Sąd Najwyższy uchylił wyrok dla oskarżonego K.M. przez udział wadliwie powołanego sędziego

Wyrokiem z 13 marca 2025 r. wydanym w sprawie o sygn. akt XI K 1099/23

Sąd Rejonowy w Częstochowie uznał oskarżonego K.M. za winnego dwóch

IV KK 60/26

2

występków wyczerpujących dyspozycję art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. w

zw. z art. 11 § 2 k.k. oraz art. 13 §1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 297 § 1

k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. za których popełnienie wymierzył mu kary odpowiednio:

8 miesięcy pozbawienia wolności i karę grzywny w wysokości 200 stawek dziennych

po 10 zł każda stawka oraz 6 miesięcy pozbawienia wolności i grzywnę w wysokości

150 stawek dziennych po 10 zł każda stawka. Na podstawie art. 85 § 1 k.k. i 86 § 1 i

2 k.k. wymierzone oskarżonemu kary pozbawienia wolności oraz grzywny sąd I

instancji połączył i wymierzył oskarżonemu karę łączną 10 miesięcy pozbawienia

wolności i 250 stawek dziennych grzywny ustalając, iż wysokość jednej stawki

dziennej grzywny wynosi 10 zł. Na mocy art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 k.k. wykonanie

orzeczonej wobec oskarżonego kary łącznej pozbawienia wolności zostało

warunkowo zawieszone na okres próby wynoszący 2 lata. Na podstawie art. 46 § 1

k.k. orzeczono wobec oskarżonego obowiązek naprawienia w całości szkody

wyrządzonej przestępstwem, opisanym w punkcie I poprzez zapłatę na rzecz

pokrzywdzonej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwoty 67.734, 73

zł. Rozstrzygnięto w wyroku również o kosztach postępowania.

Po rozpoznaniu apelacji wniesionych przez prokuratora oraz obrońcę

oskarżonego, Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z dnia 2 października 2025

r. wydanym w sprawie VII Ka 541/25 utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w

Częstochowie.

Kasację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, który zaskarżając wyrok

w całości zarzucił mu:

„ 1. Rażące naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ

na treść orzeczenia, a mianowicie:

- Art. 439 § 1 pkt 2 kpk - polegające na niewłaściwym obsadzeniu Sądu

Okręgowego w Częstochowie poprze udział w składzie orzekającym sądu

odwoławczego sędziego Sądu Okręgowego w Częstochowie X.Y.”

Podnosząc ten zarzut, obrońca skazanego wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy sądowi odwoławczemu do ponownego rozpoznania.

W odpowiedziach na kasację obrońcy skazanego Zastępca Prokuratora Rejonowego

Prokuratury Rejonowej Częstochowa - Południe w Częstochowie wniósł o oddalenie

IV KK 60/26

3

kasacji jako oczywiście bezzasadnej zaś pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego

Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie o jej oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazał się oczywiście zasadna, zważywszy na trafne wskazanie na

zaistnienie w postępowaniu odwoławczym uchybienia z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Nie

ma przy tym żadnego normatywnego znaczenia, że skarżący w toku postępowania

odwoławczego nie składał wniosku o wyłączenie sędziego X.Y. (por. np. uchwała

Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22), aczkolwiek okoliczność tę

trzeba zaakcentować i postrzegać ją negatywnie w kontekście lojalności procesowej.

Odnosząc się zaś do zarzutu kasacji trzeba wskazać, że chociaż skarżący przywołuje

uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. BSA I-4110-1/20 oraz z dnia

2 czerwca 2022 r. I KZP 2/22, to wskazuje li tylko na okoliczności związane z

objęciem przez sędziego X.Y. stanowiska sędziego Sądu Okręgowego w

Częstochowie na podstawie uchwały nr […]/2019 z dnia […] 2019 r. Krajowej Rady

Sądownictwa (dalej jako KRS), której kształt został określony przepisami ustawy z

dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r., poz. 3). Tymczasem, zgodnie z pkt 2

uchwały trzech połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I 4110-1/20, OSNK

2020, z. 2 poz. 7), którą jest związany Sąd Najwyższy (por. np. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 16 września 2021 r. I KZ 29/21, OSNK 2021, z. 10, poz. 41,

uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP

2/22, OSNK 2022, z. 6, poz. 22): "Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 §

1 pkt 2 k.p.k. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba

powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek

Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy

z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz

niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3), jeżeli wadliwość procesu

powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu

niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1

Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności". Brak wskazania

IV KK 60/26

4

przez skarżącego okoliczności dodatkowych, a zatem tych nie związanych z samym

faktem otrzymania powołania w wadliwym konstytucyjnie trybie, nie zwalnia Sądu

Najwyższego od zbadania wszystkich okoliczności, które mogłyby mieć znaczenie w

kwestii zagwarantowania stronie prawa do sądu niezawisłego i bezstronnego.

Podkreślić jeszcze należy, że konkluzja uchwały z dnia 23 stycznia 2020 r. była

wynikiem rozważań czynionych także na gruncie Konwencji o Ochronie Praw

Człowieka i Podstawowych Wolności (EKPC) w kontekście konwencyjnego

standardu rzetelnego procesu sądowego i jego elementu, jakim jest prawo do

niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą (art. 6 ust. 1) oraz roli jaką

w procesie wyłonienia i powoływania sędziów sprawuje KRS po noweli z dnia 8

grudnia 2017 r. (por. zwłaszcza pkt 15-20, 31-36, a także 38-42). Stwierdzono w

uchwale trzech Izb, że standard rzetelnego procesu zawarty w art. 6 ust. EKPC oraz

art. 47 Karty Praw Podstawowych w zakresie, w jakim wymagane jest rozpoznanie

sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą, obejmuje badanie

także samego procesu powoływania sędziów w ramach krajowego systemu

sądownictwa. W uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego w sprawie I KZP 2/22

trafnie zaś wskazano, że powołanie KRS - na skutek noweli z dnia 8 grudnia 2017 r.

- w sposób sprzeczny z Konstytucją RP ma ten skutek, iż obalono w ten sposób

funkcjonujące in gremio i a priori domniemanie niezawisłości i bezstronności

sędziego powołanego na wniosek tak ukształtowanej KRS; domniemanie to upadło

wobec przemożnego wpływu władzy wykonawczej na sposób powołania KRS i fakt,

iż wielu członków KRS to osoby podległe wprost Ministrowi Sprawiedliwości jako

prezesi sądów. To z tego powodu ocena bezstronności sędziego nie może opierać

się tylko na założeniu istnienia wewnętrznej subiektywnej bezstronności, ale przede

wszystkim musi być oceniana w oparciu o te elementy, które są obiektywnie

dostrzegalne, a więc mają znaczenie w zakresie obiektywnej bezstronności sędziego.

Chodzi przede wszystkim o okoliczności powołania danego sędziego, które w

sytuacji stworzenia mechanizmu podporządkowania KRS władzy wykonawczej (aby

uzyskać powołanie do KRS trzeba uzyskać poparcie władzy wykonawczej) mogą

wskazywać na istnienie potencjalnej stronniczości, wynikającej z faktu

"odwdzięczenia" się za określony wybór i awans. W uzasadnieniu uchwały z dnia 2

czerwca 2022 r., I KZP 2/22, ten element badania określono jako "instytucjonalna

IV KK 60/26

5

bezstronność sędziego" (jej składnikiem jest bezstronność obiektywna; por. szerokie

wywody w tej kwestii w uzasadnieniu uchwały) i odwołano się obszernie także do

wyroku Wielkiej Izby Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) z dnia 19

listopada 2019 r. w sprawach połączonych C585/18, C-624/18 i C-625/18 (pkt 128 i

171). Podkreślano także w piśmiennictwie, że stanowisko przedstawione w uchwale

trzech Izb, to nic innego jak zastosowanie mechanizmu wskazanego w wyroku

Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) w sprawie Guðmundur Andri

Ástráðsson przeciwko Islandii (por. np. W. Hermeliński, B. Nita - Światłowska,

Orzeczenie sądowe wydane z udziałem sędziego powołanego wadliwie a naruszenie

prawa do sądu gwarantowanego przez art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw

człowieka; glosa do wyroku Wielkiej Izby Trybunału Praw Człowieka z 1 grudnia 2020

r., 26374/18, Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii, EPS 2021, z. 5, s. 44-

45). Co istotne, w kwestii "niezawisłości" podkreślono, że istotna jest ocena nie tylko

stanu umysłu, który wskazuje na odporność sędziego na zewnętrzną presję, ale

również zestaw instytucjonalnych ustaleń obejmujących tryb powoływania sędziów w

sposób zapewniający ich niezawisłość. To w odniesieniu do potrzeby dokonania

takich właśnie ustaleń, a zatem czy miało miejsce naruszenia art. 6 ust. 1 EKPC,

Trybunał wypracował trzystopniowy test. Wykonanie uchwały trzech Izb stanowi

jednocześnie o prawidłowej realizacji standardu z art. 6 ust. 1 Konwencji, w zakresie

w jakim zawarte jest w tym przepisie prawo do rozpoznania sprawy przez niezawisły

i bezstronny sąd ustanowiony ustawą. Ponadto, nawiązując do faktu braku wniosku

o wyłączenie sędziego […]., w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego

z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22 stwierdzono, że brak złożonego w oparciu o art.

41 k.p.k. wniosku strony nie zamyka drogi do badania tej kwestii przez sąd z urzędu

(pkt 3 uchwały).

Odnosząc się zatem do podniesionego zarzutu wskazać należy, że w odniesieniu

do sędziego X.Y. Sąd Najwyższy przeprowadził już testy w sprawach IV KS 13/25 i

IV KK 348/24 i okoliczności wskazane w uzasadnieniu tych wyroków w pełni

podtrzymuje jako wskazujące na niespełnienie przez sędziego X.Y. standardu

niezawisłości i bezstronności.

Należy jedynie przypomnieć najważniejsze fakty dotyczące tego sędziego. Sędzia

X.Y. jako sędzia Sądu Rejonowego w M. poparł kandydaturę sędziego L. M. na

IV KK 60/26

6

członka nowo powołanej Krajowej Rady Sądownictwa. Trafnie wskazuje się, że takie

działanie, w kontekście wyrażanej w orzecznictwie Sądu Najwyższego oraz

trybunałów międzynarodowych negatywnej oceny niekonstytucyjnej Krajowej Rady

Sądownictwa, powszechnie odczytywane było i jest, jako wyraz poparcia dla władzy

wykonawczej i forsowania przez nią niekonstytucyjnych zmian w funkcjonowaniu

wymiaru sprawiedliwości (por. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2024 r.,

III KK 52/24). To właśnie ta Krajowa Rada Sądownictwa, której wybór dokonany

został z naruszeniem Konstytucji w 2019 r. podjęła uchwałę w przedmiocie

przedstawienia wniosku o powołanie tego sędziego do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego Sądu Okręgowego w Sądzie Okręgowym w Częstochowie, zaś

postanowieniem Prezydenta RP z dnia […] 2020 r. (M. P. poz. 605) powołano go na

stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w Częstochowie. Dodatkowo, Minister

Sprawiedliwości powoływał sędziego X.Y. jako swojego przedstawiciela w Komisji

Egzaminacyjnej do spraw aplikacji adwokackiej (Dz. Urz. Min. Spr. z 2019 r. […]; Dz.

Urz. Min. Spr. z 2021 r. […]). Okolicznością istotną jest również, że w dniu 27 marca

2023 r. sędzia X.Y. został powołany na stanowisko Komisarza Wyborczego w Okręgu

[…], co w kontekście procesu wyboru komisarzy wyborczych (na wniosek ministra

właściwego dla spraw wewnętrznych) uprawnia do stwierdzenia, iż z reguły tylko ci

sędziowie, którzy mieli "zasługi" w tworzeniu niekonstytucyjnej Krajowej Rady

Sądownictwa mogli liczyć na takie powołania.

Wszystkie te okoliczności przekonują, że zaangażowanie sędziego w

związki z ówczesną władzą wykonawczą, nie pozostawało bez wpływu na rozwój

jego kariery zawodowej a w szczególności na awans do Sądu Okręgowego w

Częstochowie, co z kolei daje podstawy do powzięcia istotnych wątpliwości co do

jego bezstronności w tym postępowaniu. Faktem jest, że w sprawie IV KK 163/22

Sąd Najwyższy nie uchylił wyroku sądu, w składzie którego był sędzia X.Y., ale tylko

dlatego, iż w sprawie tej była odmienna sytuacja procesowa, albowiem uniewinniono

oskarżonego od odpowiedzialności karnej w procesie toczącym się z oskarżenia

publicznego. W niniejszej sprawie wyrok sądu pierwszej instancji - zaskarżony na

korzyść jak i na niekorzyść - był wyrokiem skazującym, wydanym w toku

postępowania zainicjowanego aktem oskarżenia wniesionym przez prokuratora,

który nie podlegał już służbowo Prokuratorowi Generalnemu - Ministrowi

IV KK 60/26

7

Sprawiedliwości odpowiadającemu w latach 2017-2023 za inicjowanie zmian w

obszarze wymiaru sprawiedliwości, których efektem miało być podporządkowanie

sądów władzy wykonawczej. Ta okoliczność, jak trafnie wskazano w uzasadnieniu

wyroku w sprawie IV KS 13/25 nie wyłącza jednak przedstawionego wnioskowania,

albowiem możliwość podważenia bezstronności sędziego w związku z podejrzeniami

dotyczącymi związków sędziego z władzą wykonawczą i możliwego kierowania się

tym elementem w procesie orzekania nie ustaje tylko dlatego, iż władza wykonawcza

się zmieniła. Odwołać w tym zakresie trzeba się także do uzasadnienia wyroku Sądu

Najwyższego w sprawie II KK 490/24.

Z tych wszystkich powodów konieczne stało się uchylenie wyroku sądu drugiej

instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wobec uwzględnienia

kasacji zasadne było również zwrócenie uiszczonej opłaty od kasacji.

[a.ł]

Jarosław Matras

Michał Laskowski

Waldemar Płóciennik