

że sędzia X. Y. była silnie powiązana z ówczesnymi przedstawicielami władzy

wykonawczej i aprobowała działania tej władzy, których celem było stworzenie

mechanizmu podporządkowania sobie struktur sądownictwa i uzyskanie w ten

sposób wpływu na sądownictwo i na wymiar sprawiedliwości”. Warto szczególnie

odnotować koincydencję czasu, w jakim sędzia Y. złożyła podpis na liście poparcia

dla sędzi Ł. jako kandydatki na członka KRS, oraz ponownego uzyskania stanowiska

prezesa Sądu Rejonowego w Sosnowcu, otrzymania delegacji do Sądu Okręgowego

w Sosnowcu, a wreszcie powołania na urząd sędziego Sądu Okręgowego w

Sosnowcu. Wszystkie te okoliczności powodują, że sąd z udziałem sędzi Y. nie

spełnia minimum bezstronności i niezawisłości w odbiorze społecznym.

Zaistnienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k. wynika ponadto z zasiadania w składzie Sądu odwoławczego przez

sędziego Sądu Okręgowego w Sosnowcu X.3 Y.3 Wprawdzie w odniesieniu do tego

sędziego skarżący nie podniósł stosownego zarzutu, ale Sąd Najwyższy z urzędu

stwierdził, że sąd z udziałem tego sędziego był nienależycie obsadzony.

Wystąpienie nienależytej obsady sądu wynikające z zasiadania w jego

składzie sędziego X.3 Y.3 zostało stwierdzone w dwóch wyrokach Sądu

Najwyższego: z dnia 5 marca 2025 r., sygn. akt IV KK 342/24 oraz z dnia 24 lipca

2025 r., sygn. akt IV KK 351/24. Także i w tym przypadku Sąd Najwyższy w całości

aprobuje rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w powyższych orzeczeniach.

IV KK 270/25

6

W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że w uchwale nr […] z dnia […] 2020

r. Krajowa Rada Sądownictwa przedstawiła wniosek o powołanie X.3 Y.3 do

pełnienia urzędu na stanowisku sędziego sądu okręgowego w Sądzie Okręgowym w

[…]. Prezydent RP powołał go na to stanowisko postanowieniem z dnia […] 2021 r.

(M. P. z 2021.[…]).

Sędzia X.3 Y.3 został zatem sędzią Sądu Okręgowego w […] w wadliwej

procedurze nominacyjnej. W związku z tym należy zwięźle wskazać okoliczności

związane z tym powołaniem. W 2010 r. został on powołany do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego Sądu Rejonowego w […]. W latach 2011- 2016 pełnił funkcję

Zastępcy Przewodniczącego […] Wydziału […], a od 26 marca 2016 r. sprawował

funkcję Przewodniczącego tego Wydziału. Ponadto od maja 2016 r. do grudnia 2017

r. powierzono mu funkcję Wiceprezesa Sądu Rejonowego w […].

W 2018 r. sędzia X.3 Y.3 poparł kandydaturę sędzi E.Ł. na członka nowo

powołanej Krajowej Rady Sądownictwa.

Z dniem 1 lipca 2021 r. został on delegowany do pełnienia czynności w

Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (przedłużone w dniu […] 2022 r. i

odwołane z dniem […] 2024 r.). W KSSiP pełnił funkcję głównego specjalisty, a

następnie kierownika Działu Dydaktycznego Ośrodka Aplikacji Sędziowskiej.

W 2022 r. sędzia X.3 Y.3 złożył podpis na liście poparcia dla kandydatek na

członków KRS: sędzi E.Ł. oraz D.W..

Z dniem […] 2022 r. decyzją Ministra Sprawiedliwości został on przeniesiony

na stanowisko sędziego w Sądzie Okręgowym w Sosnowcu.

Należy odnotować również, że sędzia X.3 Y.3 kilkakrotnie był powoływany –

jako przedstawiciel Ministra Sprawiedliwości – w skład komisji egzaminacyjnych

(zarządzenia Ministra Sprawiedliwości opublikowane w: Dz. Urz. MS z 2020 r., […];

Dz. Urz. MS z 2020 r., poz. […]; Dz. Urz. MS z 2021 r., poz. […]).

Szczególne znaczenie dla oceny standardu niezawisłości i bezstronności

sądu z udziałem sędziego X.3 Y.3 ma fakt udzielenia poparcia dla kandydatów do

nieprawidłowo ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa. Należy w pełni podzielić

stanowisko Sądu Najwyższego w sprawie o sygn. IV KK 342/24: „Powołanie bowiem

tego organu [KRS- dop. SN] – możliwe właśnie dzięki głosom poparcia udzielonego

przez niektórych, w sumie nielicznych, sędziów – doprowadziło do całkowitego

IV KK 270/25

7

przejęcia przez władzę wykonawczą wpływu na nominacje sędziowskie. Działanie to

miało wprost podtekst polityczny, a co nie mniej istotne, doprowadziło do trwającego

obecnie historycznie najgłębszego kryzysu w jakim znalazł się wymiar

sprawiedliwości”. Szczególnie naganne i potwierdzające przypuszczenie o braku

obiektywnej niezależności sędziego X.3 Y.3 jest fakt, że po raz drugi podpisał listy

poparcia dla kandydatów do KRS już po tym, gdy w 2021 r. wadliwość Krajowej Rady

Sądownictwa stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka. Wynika z tego nie tylko

to, że działał on ze szkodą dla polskiego wymiaru sprawiedliwości, ale również, że

zlekceważył orzeczenie wiążąco interpretujące umowę międzynarodową, której

Rzeczpospolita Polska jest stroną.

Mając na względzie fakt, że w sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna

odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k., wyrok Sądu odwoławczego należało uchylić,

a sprawę przekazać temu Sądowi do ponownego rozpoznania (na podstawie art. 435

k.p.k. także wobec oskarżonego R.S.) w składzie gwarantującym oskarżonym D.F. i

R.S. prawo do bezstronnego, niezawisłego sądu.

Mając powyższe na uwadze orzeczono jak na wstępie.

Barbara Skoczkowska Paweł Wiliński Małgorzata Wąsek-Wiaderek

[WB]

[r.g.]