Zaburzenie osobowości i upojenie alkoholem w sprawie zabójstwa. SN oddalił kasację obrońcy

J. L. został oskarżony o to, że w nocy z 9 na 10 sierpnia 2023 roku w

miejscowości L. przy ul. [...], działając z zamiarem bezpośrednim pozbawienia życia

A. S., poprzez wielokrotne uderzanie pokrzywdzonego pięściami i obutą stopą w

IV KK 531/25

2

istotne życiowo okolice przedniej części głowy oraz w pozostałe części ciała, a

także poprzez zadanie pokrzywdzonemu nożem około 17 ran kłutych i ciętych,

spowodował u niego liczne, wielomiejscowe obrażenia powłok ciała w postaci

sińców, otarć naskórka, ran tłuczonych, ciętych i kłutych, wylewy krwawe

podpajęczynówkowe i obrzęk mózgu, wylewy krwawe podspojówkowe oka

prawego, obecność krwi w jamie ustnej i tchawicy, złamania chrząstki tarczowatej

krtani, obecność znacznej objętości powietrza w prawej komorze serca,

uszkodzenie żebra IX po stronie prawej, przepony i wątroby z obecnością

niewielkiej objętości krwi w jamie otrzewnej, a także cechy anemizacji, przy czym

wielomiejscowe i wielonarządowe obrażenia ciała wraz z następstwami w postaci

krwotoku, zatoru gazowego serca i obrzęku mózgu doprowadziły do ostrej

narastającej niewydolności krążeniowo-oddechowej u pokrzywdzonego, w wyniku

której A. S. zmarł, tj. o czyn z art. 148 § 1 k.k.

Wyrokiem z 24 marca 2025 roku, sygn. II K 51/24, Sąd Okręgowy w

Częstochowie uznał oskarżonego J. L. za winnego tego, że w nocy z 9 na 10

sierpnia 2023 roku w miejscowości L. przy ul. [...], woj. […], działając z zamiarem

ewentualnym pozbawienia życia A. S., poprzez wielokrotne uderzanie

pokrzywdzonego pięściami w głowę i klatkę piersiową, a także poprzez zadanie

pokrzywdzonemu nożem około 17 ran kłutych i ciętych na rękach, nogach i

korpusie, spowodował u niego liczne, wielomiejscowe obrażenia powłok ciała w

postaci sińców, otarć naskórka, ran tłuczonych, ciętych i kłutych, wylewy krwawe

podpajęczynówkowe i obrzęk mózgu, wylewy krwawe podspojówkowe oka

prawego, obecność krwi w jamie ustnej i tchawicy, złamania chrząstki tarczowatej

krtani, obecność znacznej objętości powietrza w prawej komorze serca,

uszkodzenie żebra IX po stronie prawej, przepony i wątroby z obecnością

niewielkiej objętości krwi w jamie otrzewnej, a także cechy anemizacji, przy czym

wielomiejscowe i wielonarządowe obrażenia ciała wraz z następstwami w postaci

krwotoku, zatoru gazowego serca i obrzęku mózgu doprowadziły do ostrej

narastającej niewydolności krążeniowo-oddechowej u pokrzywdzonego, w wyniku

której A. S. zmarł, tj. przestępstwa z art. 148 § 1 k.k. i za to na mocy tego przepisu

w zw. z art. 4 § 1 k.k. skazał go na karę 15 lat pozbawienia wolności. Jednocześnie

IV KK 531/25

3

na mocy art. 62 k.k. orzekł wykonanie kary pozbawienia wolności w systemie

terapeutycznym.

Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją m. in. przez obrońcę, który

zarzucił w szczególności obrazę przepisów prawa materialnego poprzez

bezpodstawne zastosowanie art. 31 § 3 k.k., w sytuacji, gdy w sprawie zachodzą

okoliczności uzasadniające stwierdzenie, że w chwili popełnienia przestępstwa

oskarżony nie był w pełni poczytalny.

W dniu 17 lipca 2025 roku, działając w sprawie o sygn. akt II AKa 259/25,

Sąd Apelacyjny w Katowicach zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że

podstawę skazania uzupełnił o słowa „w brzmieniu obowiązującym do dnia 30

września 2023 roku w zw. z art. 4 § 1 k.k.”, zaś podstawę wymiaru kary uzupełnił o

słowa „w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 roku”. W pozostałym

zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.

Kasację od powyższego orzeczenia wniósł obrońca, zarzucając rażące

naruszenie prawa materialnego, a to:

1. art. 31 § 1 k.k. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy okoliczności

sprawy wskazują, iż z uwagi na występujące u oskarżonego dyssocjalne

zaburzenie osobowości, stan silnego wzburzenia oraz upojenie alkoholowe,

czynności psychiczne oskarżonego zostały znacznie zaburzone, co mogło

spowodować że nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia ani

pokierować swoim zachowaniem;

2. art. 31 § 3 k.k. poprzez jego zastosowanie, pomimo że przepis ten dotyczy

wyłącznie sytuacji, w których źródłem wyłączenia rozumienia znaczenia czynu

sprawcy był jedynie fakt spożywania przez niego alkoholu. W związku z tym

przepis nie obejmuje przypadków, gdy sprawca będąc pod wpływem alkoholu

lub środków odurzających ma również inne dolegliwości, które mogłyby

wpłynąć na jego poczytalność, tak jak w niniejszej sprawie dyssocjalne

zaburzenie osobowości oskarżonego.

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i umorzenie postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. lub

ewentualnie przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu w Katowicach do

ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

IV KK 531/25

4

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie jako

oczywiście bezzasadnej.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Kasacja obrońcy okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co

uzasadniało rozpoznanie jej na posiedzeniu w trybie przewidzianym w art. 535 § 1 i

3 k.p.k.

Na wstępie przypomnieć należy, że celem postępowania kasacyjnego jest

wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń dotkniętych poważnymi wadami w

postaci bezwzględnych przyczyn odwoławczych lub ewentualnie innych naruszeń

prawa, ale o charakterze rażącym, a jednocześnie takich, które mogły mieć istotny

wpływ na treść orzeczenia. Możliwość wniesienia skutecznej kasacji jest więc

istotnie ograniczona.

W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego jednoznacznie wskazuje się,

że kasacja jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, skierowanym co do zasady

przeciwko orzeczeniu wydanemu przez sąd II instancji na skutek rozpoznania

środka odwoławczego, co expressis verbis wynika z treści art. 519 k.p.k., nie

można w niej też podnosić zarzutów typowych dla postępowania apelacyjnego.

Wyjątkiem jest sytuacja, gdy w toku postępowania odwoławczego dojdzie do tzw.

„efektu przeniesienia”, czyli zaabsorbowania do orzeczenia sądu ad quem uchybień

popełnionych przez sąd pierwszej instancji, wskutek nierozpoznania lub

nienależytego rozpoznania środka zaskarżenia. Wówczas w kasacji winny jednak

zostać podniesione i opatrzone pogłębioną argumentacją zarzuty wskazujące na

wadliwe procedowanie tego sądu, w następstwie czego doszło do przeniknięcia

uchybienia, którego dopuścił się sąd a quo do orzeczenia sądu drugiej instancji

(postanowienie SN z dnia 14 stycznia 2021 r., IV KK 438/20).

Postępowanie kasacyjne nie jest zatem z pewnością postępowaniem, które

ponawiać ma kontrolę odwoławczą. W jego toku z założenia nie dokonuje się

ponownej kontroli poprawności oceny poszczególnych dowodów, nie weryfikuje

zasadności ustaleń faktycznych i nie bada współmierności orzeczonej kary (zob. m.

in. postanowienie SN z 21 września 2017 r., IV KK 276/17). Jako środek

IV KK 531/25

5

zaskarżenia o wiele bardziej w stosunku do apelacji sformalizowany, kasacja musi

spełniać restrykcyjne wymogi w zakresie konstrukcji zarzutów, przy czym

nierespektowanie tych wymagań skutkuje bądź niedopuszczalnością tego środka

(art. 530 § 2 k.p.k.), bądź w fazie merytorycznej oceny uznaniem jej oczywistej

bezzasadności – art. 535 § 3 k.p.k. (por. postanowienie SN z 23 lutego 2022 r., IV

KK 437/21).

Sformułowane w kasacji zarzuty obrazy prawa materialnego, a to art. 31 § 1

k.k. i art. 31 § 3 k.k. były zupełnie chybione. Zaznaczyć bowiem trzeba, że sąd

odwoławczy nie prowadził postępowania dowodowego, a tym samym nie ustalał

czy w odniesieniu do skazanego zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 31

§ 1 lub 3 k.k., a w takim razie nie mógł tych przepisów naruszyć. Sygnalizowane

uchybienia mógłby dotyczyć tylko wyroku sądu I instancji. Z sytuacji tej obrońca

zdawał sobie zresztą sprawę, wszak zarzut naruszenia art. 31 § 3 k.k. został

przezeń podniesiony w apelacji. Już zatem formalne spojrzenie na kasacyjne

zarzuty nakazywało uznanie ich za oczywiście bezzasadne.

Nie tylko jednak powyższa kwestia zdecydowała o oddaleniu kasacji.

Nadmienić trzeba, że autor kasacji wadliwie interpretuje pojęcie „obraza prawa

materialnego”. Wielokrotnie przecież wskazywano, że następuje ona w razie

wadliwego zastosowania, względnie niezastosowania przepisu tego prawa w

orzeczeniu, które jest oparte na trafnych i niekwestionowanych ustaleniach

faktycznych; w grę może też wchodzić błędna wykładnia prawa. Na gruncie

niniejszej sprawy sygnalizowane przez skarżącego w pierwszym z kasacyjnych

zarzutów uchybienie miałoby miejsce, gdyby art. 31 § 1 k.k. sąd orzekający

zastosował przy braku ustalenia, że popełniając przestępstwo J. L. nie mógł

rozpoznać ich znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem, względnie gdyby

przepisu art. 31 § 1 k.k. nie zastosowano pomimo ustalenia, że skazany nie mógł

rozpoznać ich znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem. Żadna z

powyższych sytuacji w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Nie ulega zatem

wątpliwości, że wskazując na błędną wykładnię art. 31 § 1 k.k., skarżący w istocie

podnosi niedopuszczalny w kasacji zarzut błędu w ustaleniach faktycznych,

dotyczący kwestii poczytalności skazanego.

IV KK 531/25

6

Odczytując intencje autora kasacji nie tylko w oparciu o literalną treść

zarzutów, ale również mającą je wspierać argumentację, należy zaznaczyć, że w

części uzasadnienia poświęconej błędnie postawionemu zarzutowi obrazy prawa

materialnego, można doszukać się sformułowań krytykujących podejście sądu

okręgowego do kwestii poczytalności skazanego oraz sposób kontroli wyroku sądu

a quo. W nawiązaniu do tych twierdzeń należy wskazać, że w toku postępowania

wszechstronnie wyjaśniano czy w odniesieniu do zarzucanego J. L. czynu miał on

w myśl art. 31 § 1 k.k. zachowaną zdolność rozpoznania jego znaczenia i

pokierowania swoim postępowaniem. W kontekście tym sądy obu instancji trafnie

przeanalizowały uzyskane opinie biegłych w tym przedmiocie. Wytykając sądom

orzekającym, że nie pochyliły się nad problemem, czy rozpoznane u oskarżonego

zachowania o typie dyssocjalnym w połączeniu z upojeniem alkoholowym nie

wypełniają znamienia „innego zakłócenia czynności psychicznych” z art. 31 k.k.,

uniemożliwiając przyjęcie poczytalności oskarżonego w czasie czynu, obrońca nie

dostrzega, że autorzy sporządzonych w sprawie opinii, odpowiadając na pytania na

rozprawie musieli mieć na uwadze wszystkie wymienione w art. 31 § 1 k.k. czynniki

rzutujące na poczytalność badanej osoby. Również zatem w tym kontekście

argumenty obrońcy wskazujące na błędną ocenę sądu odwoławczego odnośnie do

działania J. L. w ramach zniesionej poczytalności były oczywiście bezzasadne.

W realiach niniejszej sprawy sąd apelacyjny wskazał, że J. L. sam

wprowadził się w stan upojenia alkoholowego, a zatem przesłanki z art. 31 § 3 k.k.

wykluczyły możliwość przyjęcia niepoczytalności z tego powodu. Nie doszło zatem

do obrazy art. 31 § 3 k.k.

W konsekwencji, w związku z oddaleniem nadzwyczajnego środka

odwoławczego, Sąd Najwyższy – po myśli art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.

– obciążył skazanego J. L. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.

[J.J.]

[r.g.]

IV KK 531/25

7