Subsydiarny akt oskarżenia po terminie. SN oddalił kasację oskarżycielki

W subsydiarnym akcie oskarżenia D.A. została oskarżona o to, że:

1. „w okresie od bliżej nieustalonej daty w 2010 r. do 22 kwietnia 2020 r. w S.

znęcała się psychicznie i fizycznie nad swoją córką K.A. poprzez poniżanie jej,

IV KK 483/25

2

ośmieszanie, kontrolowanie, wyrzucanie z domu, grożenie uszkodzeniem

ciała, izolowanie, uderzanie po twarzy oraz kablem po plecach”, tj. o czyn z art.

207 § 1 k.k.;

2. „w bliżej nieustalonej dacie w miesiącu listopadzie 2019 r. w S. naruszyła

nietykalność cielesną K.A. poprzez uderzenie jej z otwartej dłoni w twarz i

popchnięcie na betonowe podłoże”, tj. o czyn z art. 217 § 1 k.k.;

3. „w bliżej nieustalonej dacie w miesiącu lutym 2020 r. w S. naruszyła

nietykalność cielesną K.A. poprzez uderzenie jej z otwartej dłoni w tył głowy i

w twarz oraz szarpanie za włosy”, tj. o czyn z art. 217 § 1 k.k.

Sąd Rejonowy w Rybniku wyrokiem z dnia 26 października 2023 r., sygn. akt

III K 462/22:

1. uznał oskarżoną D.A. za winną tego, że „w okresie od bliżej nieustalonej daty

w 2010 roku do 22 kwietnia 2020 roku w S. znęcała się psychicznie i fizycznie

nad swoją córką K.A. poprzez poniżanie jej, ośmieszanie, kontrolowanie,

wyrzucanie z domu, grożenie uszkodzeniem ciała, izolowanie, uderzanie po

twarzy oraz kablem po plecach, przy czym w bliżej nieustalonej dacie w

miesiącu listopadzie 2019 roku w S. naruszyła nietykalność cielesną K.A.

poprzez uderzenie jej z otwartej dłoni w twarz i popchnięcie na betonowe

podłoże oraz w bliżej nieustalonej dacie w miesiącu lutym 2020 roku w S.

naruszyła nietykalność cielesną K.A. poprzez uderzenie jej z otwartej dłoni w

tył głowy i w twarz oraz szarpanie za włosy”, tj. za winną popełnienia występku

z art. 207 § 1 k.k. i art. 217 § 1 k.k. przy zast. art. 11 § 2 k.k., za który na mocy

art. 207 § 1 k.k. przy zast. art. 11 § 3 k.k. wymierzył jej karę 10 miesięcy

pozbawienia wolności;

2. na mocy art. 69 § 1 i § 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. warunkowo zawiesił wykonanie

orzeczonej wobec oskarżonej D.A. kary pozbawienia wolności na okres próby

2 lat;

3. na mocy art. 73 § 1 k.k. oddał oskarżoną D.A. w okresie próby pod dozór

kuratora sądowego;

4. na mocy art. 72 § 1 pkt 7a k.k. zobowiązał oskarżoną D.A. w okresie próby do

powstrzymywania się od kontaktowania z pokrzywdzoną K.A. w jakiejkolwiek

formie, wbrew jej woli;

IV KK 483/25

3

5. na mocy art. 46 § 2 k.k. orzekł wobec oskarżonej D.A. środek kompensacyjny

w postaci nawiązki w kwocie 3.000 zł na rzecz pokrzywdzonej K.A.;

6. zasądził od oskarżonej D.A. na rzecz oskarżyciela subsydiarnego K.A. zwrot

wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika w sprawie;

7. zasądził od oskarżonej D.A. na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe.

Apelację od ww. wyroku wniósł obrońca oskarżonej D.A., który zaskarżając to

orzeczenie w całości, zarzucił:

1. „obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zapadłego

orzeczenia, polegającą na oddaleniu wniosków dowodowych zgłoszonych

przez obrońcę oskarżonej dotyczących przesłuchania wszystkich świadków

biorących udział w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez

Prokuraturę Rejonową w Rybniku - [...], tj. art. 170 KPK,

2. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zapadłego

orzeczenia, polegającą na oddaleniu wniosków dowodowych zgłoszonych

przez obrońcę oskarżonej dotyczących przesłuchania świadków N.T., K.A.,

R.A., tj. art. 170 KPK,

3. obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zapadłego

orzeczenia polegającą na ograniczeniu oskarżonej prawa do obrony przez

uniemożliwienie oskarżonej uczestniczenia w czynnościach postępowania

dowodowego, tj. art. 390 KPK,

4. Obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść zapadłego

orzeczenia polegającą na oparciu treści wyroku na selektywnie wybranym

materiale dowodowym a nadto dowolną, sprzeczną z zasadami prawidłowe go

rozumowania i nieopartą na wiedzy i doświadczeniu życiowym ocenę

przedstawionych wyżej dowodów, tj. art. 410 KPK”.

W konsekwencji, obrońca zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych

za podstawę orzeczenia, polegający na błędnym przyjęciu, iż oskarżona dopuściła

się zarzucanych jej czynów.

Wskazując na powyższe zarzuty, obrońca wniósł o zmianę zaskarżonego

wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonej od zarzucanych jej czynów.

Sąd Okręgowy w Rybniku wyrokiem z dnia 12 maja 2025 r., sygn. akt VI Ka

109/25, na mocy art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., uchylił

IV KK 483/25

4

zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Rybniku i umorzył postępowanie karne

przeciwko D.A., a kosztami procesu za obie instancje obciążył oskarżycielkę

subsydiarną K.A. w zakresie poniesionych dotychczas kosztów.

Kasację od ww. wyroku sądu odwoławczego wniosła pełnomocniczka

oskarżycielki subsydiarnej, która zarzuciła „[r]ażące naruszenie prawa mające

istotny wpływ na treść orzeczenia a to:

1. przepisu art. 55 § 1 k.p.k. w zw. z art. 140 kodeksu postępowania karnego

polegającego na jego błędnej wykładni poprzez uznanie, że termin do

wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego

rozpoczyna swój bieg wyłącznie od chwili doręczenia mu zawiadomienia o

postanowieniu prokuratora nadrzędnego o utrzymaniu w mocy zaskarżonego

postanowienia, podczas gdy pokrzywdzony może wnieść subsydiarny akt

oskarżenia także w terminie 30 dni od otrzymania przez jego pełnomocnika

przywołanego w przepisie zawiadomienia, co w konsekwencji doprowadziło

do umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 kodeksu

postępowania karnego;

2. przepisu art. 16 § 1 k.p.k. w zw. z art. 55 § 1 k.p.k. w zw. z art. 140 kodeksu

postępowania karnego w wyniku przyjęcia, że oskarżycielka subsydiarna

była prawidłowo pouczona o terminie do wniesienia subsydiarnego aktu

oskarżenia, kiedy to brak wyjaśnienia o możliwości złożenia skargi wyłącznie

w terminie przypadającym od odbioru przez nią, a nie jej pełnomocnika

zawiadomienia prokuratora nadrzędnego o utrzymaniu w mocy

postanowienia o umorzeniu postępowania stanowi o wadliwości pouczenia,

co w konsekwencji doprowadziło do umorzenia postępowania;

3. przepisu art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. poprzez bezzasadne zastosowanie

wskazanego przepisu, podczas kiedy brak było podstaw umorzenia

postępowania, a to z uwagi na prawidłowe wniesienie skargi przez

uprawniony podmiot”.

Zarzucając powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania,

zasądzenie od oskarżonej na rzecz oskarżycielki subsydiarnej zwrotu kosztów

postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym,

IV KK 483/25

5

a także „przedstawienie na podstawie art. 82 ustawy o sądzie najwyższym

zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia składowi 7 sędziów Sądu Najwyższego

Izby Karnej”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja pełnomocniczki oskarżycielki subsydiarnej okazała się bezzasadna w

stopniu oczywistym i jako taka podlegała oddaleniu na podstawie art. 535 § 3 k.p.k.

Zestawienie argumentów kasacji z pisemnymi motywami zaskarżonego

wyroku nie pozwala stwierdzić, aby w przedmiotowej sprawie doszło do rażącej

obrazy art. 55 § 1 k.p.k. w zw. z art. 140 k.p.k., która – w ocenie skarżącej – miała

nastąpić na skutek błędnego uznania przez sąd ad quem, że termin do wniesienia

subsydiarnego aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego ma charakter prekluzyjny i

rozpoczyna swój bieg wyłącznie od chwili doręczenia mu zawiadomienia o

postanowieniu prokuratora nadrzędnego, o którym mowa art. 55 § 1 k.p.k.

Odnosząc się do tak przedstawionego zarzutu, w pierwszej kolejności należy

zauważyć, że sąd odwoławczy swoje stanowisko w tym zakresie wyraził w sposób

jasny i precyzyjny, a nadto logicznie je uzasadnił, odwołując się do poglądów

utrwalonych w orzecznictwie Sądu Najwyższego. To zaś, że skarżąca nie zgadza

się ze stanowiskiem sądu ad quem nie oznacza jeszcze, że organ ten dopuścił się

rażącej obrazy przepisów prawa. W tym kontekście należy przypomnieć, że

zgodnie z art. 523 § 1 k.p.k., kasacja może być wniesiona tylko z powodu uchybień

wymienionych w art. 439 k.p.k. lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło

mieć ono istotny wpływ na treść orzeczenia. Jak zaś wskazuje się w orzecznictwie i

doktrynie, przez pojęcie „rażącego naruszenia prawa” należy rozumieć

rozstrzygnięcie sprawy w sposób oczywisty i bezsprzeczny wbrew treści normy

prawnej, której wykładnia jednoznacznie pozwala przyjąć określony sposób

rozwiązania sprawy, nie dając podstaw do zaakceptowania innych alternatywnych

stanowisk. Tego rodzaju uchybienie może wystąpić jedynie w przypadku, gdy organ

stosujący to prawo dokona wykładni ewidentnie błędnej. W przypadku zaś

uzasadnionych różnic interpretacyjnych nie sposób uznać, że obraza prawa, jeżeli

w ogóle wystąpiła, osiągnęła stopień określany jako rażący. Nawet przyjęcie przez

sąd jednego z konkurencyjnych, ale teoretycznie możliwych rezultatów wykładni nie

IV KK 483/25

6

jest – z reguły – rażącym naruszeniem prawa (zob. m.in. postanowienie SN z dnia

13 listopada 2007 r., V KK 287/07; wyrok SN z dnia 16 grudnia 2015 r., V KK

194/15; J. Matras [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, wyd. III, red. K.

Dudka, Warszawa 2023, art. 523; D. Świecki [w:] B. Augustyniak, K. Eichstaedt, M.

Kurowski, D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Tom II. Komentarz

aktualizowany, LEX/el. 2026, art. 523).

Uwzględniając powyższe wskazania należy więc odnotować, że pogląd o

prekluzyjnym charakterze terminu z art. 55 § 1 k.p.k. był niejednokrotnie uznawany i

podtrzymywany przez Sąd Najwyższy (zob. judykaty przywołane w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku), a w kontekście aksjologii konstytucyjnej oceniony też przez

Trybunał Konstytucyjny (zob. wyroki TK: z dnia 25 września 2012 r., SK 28/10,

OTK-A 2012, nr 8, poz. 96; z dnia 8 stycznia 2013 r., K 18/10, OTK-A 2013, nr 1,

poz. 2). Tę linię kontynuowano również w kolejnych orzeczeniach Sądu

Najwyższego (zob. m.in. wyroki SN: z dnia 27 listopada 2015 r., II KK 253/15; z

dnia 12 grudnia 2016 r., V KK 243/16). Nadto sprzężone z powyższym

stanowiskiem ustalenie momentu, od którego należy liczyć bieg terminu z art. 55 §

1 k.p.k., a także samo określenie statusu i funkcji pełnomocnika pokrzywdzonego –

jednoznacznie przyjęte przez sąd ad quem – stanowi również powielenie

zapatrywań przedstawionych uprzednio w judykatach Sądu Najwyższego (zob. m.in.

wyrok SN z dnia 26 lutego 2014 r., III KK 6/14; postanowienie SN z dnia 11 marca

2015 r., V KZ 6/15). Choć w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w odniesieniu do

problematyki ustalenia momentu rozpoczęcia biegu terminu określonego w art. 55 §

1 k.p.k., sąd drugiej instancji bezpośrednio nie poruszył – akcentowanego w kasacji

– wpływu unormowania zawartego w art. 140 k.p.k., to jednak również ten brak nie

dawał podstawy do podzielenia zarzutu rażącego naruszenia prawa. Również

bowiem relacja wyżej wymienionych przepisów, tj. art. 55 § 1 k.p.k. i art. 140 k.p.k.,

poddana została analizie w orzecznictwie Sądu Najwyższego (na co zresztą uwagę

zwraca sama skarżąca), a jej wynik potwierdza zasadność kierunku przyjętego

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (zob. postanowienie SN z dnia 9

października 2020 r., IV KK 268/19, OSNKW 2020, nr 11-12, poz. 51).

W tym stanie rzeczy – skoro stanowisko sądu ad quem odpowiada

utrwalonym i w istocie jednolitym w orzecznictwie poglądom, a nadto wsparte jest

IV KK 483/25

7

jasną, precyzyjną i logiczną argumentacją, uwzględniającą realia przedmiotowego

postępowania – nie można podzielić stanowiska autorki kasacji, że w niniejszej

sprawie doszło do rażącego naruszenia prawa przy stosowaniu przepisów art. 55 §

1 k.p.k. w zw. z art. 140 k.p.k. Skarżąca w swoim wystąpieniu de facto ograniczyła

się li tylko do selektywnego przedstawienia jednostkowych poglądów przeciwnych

na temat charakteru terminu określonego w art. 55 § 1 k.p.k., względnie wyrażenia

osobistego – opartego na ogólnikowym odwołaniu się do gwarancji konstytucyjnych

– zapatrywania co do zakresu stosowania art. 140 k.p.k. i jego wpływu na ocenę

zachowania terminu do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. Taka jednak

argumentacja – wobec motywów zaprezentowanych w uzasadnieniu zaskarżonego

wyroku – w żadnym razie nie przekonuje o rażącym naruszeniu (w rozumieniu art.

523 § 1 k.p.k.) wskazanych wyżej przepisów postępowania. Z przytoczonych wyżej

powodów brak było też podstaw do powzięcia poważnych wątpliwości co do

wykładni wskazanych w petitum kasacji przepisów prawa, a tym samym

uruchomienia procedury przewidzianej w art. 82 ustawy o Sądzie Najwyższym, o co

lakonicznie wnioskowała autorka kasacji.

Za oczywiście bezzasadny należało również uznać zarzut rażącego

naruszenia art. 16 § 1 k.p.k. w zw. z art. 55 § 1 k.p.k. w zw. z art. 140 k.p.k., w

którym skarżąca wadliwość pouczenia pokrzywdzonej łączyła z brakiem

dokładnego objaśnienia jej przez organ procesowy warunków odnoszących się do

zachowania terminu przewidzianego do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia.

W przedmiotowej sprawie bezsporne było to, że pokrzywdzona została pouczona o

treści art. 55 § 1 k.p.k. Sama zaś dyspozycja normy z art. 16 § 1 k.p.k., na którą

powołuje się skarżąca, nie zwiera powinności dokonywania z urzędu wykładni

obowiązków i uprawnień, o których organ poucza uczestników postępowania.

Słusznie podkreśla się też w doktrynie, że organ procesowy udzielający pouczenia

nie ma obowiązku sprawdzania, czy jest ono skuteczne, tzn. czy jest zrozumiałe dla

jego adresata, zwłaszcza gdy nie ujawnią się żadne okoliczności, które

uzasadniałyby wątpliwości w tej kwestii (zob. J. Zagrodnik [w:] M. Burdzik, S.

Głogowska, J. Karaźniewicz, M. Klejnowska, N. Majda, I. Palka, K. Sychta, K. Żyła,

J. Zagrodnik, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2024, art. 16,

wraz z przywołaną tam literaturą). Nadto, aktualny pozostaje pogląd, że organ

IV KK 483/25

8

procesowy nie ma obowiązku zakładać, że został niezrozumiany, źle zrozumiany

lub że uczestnik nie przyswoił sobie istotnych treści pouczenia, a założenie takie

byłoby wręcz nieuprawnione w sytuacjach, w których uczestnik postępowania

korzysta z fachowej pomocy prawnej adwokata lub radcy prawnego (zob.

postanowienie SN z dnia 14 maja 1997 r., V KKN 325/96). Wobec powyższych

uwag, brak jest podstaw do uznania, że pokrzywdzona K.A. została nieprawidłowo

pouczona o terminie do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, a także nie

sposób stwierdzić, aby w niniejszej sprawie ujawniły się okoliczności, które

uzasadniałyby potrzebę podjęcia dodatkowych działań przez organ procesowy w

tym zakresie, zwłaszcza w sytuacji, gdy pokrzywdzona w toku postępowania

przygotowawczego reprezentowana była przez ustanowionego pełnomocnika.

Postulowane przez skarżącą szerokie rozumienie obowiązku informowania nie tylko

pozostawałoby w sprzeczności z wynikami wykładni językowej art. 16 k.p.k., ale

również kolidowałoby z szeroko pojętą zasadą obiektywizmu (por. J. Kosonoga [w:]

Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz do art. 1-166, red. R. A.

Stefański, S. Zabłocki, Warszawa 2017, art. 16).

Skoro zatem nie można przypisać sądowi odwoławczemu rażącego

naruszania przepisów postępowania przy dokonywaniu kontroli terminowości

wniesionego subsydiarnego aktu oskarżenia, to za prawidłową uznać należy

konstatację organu ad quem co do wystąpienia w niniejszej sprawie negatywnej

przesłanki procesowej określonej w art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k., skutkującej

bezwzględną przyczyną odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

Mając powyższe na względzie, nie znajdując również innych uchybień, o

których mowa w art. 439 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy oddalił wniesioną kasację jako

oczywiście bezzasadną, a kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego obciążył

oskarżycielkę subsydiarną, zgodnie z art. 637a k.p.k. w zw. z art. 640 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 636 § 1 i 3 k.p.k.

[WB]

[r.g.]

IV KK 483/25

9