Wyjście pełnomocnika oskarżyciela z rozprawy nie oznaczało odstąpienia od oskarżenia

IV KK 559/25

2

Wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2024 roku, sygn. akt III K 747/20, Sąd

Rejonowy Katowice-Wschód w Katowicach uznał M. C. za winnego zarzucanego

mu czynu z art. 212 § 1 i 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. i wymierzył mu karę 300

stawek dziennych grzywny, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 30

złotych.

Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją m. in. przez oskarżonego oraz

jego obrońcę, który zarzucił w szczególności naruszenie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k.

poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w sprawie brak było skargi

uprawnionego oskarżyciela w związku z odstąpieniem przez oskarżyciela

prywatnego od popierania aktu oskarżenia, co oznacza, że zaktualizowała się

przesłanka umorzenia postępowania na podstawie tegoż przepisu.

W dniu 17 czerwca 2025 roku, sygn. akt VII Ka 107/25, Sąd Okręgowy w

Katowicach zmienił zaskarżony wyrok w zakresie wymierzonej oskarżonemu kary

oraz wysokości nawiązki, w pozostałym zakresie utrzymując go w mocy.

Kasację od powyższego orzeczenia wniósł obrońca, zarzucając naruszenie:

1. art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy w sprawie

brak było skargi uprawnionego oskarżyciela w związku z odstąpieniem przez

oskarżyciela prywatnego od popierania aktu oskarżenia, co oznacza, że

zaktualizowała się przesłanka umorzenia postępowania na podstawie tegoż

przepisu, a nadto w sytuacji, gdy przed wydaniem wyroku przez sąd II instancji

doszło do likwidacji oskarżyciela prywatnego;

2. prawa materialnego w postaci art. 212 § 1 i § 2 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.

poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące

skazaniem oskarżonego, podczas gdy nie zostały wypełnione znamiona czynu

opisanego w powołanym przepisie.

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Katowicach w postępowaniu

odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

IV KK 559/25

3

Kasacja obrońcy okazała się bezzasadna w stopniu oczywistym, co

uzasadniało rozpoznanie jej na posiedzeniu w trybie przewidzianym w art. 535 § 1 i

3 k.p.k.

W kontekście niniejszej sprawy przypomnieć trzeba, że stosownie do

dyspozycji art. 523 § 1 i 2 k.p.k., kasację na korzyść skazanego strony procesowe

mogą wnieść jedynie w razie skazania za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe

na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, bądź

też z powodu wystąpienia uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k. Ograniczenie to

nie dotyczy jedynie podmiotów specjalnych wymienionych w art. 521 k.p.k. (art. 523

§ 4 k.p.k.).

W niniejszej sprawie wobec skazanego M. C. prawomocnie wymierzona

została kara grzywny. Tym samym rodzaj wymierzonej kary ograniczał możliwość

wystąpienia w tej sprawie z nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia na korzyść

skazanego przez stronę procesową do zaistnienia tzw. bezwzględnych przyczyn

uchylenia wyroku. Powoduje to, że wyszczególnione w kasacji zarzuty obrazy

prawa materialnego oraz naruszenia art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 457 § 3 k.p.k.

były niedopuszczalne i pozostać musiały poza sferą merytorycznych rozważań

Sądu Najwyższego.

Nie ma natomiast racji autor kasacji wykazując, że w niniejszej sprawie

zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. Przesłanki

tej autor kasacji dopatruje się w dwóch aspektach.

Pierwsza związana jest z opuszczeniem przez pełnomocnika oskarżyciela

prywatnego sali rozpraw w czasie rozprawy w dniu 4 czerwca 2024 roku.

Niezasadna jest teza obrońcy, jakoby takie działanie prowadziło do ziszczenia się

skutku określonego w art. 496 § 3 k.p.k., a w konsekwencji rodziło konieczność

umorzenia postępowania. Przypomnieć trzeba, że obecne brzmienie art. 496 § 3

k.p.k. ustanawia domniemanie prawne, zgodnie z którym łączne

nieusprawiedliwione niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego

pełnomocnika na jakikolwiek terminie rozprawy głównej jest odstąpieniem od

oskarżenia. Wpisuje się ono w specyfikę tego postępowania. Jego podstawą jest

przyjęcie, że ponieważ postępowanie prywatnoskargowe toczy się z inicjatywy i w

interesie oskarżyciela prywatnego, ma on w jego toku obowiązek wykazywania

IV KK 559/25

4

zainteresowania oraz dowodzenia swoich racji. Przepis ten pozwala na

stwierdzenie, że do uznania niestawiennictwa za odstąpienie od oskarżenia

wystarczająca jest okoliczność faktyczna w postaci braku usprawiedliwienia

niestawiennictwa. Nie ma zatem znaczenia, czy istniał powód usprawiedliwiający

niestawiennictwo na rozprawę, to sam brak usprawiedliwienia stanowi podstawę do

stwierdzenia o odstąpieniu od oskarżenia. Tak z orzecznictwa, jak i literatury

wynika jednak, że możliwe jest przeciwstawienie się skutkom domniemania

odstąpienia przez oskarżyciela prywatnego od oskarżenia poprzez wykazanie, że

niestawiennictwo było usprawiedliwione. Jeżeli którakolwiek z tych osób

usprawiedliwiła swoją nieobecność, to tym samym skutecznie obaliła domniemanie

prawne wynikające z art. 496 § 3 k.p.k., co z kolei uniemożliwia umorzenie

postępowania (por. uchwała SN z 23 września 2008 r., I KZP 19/08, OSNKW

2008/10, poz. 77; postanowienie SN z 13 lutego 2015 r., II KK 276/14, OSNKW

2015, nr 7, poz. 59; B. Skowron [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz,

wyd. III, red. K. Dudka, Warszawa 2023, s. 1135-1137; H. Kuczyńska [w:] Kodeks

postępowania karnego. Komentarz do wybranych przepisów, red. D. Szumiło-

Kulczycka, LEX/el. 2022, art. 496, teza 4).

Literalne brzmienie art. 496 § 3 k.p.k. jednoznacznie wskazuje przy tym, że

za odstąpienie od oskarżenia uznaje się niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego

i jego pełnomocnika na rozprawie głównej. Już samo to wskazuje na oczywistą

niezasadność zarzutu. Rozróżnić należy powinność stawiennictwa strony

oskarżycielskiej od konieczności jej udziału w całej rozprawie głównej. Bezspornie

pełnomocnik stawił się na rozprawę główną w dniu 4 czerwca 2024 roku, pomimo

składanego wcześniej wniosku o jej odroczenie, czym zamanifestował wolę

popierania oskarżenia. W rozprawie tej uczestniczył do chwili podania przez sąd

kolejnego terminu rozprawy, opuszczając salę za wiedzą sądu. Brak reakcji

przewodniczącego składu na zgłaszany zamiar opuszczenia sali przez

pełnomocnika musiał być przezeń postrzegany jako dorozumiane usprawiedliwienie

mającej nastąpić na rozprawie nieobecności. Tezę tę potwierdzają zresztą zapisy

protokołu z kolejnej rozprawy (z 14 czerwca 2024 roku, k. 1613-1614), gdzie nie

dość, że wskazuje się na informację udzieloną pełnomocnikowi oskarżyciela

prywatnego na rozprawie w dniu 4 czerwca 2024 roku przez przewodniczącą

IV KK 559/25

5

składu o możliwości opuszczenia przez niego sali, to jeszcze wprost określa

nieobecność pełnomocnika na części poprzedniej rozprawy za usprawiedliwioną. W

realiach sprawy nie doszło więc do zaistnienia sytuacji opisanej w art. 496 § 3 k.p.k.

Wszystko to zresztą dostrzeżono i oceniono już na etapie postępowania

odwoławczego, wszak omawiany zarzut stanowi powielenie apelacji. Tym samym

podniesiony ponownie w tej części zarzut należało ocenić jako oczywiście

bezzasadny.

Niezasadnie obrońca wywodził także, że w sprawie doszło do „likwidacji”

oskarżyciela prywatnego, co również ma stanowić o zaistnieniu przesłanki z art.

439 § 1 pkt 9 k.p.k. Stanowisko to prezentowane było już w toku postępowania

odwoławczego (pismo oskarżonego z 21 maja 2025 roku, k. 3113, stanowisko

obrony przed sądem ad quem, k. 3176v) i nie spotkało się ono z aprobatą sądu

okręgowego, co znalazło swoje odzwierciedlenie w postanowieniu zapadłym na

rozprawie w dniu 23 maja 2025 roku (k. 3177). W kontekście tym wypada zwrócić

uwagę na treść korespondencji oskarżyciela prywatnego, wykazującą ciągłość

karnoprocesowego statusu oskarżyciela (k. 3043, 3128-3130) w związku z

połączeniem dokonanym na zasadzie art. 494 k.s.h. z zastosowaniem zasady

sukcesji uniwersalnej. To właśnie stanowisko doprowadziło do nieuwzględnienia

przez sąd okręgowy wniosku obrońcy o stwierdzenie braku legitymacji czynnej

Szpitala Miejskiego nr […] w G. do występowania w charakterze oskarżyciela

prywatnego, jako następcy prawnego V. sp. z o.o. Decyzja ta jako słuszna zyskuje

akceptację Sądu Najwyższego, tym bardziej że ani w oparciu

o argumentację przedstawioną w kasacji, ani też z urzędu (wobec podniesienia

zarzutu z art. 439 § 1 k.p.k.), Sąd Najwyższy nie dostrzega podstaw do

zanegowania uprawnienia Szpitala Miejskiego nr […] w G. sp. z o. o. do

występowania w procesie karnym w charakterze oskarżyciela prywatnego, bowiem

zgodnie z art. 494 § 1 k.s.h. wstąpił on we wszystkie prawa i obowiązki spółki V. sp.

z o. o. Przepis ten znajduje zastosowanie także do norm związanych z przepisami

zawartymi w Rozdziale 4 Działu III Kodeksu postępowania karnego. Brak jest

podstaw do przyjmowania, iż dokonane w realiach sprawy czynności pomiędzy

podmiotami prawa handlowego wywołały oczekiwany przez skarżącego skutek w

postaci zakończenia bytu prawnego podmiotu gospodarczego w żaden sposób nie

IV KK 559/25

6

kontynuowanego (tak jak to miało miejsce choćby w sprawie rozstrzygniętej przez

Sąd Najwyższy postanowieniem z 30 maja 2019 r., II KK 305/18). Powyższe

prowadzi

więc

uznania

zarzutu

kasacyjnego

także

w tej części za oczywiście bezzasadny.

W konsekwencji, w związku z oddaleniem nadzwyczajnego środka

odwoławczego, Sąd Najwyższy – po myśli art. 637a k.p.k. w zw. z art. 636 § 1 k.p.k.

– obciążył skazanego M. C. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.

[J.J.]

[a.ł]