Jazda bez uprawnień bez zakazu za kierownicą. Sąd Najwyższy uchylił wyrok o karze

IV KK 504/25

2

Sąd Rejonowy w Chorzowie wyrokiem nakazowym z dnia 26 sierpnia 2025 r.,

sygn. akt VII W 231/25, uznał obwinionego H.D. za winnego tego, że w dniu 6 lipca

2025 roku około godziny 17:17 w C. na ulicy […], kierując pojazdem marki M. o

numerze rejestracyjnym […], nie zastosował się do ograniczenia prędkości

określonej ustawą, przekraczając dopuszczalną prędkość wynoszącą 50 km/h o 19

km/h, czym wyczerpał znamiona wykroczenia z art. 92a § 1 k.w., oraz że w tym

samym miejscu i czasie kierował wymienionym pojazdem bez wymaganych

uprawnień, czym wyczerpał znamiona wykroczenia z art. 94 § 1 k.w. Za te czyny, na

mocy art. 94 § 1 k.w. w zw. z art. 9 § 1 k.w. w zw. z art. 24 § 1a i 3 k.w., Sąd wymierzył

mu karę 1500 złotych grzywny, a nadto orzekł o kosztach i opłatach sądowych.

Orzeczenie to uprawomocniło się z dniem 26 września 2025 r.

Od powyższego prawomocnego wyroku kasację na niekorzyść obwinionego

wniósł Prokurator Generalny, zaskarżając orzeczenie w części, w jakiej nie zawiera

ono rozstrzygnięcia o obligatoryjnym środku karnym w postaci zakazu prowadzenia

pojazdów. Prokurator Generalny zarzucił wyrokowi rażące i mające istotny wpływ na

treść wyroku naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 94 § 3 k.w.

w zw. z art. 29 § 1 i 2 k.w., polegające na nieorzeczeniu wobec obwinionego H.D.

obligatoryjnego środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów

mechanicznych, do czego zgodnie z treścią przywołanych przepisów, w brzmieniu

obowiązującym od 1 stycznia 2022 r., Sąd był zobowiązany w sytuacji uznania

obwinionego za winnego popełnienia w dniu 6 lipca 2025 r. wykroczenia z art. 94 § 1

k.w. Podnosząc powyższy zarzut, skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej

części i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu w Chorzowie do

ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja Prokuratora Generalnego jest

oczywiście zasadna, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego wyroku w

zakresie dotyczącym wymiaru kary i środków karnych. Analiza akt sprawy oraz treść

zaskarżonego orzeczenia potwierdzają, że Sąd Rejonowy, uznając H.D. za winnego

wykroczenia z art. 94 § 1 k.w., dopuścił się rażącej obrazy prawa materialnego.

Zgodnie z bezwzględnie obowiązującym brzmieniem art. 94 § 3 k.w., w razie

popełnienia wykroczenia polegającego na prowadzeniu pojazdu bez wymaganych

uprawnień, orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów jest obligatoryjne. Brak

IV KK 504/25

3

takiego rozstrzygnięcia w wyroku skazującym stanowi wadę o charakterze rażącym,

która bezpośrednio rzutuje na prawidłowość całego rozstrzygnięcia o karze.

Sąd Najwyższy uznał za konieczne wyjście poza wniosek Prokuratora

Generalnego, który postulował uchylenie wyroku jedynie w części pomijającej środek

karny. W przekonaniu Sądu Najwyższego, w przypadku kwestionowania wysokości

kary lub środka karnego, albo – jak w niniejszej sprawie – braku orzeczenia o

obligatoryjnej karze lub środku karnym, orzeczenie musi być w tym zakresie uchylone

w całości, tj. w odniesieniu do wszystkich rozstrzygnięć o karze i pozostałych

środkach o charakterze penalnym. Sąd, kierując się dyrektywami sądowego wymiaru

kary, musi bowiem na nowo kompleksowo ukształtować wymiar środków penalnych

tak, by nie złamać zakazu orzekania tych środków w zakresie, w którym ich

sumaryczna dolegliwość przekroczyłaby stopień winy.

Sąd Rejonowy, orzekając pierwotnie samą grzywnę w wysokości 1500 zł,

dokonał oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz stopnia winy

obwinionego, uznając taką sankcję za adekwatną. Mając jednak ustawowy

obowiązek orzeczenia dodatkowo środka karnego w określonym wymiarze (zgodnie

z art. 29 § 1 k.w. – od 6 miesięcy do 3 lat), Sąd musi mieć możliwość ponownej oceny,

czy dotychczas orzeczona kara grzywny wraz z nowym, obligatoryjnym środkiem

karnym, nie spowodują naruszenia zakazu przekraczania stopnia winy. Orzekając

obligatoryjny środek karny obok kary, Sąd meriti musi zachować kompetencję do

stosownego zmodyfikowania wysokości samej kary, aby suma wszystkich

zastosowanych dolegliwości pozostała na poziomie sprawiedliwym i zintegrowanym

z dyrektywami wymiaru kary. Tylko uchylenie rozstrzygnięcia o karze w całości

pozwoli Sądowi Rejonowemu przy ponownym rozpoznaniu sprawy na

ukształtowanie reakcji karnej w sposób spójny i zgodny z zasadami kodeksowymi.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku

w zakresie całości rozstrzygnięcia o karze i przekazaniu sprawy do ponownego

rozpoznania.

Andrzej Tomczyk Włodzimierz Wróbel Paweł Wiliński

IV KK 504/25

4

[WB]

[r.g.]